En Eski Hastalıklardan Biri: Kanser ve Kısa Tarihi
"Kanseri ne kadar iyi tanırsak çabalarımız da o kadar iyi anlaşılır ve sonuç bulur."
Tarihsel Bir Yolculuğa Davet
Kanseri sona erdirmek için tüm dünya olarak tarihte hiç olmadığı kadar bir arayış ve çaba içindeyiz ve kanseri tedavi edilebilir bir hastalık yapana kadar durmayacağız. Sizler için hazırladığımız bu detaylı infografikte, kanserin modern çağın bir hastalığı olduğu yanılgısı hakkındaki gerçekleri ve günümüzde tedavilerin geldiği noktayı derledik.
Kanser Hücresinin İlk Kanıtları
2003 yılında yapılan araştırmalarda, dinozor fosillerinde kanser hücresi kanıtları (örneğin hemanjiyomlar ve metastatik kanserler) bulunmuştur.
Mumyalarda Kanser İzleri
İnsanlarda kanserin ilk kanıtları olan fosilleşmiş kemik tümörleri, Eski Mısır mumyalarında ve el yazmalarında bulunur. Mumyalarda 'osteosarkom' (kemik kanseri) izleri görülmüştür.
Hammurabi Kanunları
Tarihin en eski yasalarında tümörlerin cerrahi olarak çıkarılması için standart bir ücret (on şekel) ve başarısızlık durumunda cezalar belirlenmiştir.
"Hastalık İyileştirilemez"
Kansere dair ilk yazılı kayıtlarda meme kanseri cerrahisi anlatılmış, ancak "meme dokunulamayacak durumda ise hastalık iyileştirilemez" denilmiştir.
Hipokrat ve 'Hümoral Patoloji'
Hipokrat, iyi huylu (benign) ve kötü huylu (malign) tümörler arasındaki farkları ortaya koyan ilk kişidir.
Ortaçağ Tedavileri
Küçük tümörlerde dağlama (koter), geniş kanserlerde ise arsenik içeren macunlar, bitkisel ilaçlar ve sembolik takılar kullanıldı.
Tütünün Avrupa'ya Gelişi
Kristof Kolomb tütün yaprakları ile döndü. Sigara içtiği görülen mürettebat "içine şeytan girdiği" gerekçesiyle hapsedildi.
Otopsilerin Başlangıcı
Otopsiler ile iç organ kanserleri daha iyi anlaşılmaya başlandı.
Mikroskobun İcadı
Zacharias Janssen bileşik mikroskobu keşfetti; hücresel incelemenin kapısı aralandı.
Riskli Cerrahiler
Anestezi ve antisepsi olmadan yapılan zorlu meme kanseri ameliyatları (lenf nodu çıkarma, total mastektomi) denenmeye başlandı.
Tütün-Kanser İlişkisi (İlk Yayın)
Dr. John Hill, tütün ile kanser ilişkisini kuran "Aşırı Enfiye Kullanımına Karşı Uyarılar" makalesini yayınladı.
"Metastaz" Terimi
Joseph Recamier, kanserin birincil bölgesinden uzak bölgelere yayılımını tanımlayan 'metastaz' terimini ortaya koydu.
Hücresel Patoloji ve "Lösemi"
Rudolph Virchow, tüm hücrelerin diğer hücrelerden kaynaklandığını belirledi ve "lösemi" terimini kullanan ilk kişi oldu.
X-Ray Keşfi
Wilhelm Konrad Roentgen X-ışınlarını keşfetti. Bu, radyasyon tedavisine giden yolu açtı.
Dr. Cemil Topuzlu'nun Devrimi
Türk cerrahisinin kurucusu Dr. Cemil Topuzlu, meme kanseri ameliyatında geliştirdiği arter dikiş tekniğini Moskova Cerrahi Kongresi'nde dünyaya sundu.
Radyoterapi
Kanser hücrelerini öldürmek için radyasyon kullanılması tedavisi geliştirildi.
Marie Curie ve Nobel
Marie Curie, radyoaktivite çalışmalarıyla ikinci kez Nobel Ödülü (Kimya) aldı.
Pap Smear Testi
George Papanicolaou, serviks kanseri teşhisi için Pap testini geliştirerek bir devrim yarattı.
Hardal Gazından Kemoterapiye
Savaşta nitrojen hardal gazının lenf nodlarını küçülttüğünün keşfi, kanseri ilaçla tedavi etme (kemoterapi) dönemini başlattı.
Çocukluk Çağı Lösemisi
Sidney Farber, çocuklarda lösemiyi durdurmak için folik asit türevleri kullandı.
