زهر عقرب آبی چیست؟ آیا در درمان سرطان جایگاهی دارد؟
در این مقاله
زهر عقرب آبی چیست؟ آیا در درمان سرطان جایگاهی دارد؟
محصولات کوباییِ زهر عقرب آبی (Escozul، Escozine و Vidatox) سال‌هاست در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان «درمان طبیعی سرطان» بازاریابی می‌شوند. افراد مبتلا به سرطان و نزدیکانشان ممکن است با امید، مبالغ زیادی برای آنها بپردازند. اما اکنون، تا سپتامبر 2026، برای نشان دادن درمان سرطان یا افزایش طول عمر انسان با این محصولات، حتی یک مطالعه بالینی کنترل‌شده وجود ندارد. در مقابل، برخی مولکول‌های خالص‌شده حاصل از زهر عقرب، در پژوهش علمی واقعی نتایج امیدبخشی دارند. در این مقاله این دو داستان را جدا می‌کنیم و دانسته‌ها و نادانسته‌های زهر عقرب آبی را با منابع به‌روز شرح می‌دهیم.
- چیست؟ زهری حاصل از عقرب آبی بومی کوبا (Rhopalurus junceus) که در کوبا توسط LABIOFAM به شکل زهر رقیق‌شده (Escozul) و محصول هومیوپاتی (Vidatox 30 CH) تولید می‌شود.
- شواهد: یافته‌های مثبت فقط از آزمایش سلولی و حیوانی هستند. مطالعه بالینی کنترل‌شده انسانی وجود ندارد؛ مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ (MSKCC) می‌گوید درمان سرطان با آن ثابت نشده و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) آن را ارزیابی نکرده است.
- تناقض Vidatox: «30 CH» به معنای رقیق‌سازی هومیوپاتی است؛ در محلولی با این میزان رقیق‌شدن، عملاً حتی یک مولکول زهر باقی نمی‌ماند.
- آسیب احتمالی: در مطالعه آزمایشگاهی منتشرشده در سال 2017، Vidatox تکثیر و توان انتشار سلول‌های سرطان کبد را افزایش داد.
- علم واقعی کجاست؟ ماده حاصل از گونه دیگری از عقرب، یعنی کلروتوکسین، برای رنگ مشخص‌کننده تومور حین جراحی و درمان سلولی CAR-T در تومورهای مغزی بررسی می‌شود؛ هنوز محصول تأییدشده‌ای ندارد.
- هومیوپاتی بودن Vidatox و معنای رقیق‌سازی «30 CH» افزوده شد.
- مطالعه آزمایشگاهی سال 2017 که افزایش رشد تومور با Vidatox در سلول‌های سرطان کبد را نشان داد، افزوده شد.
- اصلاح شد که کلروتوکسین از عقرب آبی نیست و از گونه دیگری حاصل می‌شود؛ وضعیت رنگ کلروتوکسین (توزولریستید) و درمان سلولی CAR-T کلروتوکسین در 2025-2026 افزوده شد.
- اطلاعات قیمت قدیمی حذف شد؛ نردبان شواهد و نمودارهای داستان متفاوت دو عقرب اضافه شدند.
زهر عقرب آبی چیست؟
عقرب‌ها با نیش انتهای دم، از زهر برای فلج کردن شکار و دفاع از خود استفاده می‌کنند. ترکیب زهر میان گونه‌ها متفاوت است؛ از هزاران گونه عقرب، زهر بخش کوچکی برای انسان تهدیدکننده زندگی است. عقرب در بسیاری از طب‌های سنتی، به‌ویژه طب سنتی چین، برای درد، گرفتگی و تشنج استفاده شده است.
«عقرب آبی» نام گونه بومی کوبا، Rhopalurus junceus (در طبقه‌بندی کنونی Heteroctenus junceus) است. در کوبا، محلول رقیق زهر این عقرب، که در میان مردم escozul («escorpión azul»، یعنی عقرب آبی) نام دارد، به‌عنوان ضدالتهاب سنتی استفاده شده است. این محصولات توسط شرکت دولتی کوبایی LABIOFAM توسعه یافته‌اند. طبق خبری در سال 2011، پژوهش‌ها 15 سال طول کشیده‌اند و از هر عقرب تنها حدود 0,02 mL زهر گرفته می‌شود.
Escozul، Escozine و Vidatox چه تفاوتی دارند؟
- Escozul / Escozine: زهر عقرب رقیق‌شده با آب. به نقل از MSKCC، کوبا در 2009 به علت داده بالینی ناکافی استفاده از Escozul را نپذیرفت.
