پیشگیری از عود سرطان با ژل ایمنی‌درمانیِ استفاده‌شده در جراحی

نشان داده شد ژلی زیست‌تجزیه‌پذیر با ویژگی ایمنی‌درمانی می‌تواند راهبرد مؤثری برای جلوگیری از عود یا متاستاز سرطان باشد.

ژلی که دانشمندان مؤسسه سرطان دانا-فاربر ساخته‌اند، برای استفاده در محل برداشتن جراحی تومور سرطانی و فعال کردن دستگاه ایمنی علیه سلول سرطانی طراحی شده است. به این شکل، دارویی با کاربرد موضعی از نوع ایمنی‌درمانی است.

در این پژوهش روی موش‌های دارای مدل سرطان پستان، دیده شد ژل تحریک‌کننده دستگاه ایمنی که پس از برداشتن جراحی تومور پستان در ناحیه زخم استفاده شد، نه‌تنها خطر عود در ناحیه تومور را کاهش می‌دهد، بلکه باعث کوچک شدن تومور در نواحی دیگر نیز می‌شود. یعنی داروی ایمنی‌درمانی موضعی، پاسخ ایمنی عمومی ایجاد کرده است.

کاهش خطر عود بیماری پس از جراحی سرطان

در بیماران سرطان جامد مانند پستان و ریه، برداشتن تومور با جراحی معمولاً گزینه نخست درمان است. اقدامات محافظتی پس از آن برای جلوگیری از عود سرطان را درمان کمکی می‌نامیم و شیوه‌های پذیرفته‌شده درمان کمکی امروزی، شیمی‌درمانی و پرتودرمانی با هدف کشتن مستقیم سلول سرطانی هستند. اما قبلاً داروی ایمنی‌درمانی با کاربرد موضعی به‌عنوان درمان محافظتی پس از عمل سرطان تأیید نشده است.

حتی وقتی تومور با جراحی کاملاً برداشته می‌شود، برخی سلول‌های سرطان می‌توانند در محل بمانند (سلول‌های سرطانی باقیمانده). آن‌ها ممکن است تومورهای جدید بسازند و حتی به بخش‌های دیگر بدن گسترش یابند. این روند متاستاز نامیده می‌شود. بنابراین بیمارانی که تومورشان فقط با جراحی برداشته شده، عود سرطان بیشتری تجربه می‌کنند و اغلب به درمان‌های کمکی نیاز است.

شاید برایتان جالب باشد:

• چگونه بیماران بی‌نیاز از شیمی‌درمانی پس از جراحی سرطان پستان را شناسایی کنیم؟

بااین‌حال یافته‌هایی وجود دارد که درباره زخم ایجادشده در بدن با جراحی، روند طبیعی بهبود زخمممکن است به این سلول‌های سرطانی باقیمانده کمک کند به نواحی دوردست بدن متاستاز دهند و تومور بسازند.

ایمنی‌درمانی‌ها

ایمنی‌درمانیشامل داروها و کاربردهای گوناگون طراحی‌شده برای تحریک دستگاه ایمنی و حمله به سلول سرطانی است. پرکاربردترین داروهای ایمنی‌درمانی امروزی، آنتی‌بادی‌های مونوکلونال anti-PD-1، anti-PD-L1 و anti-CTLA4 هستند که در دسته «تنظیم‌کننده‌های نقاط وارسی دستگاه ایمنی» قرار دارند و بیشتر ایمنی‌درمانی‌ها از راه سرم وریدی تجویز می‌شوند.

بااین‌حال ایمنی‌درمانی بدون عارضه نیست و سلول‌های ایمنی فعال‌شده با آن می‌توانند همراه سلول سرطانی به سلول سالم نیز حمله کنند؛ این موضوع ممکن است حساسیت بیمار به بیماری‌های دیگر را افزایش دهد.

موضوع مرتبط:

• عوارض داروهای ایمنی‌درمانی چیست و چگونه درمان می‌شوند؟

بنابراین در این مطالعه، اثربخشی استفاده داروهای تحریک‌کننده ایمنی در محل درست و زمان درست، یعنی محل برداشتن تومور پیش از بسته شدن زخم جراحی، بررسی شد و مفهوم ایمنی‌درمانی پیرامون عمل (حین جراحی) پدید آمد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند هنگام برداشتن تومور سرطانی، دستگاه ایمنی به‌جای جنگ با سلول سرطانی، بخش عمده منابعش را برای کمک به بهبود زخم به کار می‌گیرد. این محیط بهبود زخم ممکن است نوعی محیط سرکوب‌کننده ایمنی و مفید برای سلول سرطانی، یعنی ریز‌محیط تومور ایجاد کند. پژوهشگران این ژل زیست‌تجزیه‌پذیر را طراحی کردند تا این ریزمحیط سرکوب‌کننده ایمنی را به محیط محرک ایمنی تبدیل کنند که به سلول‌های سرطانی باقیمانده پس از عمل حمله و آن‌ها را تخریب کند.

برای این کار، هیدروژلی پر از داروهای تحریک‌کننده دستگاه ایمنی، به‌ویژه سلول‌های دندریتیک ساختند. سلول‌های دندریتیک مواد بیگانه یا سلول‌های بیمار (مانند سلول سرطان) را پردازش و به سلول اصلی جنگجوی دستگاه ایمنی، یعنی لنفوسیت T، ارائه می‌کنند.

این ژل تحریک‌کننده سلول دندریتیک که در محل برداشتن جراحی تومور قرار می‌گیرد، قندی دارد که به‌طور طبیعی در بدن انسان یافت می‌شود و زیست‌تجزیه‌پذیر است. سپس ژل این داروها را در زمانی طولانی به‌آرامی آزاد می‌کند و در نتیجه اثربخشی آن طولانی می‌شود.

در پژوهش، چند ماه پس از عمل، موش‌های درمان‌شده با ژل نسبت به دریافت‌کنندگان ایمنی‌درمانی معمول، عود تومور کمتری داشتند. همچنین مشخص شد تومورهای ثانویه در پستان دیگر و ریه‌های موش‌ها که سلول سرطانی در آن‌ها کاشته شده بود نیز کوچک یا ناپدید شدند.

نتیجه

جایگاه درمان‌های تحریک‌کننده دستگاه ایمنی علیه سرطان، موسوم به ایمنی‌درمانی، در پزشکی سرطان هر روز بیشتر می‌شود. بااین‌حال فعال کردن دستگاه ایمنی به‌طور اختصاصی علیه سرطان، تنها با رویکردهای پیشرفته زیست‌فناوری ممکن به نظر می‌رسد. همچنین نباید فراموش کرد این پژوهش مدل تومور موشی است و ریزمحیط تومور موش بسیار کم‌پیچیده‌تر از انسان است. کاربردهای موضعی ایمنی‌درمانی در آینده ممکن است پس از جراحی‌های سرطان یا روش‌های تخریب موضعی تومور از نوع درمان‌های بدون جراحی سرطان بخشی از اقدامات محافظتی باشند؛ این پژوهش به دلیل نشان دادن این امکان قابل توجه است.

موضوعات مرتبط:

• چرا سرطان درمان‌شده عود می‌کند: سلول‌های سرطانی خفته
• چرا بیمار سرطان پستان عودکرده از پزشک خود خشمگین می‌شود؟