Piylənmə müalicəsində istifadə olunan cihazlar barədə bilinməli olanlar

Artıq çəki və ya piylənmə ilə probleminiz varsa, tək deyilsiniz. Təkcə ABŞ-da yetkinlərin yüzdə 70 hissəsi artıq çəkili və ya piylənməlidir, bunların təxminən yüzdə 38 hissəsi piylənməlidir. Piylənmə, məlum olduğu kimi, ürək-damar xəstəlikləri, diabet və xərçənglə əlaqəlidir.

Ölkəmizdə də vəziyyət Qərb ölkələrindən fərqli deyil. Aşağıdakı qrafikdəson 40 ildə türk kişilərinin orta bədən kütləsi indeksinin «normal» dəyərlərdən «artıq çəkili» dəyərlərə sürətlə yüksəldiyi görünür (piylənmə ölçüsü olan «bədən kütləsi indeksi» anlayışı aşağıda ətraflı izah olunur).

Adətən fiziki aktivlik və arıqlama pəhrizi effektiv olmayanda çəki itirmə müalicəsi;

• tibbi dərmanları,
• piylənmə əməliyyatlarını (bariatrik cərrahiyyə) və ya
• tibbi cihazları əhatə edə bilər.

Lakin həkiminiz piylənmənin müalicəsi üçün dərman və ya cərrahi müdaxiləni zəruri görərsə, sizdən əvvəlcə sağlam qidalanmanı əhatə edən sağlam həyat tərzi qəbul etməyinizi və fiziki aktivliyi artırmağınızı istəyəcək.

Ötən illərdə FDApiylənmə müalicəsində tibbi cihazların faydalı olduğunu təsdiqlədi. Bu cihazlar piylənmə ilə bağlı xəstəliklərdə də (insulin müqaviməti kimi) yaxşı nəticələr verdi. Lakin bütün tibbi cihaz və prosedurların riskli ola biləcəyi unudulmamalıdır. Bəzi risklər ciddi ola bilər.

Qeyd: Dünyada tibbi məhsulların təsdiqində nüfuzlu qurum sayılan FDA-nın məhsulu təsdiqləməsi onun ciddi təhlükəsizlik və effektivlik sınaqlarından keçdiyini düşündürür.

Piylənmə cihazlarına keçməzdən əvvəl qidalanma pozuntusunu aradan qaldırmağa çalışmaq lazımdır. Bulimiya nervoza kimi narahatlığınız varsa, tibbi məhsulları düşünməzdən əvvəl müalicə almalısınız. Bəzi piylənmə cihazları qidalanma pozuntusu olan bütün xəstələrdə istifadə edilə bilməz.

Əlaqəli mövzu:

• 8 addımda YEMƏ ASILILIĞI əlamətləri, diaqnostikası və müalicəsi

Piylənmə necə ölçülür?

Piylənmə adətən boy və çəkiyə əsaslanan bədən kütləsi indeksi (VKİ) ilə ölçülür. Bu indeks kiloqramla çəkinin boy uzunluğuna (kvadrat metrə) bölünməsindən alınan dəyərdir (VKİ = kg /m2).

Məsələn, çəkisi 84, boyu 175 cm olan şəxsin VKİ hesablanması belədir:

84 / (1.75 x 1.75) = 84 / 3.06 = 27.45 (artıq çəkili)

VKİ ölçüsü ilə normadan artıq çəkili olmaq ümumən 2 kateqoriyaya ayrılır:

• Bədən kütləsi indeksi 25-29.9 arasında olanlar artıq çəkili,
• 30 və yuxarı olanlar piylənməli sayılır.

Bədən kütləsi indeksi geniş istifadə olunur, lakin mükəmməl ölçü deyil. Bəzi hallarda uyğun deyil. Məsələn, əzələ kütləsinin sıxlığı yağdan çoxdur. Atletlərdə yüksək dəyər alınsa da yağ kütləsi azdır və düzgün nəticə vermir. Bununla yanaşı, insanların çoxunda bədən yağlanmasını müəyyənləşdirmək üçün asan imkan yaradır.

Hazırda FDA piylənməli xəstələrin müalicəsində yalnız bəzi tibbi cihazları təsdiqləyib. Bəs hansı cihazları təsdiqləyib? Riskləri və həyat tərzini nə qədər dəyişdirdikləri barədə nə bilirik?

FDA təsdiqli piylənmə cihazları bədənə yerləşdirilə, tənzimlənə və çıxarıla bilməlidir. Hazırda yetkinlərdə (+18) piylənmə müalicəsində təsdiqli 4 tibbi cihaz var.

