Residiv verən (təkrarlayan) süd vəzi xərçəngli xəstə niyə həkiminə əsəbiləşir?

Erkən mərhələ süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan xəstə əməliyyatdan əvvəl və ya sonra tibbi onkoloq tərəfindən qiymətləndirilir və risk vəziyyətinə görə qoruyucu məqsədli kimyaterapiya, radioterapiya, ağıllı dərmanlar və hormonal müalicələr kimi təkrarlanma riskini azaldan müalicələr tətbiq edilir.

İlk diaqnoz anından etibarən süd vəzi xərçəngli xəstə və ailəsi üçün çətin günlər başlayır. Əvvəl dünyanın ən pis hadisəsi ilə qarşılaşdıqlarını hiss edir və dərin bədbəxtlik, qorxu və təşvişə qapılırlar. Bu proses süd vəzi xərçəngi üzrə mütəxəssis komanda tərəfindən yumşaq keçidlə idarə olunur, xəstənin hansı müalicə prosesi ilə sağalacağı planlaşdırılır, xəstə və ailəsinə izah edilir. Erkən mərhələdə diaqnoz qoyulmuş süd vəzi xərçəngli şəxs müalicə prosesini anlayaraq həkimlərinin ümidverən, bilik və sevgi dolu yanaşmaları ilə rahatlaşır və özünə inamını yenidən qazanır.

Cərrahiyyədən əvvəl (neoadyuvant) və ya sonra (adyuvant) adətən 4-5 ay kimyaterapiya tətbiq edilir, risk vəziyyəti və şiş xüsusiyyətlərinə görə qoruyucu radioterapiya, ağıllı dərman müalicəsini tamamlayır və şiş hormona həssasdırsa, həkimi qoruyucu məqsədlə 5-10 il ağızdan hormonal müalicə tövsiyə edərək çətin müalicə prosesinin tamamlandığını xəstəyə bildirir. Məhz burada xəstə üçün yeni qorxulu dövr başlayır. Ona özünə inam hissi verən onkologiya klinikası və demək olar ki, ailə hissi verən səhiyyə komandası ilə vidalaşma vaxtı gəlmişdir. Qaldığı yerdən həyatına dönəcək və yenidən öz ayaqları üzərində durmağa çalışacaqdır. Tam yeni başlanğıc hissi verən həyata dönüş prosesi sağalmış və xərçəng müalicəsini keçmiş şəxs üçün yeni təşviş səbəbi "birdən xəstəliyim təkrarlansa" olur.

Xüsusilə yüksək riskli xəstələr üçün bu vəziyyət tibbi onkoloqa da narahatlıq və təşviş səbəbidir. Lakin elmin təqdim etdiyi ən düzgün müalicələri xəstəsinə çatdırmağın rahatlığı ilə onu yenidən məlumatlandırır, həm mövcud, həm də gələcəkdə qarşılaşa biləcəyi qorxuları azaltmağa çalışır. Xəstəsinə hər 3-4 ayda yoxlanma tövsiyə edir, hansı hallarda görüş vaxtı çatmadan müraciət edəcəyini izah edir və remissiya/izləmə prosesini başladır. Xəstə və ailəsi bu prosesə başlayarkən həkiminə hansı tezliklə tomoqrafiya, MRT və ya PET tomoqrafiya etdirəcəyini soruşur. Eşitdikləri xəstəni və ailəsini daha da narahat edir. Həkimi “Lazım olmadıqca sizə PET, tomoqrafiya, MR, şiş testləri kimi müayinələr etməyəcəyik, çünki bu testlərin təkrarlanacaq xərçəngi erkən aşkar etməyə faydası yoxdur” deyir.

Xəstənin gözündə bu müayinələr nə qədər qiymətlidir, “tez-tez edilsə və təkrarlanacaq xərçəng erkən aşkar olunsa, nə yaxşı olar” düşünür.

Bu izləmə prosesində həkim elmi olaraq sübut edilmiş ən uyğun müalicələri versə də, bir qrup xəstədə təkrarlanmanın qarşısı alına bilmir!