- Vidatox 30 CH: همان زهر است که با روش هومیوپاتی بسیار رقیق شده است. در کوبا به‌عنوان داروی هومیوپاتی تولید می‌شود. طبق گزارش یک سایت خبری کوبایی در 2017، کاربرد محصول در کوبا «بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان با کاهش علائم بیماری» است. بنابراین حتی در کوبا نیز محصولی برای تسکین علائم معرفی می‌شود، نه داروی درمان‌کننده سرطان.
اینجا تناقض مهمی هست. در هومیوپاتی «C» به معنای رقیق‌سازی 100 برابری و «30 C» یعنی تکرار این فرایند 30 بار، یا رقیق‌سازی به میزان 1060 برابر است. چون تعداد مولکول‌ها در یک مول تقریباً 6 × 1023 است، در محلولی با این حد رقیق‌شدن عملاً حتی یک مولکول زهر باقی نمی‌ماند. در نتیجه بازاریابی Vidatox بر پایه «اثر زهر عقرب بر سلول سرطانی» در خود تناقض دارد. جایگاه هومیوپاتی در درمان سرطان را در مقاله هومیوپاتی چیست به‌تفصیل بررسی کرده‌ایم.
شکل 1 · «30 CH» یعنی چه؟
رقیق‌سازی هومیوپاتی به حدی است که زهر را کاملاً از بین می‌برد.
با چه ادعاهایی بازاریابی می‌شود؟
این محصولات با ادعای درمان سرطان، کوچک کردن تومور، کاهش درد، تقویت ایمنی و پیشگیری از عوارض شیمی‌درمانی فروخته می‌شوند. به نقل از یک دانشمند، چون تولیدکنندگان نمی‌توانند رسماً محصول را داروی سرطان معرفی کنند، در بازاریابی بر اثرات مسکن و ضدالتهاب تأکید می‌کنند. جدول زیر این ادعاها را با سطح شواهد مقایسه می‌کند:
| ادعا | پشتوانه | شواهد انسانی |
|---|---|---|
| سرطان را درمان و تومور را کوچک می‌کند | آزمایش سلولی و حیوانی | ندارد |
| درد را کاهش می‌دهد | آزمایش حیوانی؛ مشاهده کنترل‌نشده در کوبا | ندارد مطالعه کنترل‌شده منتشر نشده |
| سیستم ایمنی را تقویت می‌کند | یافته آزمایشگاهی | ندارد |
| طبیعی و بدون عارضه | گفته بازاریابی | نامعلوم عوارض و تداخل دارویی بررسی نشده‌اند |
| در کوبا برای درمان سرطان استفاده می‌شود | متن‌های تبلیغاتی | گمراه‌کننده در کوبا محصول هومیوپاتی برای تسکین علائم معرفی می‌شود |
برداشت‌های نادرست رایج درباره نظام سلامت و داده‌های سرطان کوبا را در مقاله واقعیت سرطان در کوبا با داده‌های رسمی خود کوبا توضیح داده‌ایم.
مطالعات علمی چه می‌گویند؟
در متون علمی درباره اثر زهر عقرب بر سلول‌های سرطانی، تعداد زیادی مطالعه آزمایشگاهی وجود دارد. گزارش شده زهر گونه‌های مختلف عقرب، تکثیر سلول‌های سرطان پستان، معده، روده بزرگ، پروستات، ریه، دهان و لوسمی را کند می‌کند و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول (آپوپتوز) را تحریک می‌کند. بیشتر مولکول‌های زهر از طریق کانال‌های یونی غشای سلول اثر دارند؛ چون این کانال‌ها در سلول سرطانی نیز نقش دارند، توجه پژوهشگران را جلب می‌کنند. در مطالعه‌ای روی موش‌های دارای سرطان پوست نیز با زهر عقرب، تومورهای کمتری گزارش شد.
اما همه این مطالعات در سطح کشت سلول یا آزمایش حیوانی‌اند. طبق ارزیابی به‌روزشده MSKCC در ژوئن 2023، درمان سرطان انسان با زهر عقربِ عرضه‌شده به بیماران، از نظر علمی ثابت نشده و مقالات «علمی» اینترنتی به‌درستی در جامعه علمی ارزیابی نشده‌اند. محصولاتی مانند Escozine و Vidatox در کارآزمایی بالینی بررسی نشده‌اند و FDA آنها را ارزیابی نکرده است. هرچند در ثبت کارآزمایی کوبا، مطالعه‌ای برای Vidatox ثبت شده، ما به مطالعه کنترل‌شده با نتایج منتشرشده دست نیافتیم. حتی یک مورد بهبود سرطان با زهر عقرب در مجلات داوری‌شده گزارش نشده است.