İlk Tam İyileşme (Kür)
Metastatik testis kanserinde çok ilaçlı kemoterapi ile ölümlerin neredeyse tamamen ortadan kalktığı gösterildi.
DNA'nın Yapısı
Watson ve Crick'in DNA sarmalını çözmesi, genetik araştırmaların temelini attı.
Kemik İliği Nakli
Dr. E. Donnall Thomas, insan kemik iliği transplantasyonuna öncülük etti ve 1990'da Nobel aldı.
BRCA1 Geni
Meme ve over kanseri yatkınlaştırıcı geni olan BRCA1 keşfedildi.
Akıllı İlaç: Trastuzumab
Her2 pozitif meme kanseri için ilk hedefe yönelik 'akıllı ilaç' onayı biyoteknolojinin zaferi oldu.
Kanserin Temel Özellikleri
Douglas Hanahan ve Robert Weinberg'in "The Hallmarks of Cancer" makalesi, kanserin 6 temel (daha sonra 10) özelliğini tanımlayarak biyolojisini anlamada çığır açtı.
Imatinib (Gleevec)
KML (Kronik Miyeloid Lösemi) tedavisini kökten değiştiren, kanser hücrelerini hedef alan hap formundaki akıllı ilaç kullanıma girdi.
İnsan Genom Projesi
Tüm insan genomunun haritası çıkarıldı. Kanserin temel nedeni olan gen bozuklukları anlaşıldı ve hedefe yönelik tedavilerin önü açıldı.
Oncotype DX ve Adjuvant Tedavi
Kemoterapiden kimin fayda göreceğini belirleyen genetik testler (Oncotype DX) kullanılmaya başlandı. Akciğer ve pankreas kanserlerinde cerrahi sonrası koruyucu kemoterapinin faydası gösterildi.
Kanser Genom Atlası (TCGA)
Kanserden sorumlu genetik mutasyonların kataloğunu oluşturmak için devasa "The Cancer Genome Atlas" projesi başlatıldı.
HPV Aşısı
Rahim ağzı (serviks) kanserine neden olan enfeksiyonları önlemeye yönelik ilk HPV aşısı onaylandı.
Genetik Alt Tipler
TCGA sonuçlarıyla mide, beyin (GBM) ve diğer kanserlerin genetik alt tipleri tanımlanmaya başlandı.
İmmünoterapi (Ipilimumab)
Bağışıklık sistemi kontrol noktası (checkpoint) düzenleyicileri sahneye çıktı. Melanom tedavisiyle başlayan süreç, kanser tedavisinde yeni bir çağ başlattı.
CDK 4/6 İnhibitörleri
Meme kanseri tedavisinde devrim yaratan akıllı ilaçlar (Palbosiklib vb.) onay aldı. Aynı dönemde PD-1/PD-L1 inhibitörleri birçok kanserde rutin hale gelmeye başladı.
Likit Biyopsi
Dokudan parça almak yerine, kandan tümör DNA'sı bakılması (likit biyopsi) testi ilk kez (EGFR mutasyonu için) onaylandı.
PARP İnhibitörleri ve Biyobenzerler
Yumurtalık (over) kanseri için ilk PARP inhibitörü (Olaparib) onaylandı. Ayrıca kanser tedavisinde ilk "biyobenzer" ilaçlar kullanıma girdi.
Organdan Bağımsız Onay
Kanserin hangi organda olduğuna değil, genetik yapısına (MSH-H) göre verilen ilk ilaç onayı gerçekleşti.
Larotrectinib
Kanserin kaynaklandığı organdan tamamen bağımsız olarak onay alan ilk akıllı ilaç oldu. Ayrıca Gardasil 9 HPV aşısı 45 yaşa kadar onaylandı.
Kemoterapisiz Rejimler
Lösemi ve lenfoma tedavisinde kemoterapi içermeyen akıllı ilaç kombinasyonları (Obinutuzumab + Ibrutinib) onay aldı. Böbrek kanserinde immünoterapi kombinasyonları standart hale geldi.
Yeni Biyobelirteçler (TMB-H)
Tümör Mutasyon Yükü (TMB) yüksek olan kanserler için organdan bağımsız ilaç onayı geldi. Pankreas ve üçlü negatif meme kanseri için yeni akıllı ilaçlar onaylandı.
Mutasyon Kataloğu
Geleceğin tedavileri için en büyük rehber olan TCGA Mutasyon Kataloğu tamamlandı. Artık her hastaya özgü tedavi (Hassas Tıp) çağındayız.
Kanser Atlası 2. Baskı - Jemal A., Vineis P., Bray F., Torre L., Forman D. - American Cancer Society - uicc global cancer control - IARC - WHO