Bunlar;

• mədə bandı,
• mədə balonları,
• elektrik stimulyasiya sistemi və
• mədə boşaltma sistemidir.

Cihazlardan istifadə edənlər bir tibb müəssisəsi tərəfindən izlənməlidir.

Hər cihazın riski fərqlidir, lakin ürəkbulanma, qusma, qanaxma və ya infeksiya bəzi ortaq risklərdir. Bəzilərinin ciddi ola biləcəyi xəstəyə xatırladılmalıdır. Ən uyğun müalicə üçün fərqli seçimlərin fayda və riskləri barədə məlumat verilməlidir.

Mədə bandı və balonu bir oturuşda daha az yeməyə imkan yaradır. Mədə boşaltma sistemi istifadəçiləri proseduru edən müəssisəyə və həkimə müntəzəm getməlidir. Yarana bilən yemə pozuntuları izlənməlidir. Problem olarsa, cihazı çıxarmaq lazım gələ bilər. Xəstələr həyat tərzi dəyişikliyinin (sağlam pəhriz və məşq) zəruri olduğunu unutmamalıdır.

Bununla yanaşı, müalicənin qəti nəticə verəcəyi təmin edilmir. Cihaz istifadə edən və həyat tərzini dəyişən xəstələrdə arıqlama və ya çəkinin qorunması müşahidə edilməyə bilər.

Piylənmə müalicəsində istifadə olunan FDA təsdiqli tibbi cihazlar

Mədə bandı

Band əməliyyatla mədənin ətrafına yerləşdirilir. Bir oturuşda yeyilən qidanı məhdudlaşdırır və həzmə ayrılan vaxtı artırır. Az yeməyə kömək edir. Mədə bandları toxluq müddətini tənzimləmək üçün maye əlavə etməklə və ya çəkməklə tənzimlənə bilər.

Elektrik stimulyasiya sistemi

Sistem əməliyyatla qarın nahiyəsinə yerləşdirilir. Beyinlə mədə arasındakı sinir fəaliyyətini bağlayır (vaqus sinirinin blokadası). Sinir elektrodları, naqilli yastıqcıqlar və doldurula bilən elektrik siqnalı yaradan kiçik generator ehtiva edir. Xəstə cihazı xaricdən doldura bilər, tibb mütəxəssisi isə tövsiyə olunan tənzimləməni edir. Elektrik stimulyasiyasının mexanizmi yaxşı bilinsə də, tam olaraq necə arıqlatdığı anlaşılmayıb.

Mədə balonları

Bu cihazlar mədə tutumuna görə 1, 2 və ya 3 balondan ibarət ola bilər. Balonlar nazik kateterə bağlı udulan kapsul şəklində ola və ya endoskopiya ilə yerləşdirilə bilər. Sonra balonlara qaz və ya duzlu su doldurulur. Duzlu su ilə dolduqdan sonra bağlanır və 6 həftə sonra çıxarılmalıdır. 2017 və 2018-ci illərdə mayeli mədə balonlarının bəzi ağırlaşmaları bildirildi (qəfil mədə ağrısı, pankreas iltihabı kimi). Buna görə FDA belə ağırlaşmalı xəstələrin yaxından izlənməsini tövsiyə etdi.

Mədə boşaltma sistemi

Piylənmə müalicəsində son təsdiqlənmiş bu cihazda boru endoskopiya ilə mədəyə yerləşdirilir və mədədən qarın dərisinə port açılır. Bulimiya kimi narahatlığı olan bəzi xəstələrdə təsdiqlənməyib. Yeməkdən 20-30 dəqiqə sonra mədə möhtəviyyatı istifadəçinin nəzarəti ilə xaricə boşaldılır. Xəstələr yeməyi yaxşı çeynəməli və həyat tərzini dəyişməlidir. Hədəf çəkiyə çatanda cihaz çıxarılmalıdır.

Yuxarıda sadalananlardan başqa, piylənmə cərrahiyyəsində yeni sınanan üsul mədə botoksudur. Mədə botoksu cihaz deyil, prosedurdur. Lakin piylənmə müalicəsi üçün FDA təsdiqi yoxdur; yəni təhlükəsiz və effektiv olduğu hələ sübut edilməyib.

Aşağıdakı cədvəldəxülasə şəklində FDA təsdiqli piylənmə cihazları, istifadə məqsədləri və klinik tədqiqat nəticələri görünür:

• Gənc yetkinlərdə xərçəng tezliyinin artmasının səbəbi piylənmə ilə əlaqələndirildi