در سال 2017، Scientific Reports مطالعه آزمایشگاهی‌ای منتشر کرد که نشان داد Vidatox 30 CH در سلول‌های سرطان کبد (کارسینوم هپاتوسلولار) اثر ضدسرطانی ندارد؛ برعکس، تکثیر و توان انتشار سلول‌ها را افزایش می‌دهد . این نیز یافته آزمایشگاهی است و مستقیماً به انسان قابل تعمیم نیست؛ اما نشان می‌دهد فکر «ضرری ندارد، امتحان کنیم» چقدر می‌تواند خطرناک باشد.
کشته شدن سلول سرطانی با یک ماده در آزمایشگاه به معنای اثر مشابه در بدن انسان نیست. از هزاران ماده کشنده سلول سرطانی در آزمایشگاه، تعداد بسیار کمی در انسان هم مؤثرند. همان‌طور که مردن سلول سرطانی با ریختن سفیدکننده روی آن به معنای درمان سرطان با نوشیدن سفیدکننده نیست، باید اثرات آزمایشگاهی زهر عقرب را نیز با همین تردید نگریست. مسیر دارو از آزمایشگاه تا بیمار را در مقاله کشف و فرایند تأیید داروهای سرطان و نحوه ارائه گمراه‌کننده یافته‌های آزمایشگاهی را در مقاله چگونه با پژوهش‌های ظاهراً معتبر مردم را گمراه می‌کنند شرح داده‌ایم.
شکل 2 · محصولات مشتق از عقرب در نردبان شواهد
برای قابل‌اعتماد دانستن درمان، باید مطالعات کنترل‌شده انسانی از آن پشتیبانی کنند.
آیا می‌توان از عقرب داروی واقعی سرطان ساخت؟
بله، ممکن است و بررسی می‌شود؛ اما نباید با محصولات زهر عقرب آبی اشتباه شود. در نسخه قبلی، کلروتوکسین را جزئی از زهر عقرب آبی معرفی کرده بودیم. در حالی که کلروتوکسینپروتئینی کوچک از زهر گونه دیگری از عقرب ساکن خاورمیانه و شمال آفریقا (Leiurus quinquestriatus، عقرب زرد) است. کلروتوکسین می‌تواند به‌طور انتخابی به سلول‌های تومور با منشأ عصبی، مانند تومور مغزی (گلیوم)، متصل شود. پژوهشگران برای بهره‌گیری از این ویژگی، به جای زهر طبیعی، مولکول خالص‌شده و تولیدشده در آزمایشگاه را بررسی می‌کنند:
شکل 3 · دو عقرب، دو داستان متفاوت
زهر طبیعیِ بازاریابی‌شده با مولکول خالص‌شده و آزموده‌شده یکسان نیست.
رویکردهای کنونی درمان تومور مغز را در مقاله آخرین وضعیت درمان گلیوبلاستومو روند توسعه درمان سلولی CAR-T را در مقاله داستان درمان CAR-T شرح داده‌ایم.
آیا زهر عقرب ایمن است؟
چون محصولات رقیق زهر عقرب در مطالعات کنترل‌شده انسانی آزموده نشده‌اند، عوارض، اثر بر درمان سرطان و تداخل با داروهای مصرفی ناشناخته‌اند. اثرات سمی زهر بر دستگاه عصبی (نوروتوکسیک) به‌خوبی شناخته شده‌اند. MSKCC هشدار می‌دهد به دلیل وجود آنزیم فسفولیپاز A2، زهر ممکن است بر انعقاد اثر بگذارد و با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل کند؛ همچنین از مرگ بیمار 86 ساله مبتلا به سرطان ریه پس از مصرف این محصول خبر می‌دهد.
شاید بزرگ‌ترین خطر، غیرمستقیم باشد: به تعویق انداختن یا نیمه‌کاره رها کردن درمان اثبات‌شده، یا زمان و پول صرف‌شده برای این محصولات. اینکه چرا محصولات جایگزین خطرناک‌اند را در این مقاله بررسی کرده‌ایم.
- محصولات زهر عقرب آبی در ترکیه داروی مجوزدار نیستند؛ معمولاً در اینترنت با ادعای «درمان کوبایی» فروخته می‌شوند. به هشدار اختصاصی وزارت بهداشت یا سازمان دارو و تجهیزات پزشکی ترکیه (TİTCK) درباره آنها دست نیافتیم.
- در نسخه قبلی نقل کرده بودیم که در 2016 سفارت ترکیه در هاوانا اطلاعیه‌ای منتشر کرده و گفته حتی انکولوژیست‌های کوبا نیز از Vidatox در درمان استفاده نمی‌کنند.