Ən yaxşı avtomobilə ən bacarıqlı və heç qəza etməmiş sürücü ilə minməyimiz qəza riskinizi sıfırlamadığı kimi, erkən mərhələ süd vəzi xərçəngli xəstələrin bir hissəsində təkrarlanma önlənə bilmir. Üç, dörd ayda bir gördüyünüz, bəxtsiz adlandıra biləcəyimiz xəstə görüş vaxtından əvvəl və ya görüşdə bəzi şikayətlərlə həkimə müraciət edir. Bu şikayətlər getdikcə artan, azalıb keçməyən, davamlı yorğunluq, çəki itkisi, sümük ağrısı, öskürək, nəfəs darlığı, qarın ağrısı ola biləcəyi kimi baş ağrısı, ikigörmə, görmə pozuntusu və ya şüur dəyişikliyi şəklində də ola bilər. Bu şikayətləri dinləyən həkim bəzi qan və radioloji testlər istəyir. Nəticədə aparılmış ultrasonoqrafiya, PET tomoqrafiya və ya MRT-də təkrarlanma aşkar edilə bilər. Bu halda xəstə və ailəsi kədərlidir, kədərlə yanaşı həkiminə az və ya çox əsəbilik, inciklik hiss edir. Bəzən xəstə və yaxınlarının bu münasibəti ittihama qədər çatır.

Tibbi onkoloqların bu arzuolunmaz vəziyyətlə qarşılaşmaması üçün qoruyucu müalicənin bitməsi prosesində təkrarlanma ehtimalını və bunun necə ortaya çıxa biləcəyini, tez-tez müayinə və analizlərin bu ehtimalı azaltmayacağını, hətta lazımsız müayinələrin yanlış nəticələrə yol açaraq gərəksiz biopsiyalara səbəb ola biləcəyini vaxt ayırıb izah etmələri son dərəcə vacibdir.

Süd vəzi xərçəngli xəstələrdə 1970-ci illərdə xilasolma, yəni sağalma göstəricisi %65 səviyyəsində olduğu halda, hazırda bu nisbət % 90-ı keçmişdir. Sağalmadakı bu mühüm rəqəmsal dəyişikliyə baxmayaraq, %10 qrupuna daxil xəstələrin bir hissəsi ilk diaqnoz anında metastazla yəni dördüncü mərhələdə aşkarlandığı halda, bir hissəsi erkən mərhələ diaqnozundan sonra izləmə mərhələsində xəstəliyi təkrarlayanlardan ibarət olacaqdır. Hazırda tibbi inkişaflara baxmayaraq, xərçəngi təkrarlanacaq xəstələri tam müəyyənləşdirmək üçün real test yoxdur. Unutmaq olmaz ki, xərçəngi təkrarlayan xəstələr üçün də çoxsaylı təsirli və əlçatan müalicə üsulları vardır. Təkrarlanma çoxsaylı orqan metastazı şəklindədirsə, bu xəstə qrupunda şəfa, yəni tam sağalma gözlənilmir. Müalicənin məqsədi şikayətləri azaltmaqla yanaşı, həyat keyfiyyətini artırmaq və ömrü mümkün qədər uzatmaqdır.

Belə xoşagəlməz vəziyyətlə qarşılaşan xəstə və ailəsində onu izləyən tibbi onkoloqa inamsızlıq yaranıbsa, mütləq başqa tibbi onkoloqdan ikinci rəy alınmalıdır. Tibbi onkoloqlar isə ikinci rəy üçün müraciət edən kədərli və incik xəstəni əhatəli qiymətləndirməlidirlər. Xəstəni məlumatlandırarkən onun və ailəsinin maraqlandığı məsələlər barədə açıq və dürüst olmalı, xəstəni izləyən həkimin aydın səhvi və səhlənkarlığı yoxdursa, onun haqqında mənfi danışmamalıdırlar. Belə xəstələrə yanaşma nə qədər az çaşdırıcı və ittihamdan uzaq olsa, xəstə və ailəsinin keçmişdən peşmanlığı önlənəcək, sonrakı prosesin idarəsi xəstə, ailəsi və onkoloqu üçün asan olacaqdır.

• Xərçəngim təkrarlanarmı qorxusu depressiya və sıxıntıdan daha irəlidir