Əməliyyatda istifadə edilən İMMUNOTERAPİYA GELİ ilə xərçəng təkrarının qarşısını almaq

Bioloji parçalanan və immunoterapiya xüsusiyyətli gelin xərçəngin residivinin (təkrarının) və ya metastazının qarşısını almaq üçün təsirli strategiya ola biləcəyi göstərildi.

Dana-Farber Xərçəng İnstitutunun alimlərinin hazırladığı gel xərçəngli şişin cərrahi çıxarıldığı nahiyəyə tətbiq edilmək və immun sistemini xərçəngli hüceyrələrə qarşı aktivləşdirmək üçün hazırlanmışdır. Bu formada yerli tətbiq edilən immunoterapiya dərmanıdır.

Süd vəzi xərçəngi modeli yaradılmış siçanlarda aparılan bu tədqiqatda süd vəzi şişləri cərrahi çıxarıldıqdan sonra yara nahiyəsinə tətbiq edilən bu immun sistemi stimullaşdırıcı gelin yalnız şiş nahiyəsində xəstəliyin təkrar riskini azaltmadığı, digər nahiyələrdə də şişlərin kiçilməsinə səbəb olduğu görüldü. Yəni yerli tətbiq edilmiş immunoterapiya dərmanı ümumi immun cavab yaratmışdır.

Xərçəng əməliyyatından sonra xəstəliyin təkrar riskini azaltmaq

Süd vəzi və ağciyər xərçəngi kimi solid (bərk) xərçəngi olan xəstələrdə şişin əməliyyatla çıxarılması adətən əsas müalicə seçimidir. Bundan sonra xərçəngin təkrarlanmasının qarşısını alan qoruyucu tətbiqlərə adyuvant müalicə deyirik və hazırda qəbul edilmiş adyuvant müalicə üsulları birbaşa xərçəng hüceyrəsini öldürmək üçün verilən kimyaterapiyalar və radioterapiyadır. Xərçəng əməliyyatından sonra qoruyucu müalicə kimi yerli tətbiq edilən immunoterapiya dərmanı isə əvvəllər təsdiqlənməmişdir.

Hətta şiş cərrahiyyə ilə tam çıxarıldıqda belə bəzi xərçəng hüceyrələri nahiyədə qala bilər (qalıq xərçəng hüceyrələri). Bunlar yeni şişlər yarada və hətta bədənin başqa nahiyələrinə yayıla bilər. Bu, metastaz adlanan prosesdir. Buna görə yalnız cərrahi müdaxilə ilə şişi çıxarılan xəstələrdə daha çox xərçəng təkrarı olur və çox vaxt adyuvant müalicələrə ehtiyac yaranır.

Marağınızı çəkə bilər:

• Süd vəzi xərçəngi əməliyyatından sonra kimyaterapiya almayacaq xəstələri necə müəyyən edirik?

Bununla yanaşı, əməliyyatla bədəndə yaradılan yaranın təbii sağalma prosesinin, bu qalıq xərçəng hüceyrələrinin bədənin uzaq nahiyələrinə metastaz verməsinə və şişlər yaratmasına kömək edə biləcəyinə dair nəticələr də mövcuddur.

İmmunoterapiyalar

İmmunoterapiya, immun sistemini stimullaşdırmaq və xərçəng hüceyrələrinə hücum etmək üçün hazırlanmış müxtəlif dərman və tətbiqləri əhatə edir. Hazırda ən geniş istifadə edilən immunoterapiya dərmanları “immun sistemi nəzarət nöqtəsi tənzimləyiciləri” kimi təsnif edilən anti-PD-1, anti-PD-L1 və anti-CTLA4 monoklonal anticisimləridir və immunoterapiyaların çoxu venadan infuziya şəklində tətbiq edilir.

Bununla belə, immunoterapiya yan təsirsiz deyil və onunla aktivləşən immun hüceyrələri xərçəngli hüceyrələrlə yanaşı sağlam hüceyrələrə də hücum edə bilər; bu isə xəstənin digər xəstəliklərə həssaslığını artıra bilər.

Əlaqəli mövzu:

• İmmunoterapiya dərmanlarının yan təsirləri hansılardır, necə müalicə edilir?

Buna görə bu tədqiqatda əməliyyat yarası bağlanmazdan əvvəl şişin çıxarıldığı yerdə, düzgün yerdə və düzgün zamanda immuniteti stimullaşdıran dərmanların tətbiqinin təsirliliyi araşdırılmış və perioperativ (əməliyyat zamanı) immunoterapiya anlayışı yaranmışdır.

Tədqiqatçılar xərçəngli şiş götürüldükdə immun sisteminin xərçəng hüceyrəsi ilə savaşmaq əvəzinə – yaranın sağalmasına kömək etmək üçün – resurslarının çoxunu istifadə etdiyini vurğulayırlar. Bu yara sağalma mühiti xərçəngli hüceyrələrə fayda verə bilən immunosupressiv (immun sistemini basdıran) şiş mikromühiti yarada bilər. Tədqiqatçılar bu immunosupressiv şiş mikromühitini əməliyyatdan sonra qalan xərçəng hüceyrələrinə hücum edən və onları məhv edə bilən immunostimullaşdırıcı mühitə çevirmək üçün bu bioloji parçalanan geli hazırladılar.

Bunun üçün immun sisteminin dendritik hüceyrələrini stimullaşdıran dərmanlarla yüklü hidrogel yaratdılar. Dendritik hüceyrələr yad maddələri və ya xəstə hüceyrələri (xərçəng hüceyrələri kimi) emal edib immun sisteminin əsas döyüşçü hüceyrəsi olan T-limfositlərə təqdim edirlər.

Şişin cərrahi çıxarıldığı yerə yerləşdirilən bu dendritik hüceyrə stimullaşdırıcı gel insan bədənində təbii olan və bioloji parçalana bilən şəkər ehtiva edir. Gel sonra bu dərmanları uzun müddət ərzində yavaş ifraz edir və bu, təsirliliyinin uzun sürməsini təmin edir.

Tədqiqatda əməliyyatdan bir neçə ay sonra gellə müalicə edilən siçanlarda ənənəvi immunoterapiya verilənlərlə müqayisədə daha az şiş təkrarı görüldü. Həmçinin siçanların xərçəng hüceyrəsi əkilmiş digər süd vəzisində və ağciyərlərində ikincili şişlərin də kiçildiyi və ya yox olduğu müəyyən edildi.

Nəticə

İmmunoterapiya adlanan, immun sistemini xərçəngə qarşı stimullaşdıran müalicələrin xərçəng təbabətində yeri hər gün artır. Bununla belə, immun sistemini xərçəngə xas şəkildə aktivləşdirmək yalnız qabaqcıl biotexnoloji yanaşmalarla mümkün görünür. Həmçinin bu tədqiqatın siçan şişi modeli olduğu və siçanların şiş mikromühitinin insanlarla müqayisədə daha az mürəkkəb olduğu unudulmamalıdır. Yerli immunoterapiya tətbiqlərinin gələcəkdə xərçəng əməliyyatları və ya şişi yerli olaraq məhv edən əməliyyatsız xərçəng müalicələri sonrası qoruyucu tətbiqlərin bir hissəsi ola biləcəyini göstərməsi baxımından bu tədqiqat diqqətəlayiqdir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR:

• Müalicə edilmiş xərçəng niyə təkrarlanır: Yatan xərçəng hüceyrələri
• Residiv vermiş (təkrarlayan) süd vəzi xərçəngli xəstə niyə həkiminə əsəbiləşir?