- انکولوژیست‌های ترکیه گاهی از طریق رسانه درباره این محصولات هشدار می‌دهند (مثلاً دسامبر 2021).
- اگر مصرف می‌کنید یا در فکر مصرف هستید، حتماً به انکولوژیست خود بگویید؛ ممکن است با درمانتان تداخل کند.
پرسش‌های متداول
- آیا زهر عقرب آبی سرطان را درمان می‌کند؟
- خیر؛ مطالعه انسانی مؤید آن وجود ندارد. یافته‌های مثبت فقط از آزمایش سلولی و حیوانی‌اند و در انسان تأیید نشده‌اند.
- آیا می‌توانم به‌عنوان «کمک» همراه شیمی‌درمانی مصرف کنم؟
- توصیه نمی‌شود. تداخل محصولات با داروهای سرطان بررسی نشده؛ گزارش شده زهر می‌تواند بر انعقاد اثر بگذارد و در یک مطالعه آزمایشگاهی تکثیر سلول تومور را افزایش داده است. اگر به مصرف فکر می‌کنید، ابتدا با انکولوژیست خود صحبت کنید. تفاوت درمان مکمل و جایگزین را در این مقاله توضیح داده‌ایم.
- آیا پزشکان در کوبا استفاده می‌کنند؟
- Vidatox در کوبا به شکل محصول هومیوپاتی تولید و برای تسکین علائم معرفی می‌شود؛ حتی در کوبا نیز به‌عنوان درمان سرطان تأیید نشده است.
- Vidatox با Escozul چه تفاوتی دارد؟
- Escozul زهر رقیق‌شده با آب است. Vidatox به روش هومیوپاتی 1060 برابر رقیق شده است؛ در این حد عملاً مولکول زهری باقی نمی‌ماند.
- چگونه می‌توانم به درمان کلروتوکسین دسترسی پیدا کنم؟
- محصولات کلروتوکسین هنوز تأیید نشده و تنها در کارآزمایی بالینی مصرف می‌شوند. بیماران تومور مغزی می‌توانند درباره کارآزمایی مناسب با انکولوژیست صحبت کنند. اهمیت کارآزمایی بالینی را در مقاله کارآزمایی بالینی چیست شرح داده‌ایم.
- در اینترنت داستان بهبودی بیماران هست؛ آیا دروغ‌اند؟
- در بیشتر این داستان‌ها، فرد هم‌زمان درمان استاندارد سرطان گرفته، تشخیص تأیید نشده یا پیگیری درازمدت موجود نیست. حتی یک مورد بهبود سرطان با زهر عقرب در مجلات داوری‌شده گزارش نشده است.
واژه‌نامه
- هومیوپاتی
- روش طب جایگزین با رقیق‌سازی شدید مواد که اثربخشی آن از نظر علمی نشان داده نشده است.
- 30 CH / 30 C
- 30 بار رقیق‌سازی متوالی 100 برابری؛ در مجموع 1060 برابر.
- آپوپتوز
- مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول؛ نابودی کنترل‌شده سلول به دست خودش.
- کانال یونی
- ساختارهای پروتئینی غشای سلول برای عبور یون‌هایی مانند سدیم، پتاسیم و کلر.
- کلروتوکسین
- پروتئین کوچک حاصل از زهر عقرب زرد (Leiurus quinquestriatus) که انتخابی به برخی سلول‌های تومور متصل می‌شود.
- درمان سلولی CAR-T
- تغییر سلول ایمنی بیمار در آزمایشگاه برای شناسایی سلول سرطانی و بازگرداندن آن به بیمار.
- مطالعات فاز 1-3
- مراحل کارآزمایی که درمان تازه در انسان به‌ترتیب از نظر ایمنی، نشانه‌های اثربخشی و مقایسه با درمان استاندارد آزموده می‌شود.
- نوروتوکسیک
- آسیب‌رسان به سیستم عصبی.
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
زهر عقرب آبی نمونه‌ای روشن از سوءاستفاده از امید در سرطان است: یافته‌های واقعی اما اولیه آزمایشگاهی، منشأیی غریب و بازاریابی قدرتمند برای بیماران درمانده.
⚡ چرا مهم است
بیماران برای این محصولات هم پول و هم ارزشمندترین دارایی، یعنی زمان، صرف می‌کنند. تأخیر در درمان اثبات‌شده ممکن است به پیشرفت بیماری بینجامد.
✅ نقطه قوت علم
زهرهای طبیعی واقعاً می‌توانند منبع دارو باشند. کلروتوکسین زهر عقرب با روش درست در کارآزمایی بالینی، به‌عنوان رنگ تسهیل‌کننده جراحی تومور مغز و درمان سلولی آزموده می‌شود.
