Xroniki qaraciyər xəstəliyinə bağlı trombositopeniya üçün avatrombopag FDA təsdiqi aldı

21 may 2018-də ABŞ Qida və Dərman İdarəsi FDA invaziv tibbi prosedur ediləcək xroniki qaraciyər xəstəliyi olan yetkinlərdə trombositopeniya (qan lövhəciklərinin azalması) üçün Avatrombopag-ı (ticarət adı Doptelet) təsdiqlədi.

Trombositlər dilimizdə qan lövhəciyi kimi tanınır və meqakariosit adlı qan hüceyrəsinin hissələridir.

Trombositlər laxtalanma prosesində iştirak edib bədəndə qanaxmanı dayandırmaq funksiyasını daşıyır. Aşağıdakı şəkildə solda: lövhəciklərin laxtalanmada işi; sağda: qan hüceyrələrinin skan edən elektron mikroskopu görüntüsü verilib.

Normalda qanın 1 kubmillimetrində (1 mikrolitr) 150 - 450 min trombosit olmalıdır. Normaldan az olmasına trombositopeniya, çoxluğuna trombositoz deyilir.

Azalma dərəcəsinə görə trombositopeniya qanaxma riskini artırır. Tək nəticəsi (qanaxma) olsa da səbəbi tək deyil; onlarla hal yarada bilər. Səbəblər 3 kateqoriyadır: istehsal azlığı, dağılma artımı, platelet paylanmasının pozulması. Trombositopeniya və xroniki qaraciyər xəstəliyi səbəblərindəki xərçəng həm istehsalı azaldıb, həm dağılmanı artıraraq səbəb ola bilər.

Avatrombopag-a xroniki qaraciyər xəstəliyinə bağlı trombositopeniyada FDA təsdiqi gətirən tədqiqatlar.

Təsdiq iki beynəlxalq, eyni quruluşlu, randomizə edilmiş, ikiqat kor, plasebo nəzarətli ADAPT-1 və ADAPT-2 adlı klinik tədqiqatlara əsaslanır. Xroniki qaraciyər xəstəliyi və trombositopeniyası olan 430 xəstəyə planlı tibbi prosedurdan 5 gün əvvəl hər gün avatrombopag (274 nəfər) və ya plasebo (156 nəfər) verildi. Xəstələr həmçinin qaraciyər xərçənginə və planlı prosedurun qanaxma riskinə (aşağı, orta, yüksək) görə təsnif edildi.

Avatrombopag alanlar başlanğıc orta trombosit səviyyəsinə görə müxtəlif doza aldı. Bazal sayı 40,000 / mikrolitrdən az olanlar (aşağı bazal qrup) ardıcıl 5 gün gündə bir dəfə 60 mg aldı. Bazal sayı 40.000 ilə 50,000 / mikrolitr arasında olanlar (yüksək bazal qrup) ardıcıl 5 gün gündə bir dəfə 40 mg aldı. Uyğun xəstələrə son dozadan 5 ilə 8 gün sonra tibbi prosedur edildi.

Birincili effektivlik sonlanma nöqtəsi planlı prosedurdan sonra 7 günədək trombosit transfuziyası (köçürülməsi) və ya hər hansı xilasedici prosedur tələb etməyən xəstələrin, yəni cavab verənlərin nisbəti idi.

Aşağı bazal qrupda avatrombopag alanların müvafiq olaraq % 66-sı və %69-u ADAPT-1 və ADAPT-2-də cavab verdi. Plaseboda %23 və %35 idi.

Yüksək bazal qrupda hər iki tədqiqatda avatrombopag alanların %88-i, plaseboda % 38 və %33 cavab verdi.

Ən az %3-də bildirilən ən geniş yan təsirlər hərarət, qarın ağrısı, ürəkbulanma, baş ağrısı, yorğunluq və periferik ödemdir (ayaq və qolda şiş).

Nəticə olaraq bu təsdiq klinik praktikanı dəyişə biləcək mühüm irəliləyişdir. Qaraciyər xərçəngi və ya qaraciyərə metastaz kimi xroniki qaraciyər xəstəliyi yaradan hallarda trombositopeniyaya görə məsələn biopsiyadan çəkinər və ya transfuziya tədbiri görərdik. İndi bu hal üçün ağızdan 5 gün həb kimi alınan avatrombopag ilə qanaxma riski daha uyğun azaldıla biləcək. Ölkəmiz üçün təsdiqini izləyib paylaşacağıq.

ƏLAVƏ OXU...

Avatrombopag trombopoetin reseptor aqonistidir

Trombopoetin 1994-də tapılan, əsas işi trombosit istehsalına nəzarət olan hormondur.

Qlikoprotein trombopoetin hüceyrə səthindəki trombopoetin reseptoruna bağlanıb meqakariositlərin diferensiasiyasını və beləliklə istehsalı tənzimləyir. Hormon xüsusilə trombosit ifrazından əvvəlki son meqakariosit diferensiasiyası üçün lazımdır.

Trombosit sayı ilə trombopoetin arasında tərs əlaqə var. Say kəskin azalanda hormon sürətlə yüksəlir. Lakin ifraz mexanizmi hələ tam anlaşılmayıb.

Trombopoetin sayı artırmaqla yanaşı, trombosit reseptorları vasitəsilə adeziyanı (yapışma, bağlanma) və aqreqasiyanı da artırır.

Avatrombopagtrombopoetin kimi davranan kiçik molekullu dərmandır (reseptor aqonisti). Sintetik birləşmə n-arilpiperazinlər sinfindəndir. Bunlar azot halqa atomu aril qrupu daşıyan piperazin halqalı üzvi birləşmələrdir.