آیا پرتودرمانی می‌تواند اثر واکسن سرطان ایجاد کند؟

طبق مطالعه‌ای ارائه‌شده در سمپوزیوم سرطان پستان San Antonio در 2017، پرتودرمانی و تاباندن اشعه به ناحیه تومور، با انباشته کردن قطعات DNA تومور درون سلول سرطانی، نوعی اثر واکسن سرطان ایجاد می‌کند.

واکسن سرطان چیست و چگونه عمل می‌کند؟

2 نوع واکسن سرطان وجود دارد: پیشگیرانه و درمانی.

واکسن‌های پیشگیرانه سرطان، دهه‌هاست با موفقیت استفاده می‌شوند و در برابر میکروب‌هایی که برای آن‌ها ساخته شده‌اند، محافظت بسیار موفقی ایجاد می‌کنند. برای مثال، واکسن HBV که علیه ویروس هپاتیت-B ساخته شده است، در برابر سرطان کبد و واکسن ساخته‌شده علیه ویروس پاپیلومای انسانی یعنی واکسن HPV، در برابر سرطان دهانه رحم محافظت بسیار مؤثری ایجاد می‌کنند.

واکسن‌های درمانی (تراپوتیک) سرطان با انواع مؤثر خود، در پزشکی سرطان جدیدتر هستند و تاکنون فقط 2 واکسن سرطان تأییدشده برای درمان سرطان وجود دارد؛ برای درمان سرطان پروستات، sipuleucel-T (Provenge) و برای درمان سرطان پوست ملانوم بدخیم، talimogene laherparepvec (Lmlygic). این واکسن‌ها برای انواع سرطانی که در آن‌ها تأیید شده‌اند، وعده شفای کامل (علاج) نمی‌دهند؛ از این نظر می‌توان گفت واکسن‌های درمانی سرطان به‌اندازه واکسن‌های پیشگیرانه مؤثر نیستند. زیرا پیشگیری از یک سرطان پیش از ایجاد شدن، آسان‌تر از درمان آن پس از ایجاد شدن است! همچنین، واکسن‌های سرطان کوبا که همچنان محبوب هستند، چون نتوانسته‌اند اثربخشی معناداری نشان دهند، تاکنون برای استفاده در هیچ نوع سرطانی تأییدیه نگرفته‌اند.

• واقعیت سرطان در کوبا بر اساس داده‌های رسمی خود کوبا

هدف واکسن‌های درمانی سرطان آن است که تومور توسط سیستم ایمنی شناسایی شود و سیستم ایمنی علیه تومور فعال گردد. علت ایجاد سرطان در بدن ما، بیش از آنکه ضعیف شدن سیستم ایمنی باشد، این است که تومورها در فرایند رشد، سازوکارهایی برای پنهان شدن از سیستم ایمنی ایجاد می‌کنند. اگر سرطان با مداخله‌هایی مانند ایمنی‌درمانی‌ها برای سیستم ایمنی قابل شناسایی شود، درمانش آسان‌تر می‌شود. واکسن‌های سرطان فقط یکی از انواع ایمنی‌درمانی هستند (نمودار زیر را ببینید).

پرتودرمانی چگونه مانند واکسن سرطان عمل می‌کند؟

هنگامی که پرتودرمانی مرگ سلول‌های سرطانی را تحریک می‌کند، قطعات متعلق به سلول‌های سرطانی از جنس DNA و سایر اجزای سلول می‌توانند سلول‌های T را که از سلول‌های دفاعی ما هستند به محیط تومور جذب یا فعال کنند. سلول‌های دفاعی ما که معمولاً در ریز‌محیط تومور در حالت خواب یا در هماهنگی با تومور قرار دارند، می‌توانند تحت تأثیر پرتودرمانی دوباره به نفع بدن ما شروع به کار کنند.

در یافته‌های حاصل از کشت سلولی، مدل‌های موشی و مطالعات بالینی اولیه با بیماران انسانی، دیده شد که؛

• در سلول‌های سرطانیِ مواجه‌شده با دوزهای افزاینده پرتو، قطعات دو‌رشته‌ای DNA تومور در سیتوپلاسم انباشته می‌شوند،
• قطعات معیوب DNA، آنزیم اگزونوکلئاز 1 (Trex 1) را که عضوی از سیستم ترمیم DNA است فعال می‌کنند،
• و این وضعیت از طریق اینترفرون بتا (INFb) سیستم ایمنی را تحریک می‌کند.

به این ترتیب، پرتودرمانی مانند واکسن سرطان درجا (in situ) اثر می‌کند و این وضعیت «ایمنی‌زایی ابسکوپال» نیز نامیده می‌شود.

بر پایه این یافته‌ها، گروه پژوهش مطالعه‌ای بالینی را برای درمان سرطان ریه مرحله 4. غیرسلول‌کوچک آغاز کرد که در آن داروی ایمنی‌درمانی نسل جدید ایپیلیمومب (Yervoy) و پرتودرمانی با هم ترکیب شدند.

پژوهش‌های بیشتری نیز برای تعیین انواع سرطانی که این رویکرد در آن‌ها بیشترین کارایی را دارد و ترتیب درمان انجام می‌شوند.