⚠️ محدودیت‌ها
برای محصولات عقرب آبی مطالعه کنترل‌شده انسانی وجود ندارد. رقیق‌سازی هومیوپاتی Vidatox حتی صحبت از خود زهر را بی‌معنا می‌کند. یک مطالعه آزمایشگاهی احتمال بزرگ‌تر کردن تومور را مطرح کرده است.
🩺 در عمل چه کنیم
- به عبارت‌هایی مانند «طبیعی»، «از کوبا» و «بدون عارضه» با تردید بنگرید.
- برای هر محصول بپرسید: «آیا مطالعه کنترل‌شده انسانی وجود دارد؟»
- هر مکمل و محصول مصرفی را به انکولوژیست خود بگویید.
- اگر به دنبال درمان تازه هستید، کارآزمایی بالینی و گزینه‌های نظر دوم را بررسی کنید.
❓ پرسش‌های باز
نتایج مطالعه توزولریستید چه زمانی اعلام می‌شود؟ آیا درمان سلولی CAR-T کلروتوکسین در مطالعات بزرگ‌تر اثربخشی خواهد داشت؟ آیا دیگر مولکول‌های زهر عقرب در ساخت دارو قابل استفاده‌اند؟
داوری کوتاه ما: با اطلاعات کنونی، محصولات زهر عقرب آبی درمان سرطان نیستند. شاید در آینده از زهر عقرب دارویی ساخته شود؛ اما نه از بطری‌های اینترنتی، بلکه از مولکول‌های خالص‌شده و آزموده‌شده در کارآزمایی بالینی. با دانش امروز، زهر عقرب دارو یا شفا نیست؛ هنوز زهر است.
- این متن به‌روزرسانی سپتامبر 2026 مقاله «زهر عقرب آبی چیست؟ آیا در درمان سرطان جایگاهی دارد؟» سایت ماست. بر ارزیابی «About Herbs» در MSKCC (ژوئن 2023)، مطالعات آزمایشگاهی و بالینی منتشرشده، اطلاعیه‌های FDA و شرکت‌ها و منابع خبری استوار است.
- اصلاحات نسخه پیشین: کلروتوکسین جزئی از زهر عقرب آبی معرفی شده بود؛ در واقع از گونه دیگری (Leiurus quinquestriatus) حاصل می‌شود. هومیوپاتی بودن Vidatox و معنای آن افزوده شد. برخی جزئیات فنی سازوکارهای آزمایشگاهی (مانند «bcl-2 محرک مرگ سلولی»؛ در واقع bcl-2 پروتئین مهارکننده مرگ سلولی است) به علت تأیید نشدن و احتمال گمراه‌کنندگی ساده شدند. قیمت قدیمی حذف شد. مطالعه آزمایشگاهی افزایش رشد تومور در سلول سرطان کبد با Vidatox و وضعیت کنونی محصولات کلروتوکسین افزوده شد.
- نقل‌شده از منابع ثانویه: رد Escozul در کوبا در 2009 از MSKCC؛ هدف مصرف Vidatox در کوبا از سایت خبری کوبایی؛ یافته‌های مطالعه کبد سال 2017 از نقل یک دانشمند در وبلاگ؛ نتایج CAR-T کلروتوکسین از خبرگزاری حرفه‌ای و اطلاعات تولید از سایت خبری نقل شده‌اند.
- تأییدنشده‌ها: تاریخ ثبت Vidatox در مرجع دارویی کوبا (CECMED) و متن اندیکاسیون تأییدشده؛ متن اصلی اطلاعیه سفارت ترکیه در هاوانا در 2016 (فقط در نسخه قبلی ماست)؛ نتایج کارآزمایی Vidatox در کوبا؛ هشدار رسمی در ترکیه؛ نتایج مطالعه فاز 2/3 توزولریستید و درخواست تأیید.
- مبتنی بر دانش عمومی: استفاده عقرب از زهر، کاربرد در طب سنتی، محاسبه رقیق‌سازی هومیوپاتی (عدد آووگادرو)، زیستگاه عقرب زرد و تعمیم‌ناپذیری یافته آزمایشگاهی به انسان، به‌عنوان دانش تثبیت‌شده بیان شده‌اند.
- جدول ادعا و شواهد، نمودارها و دیدگاه آکادمی از خود ما هستند. نمودارها از گزاره‌های تأییدشده متن مشتق شده‌اند و داده جدید ندارند.
- این مقاله توصیه پزشکی شخصی نیست. تصمیم درمان را با انکولوژیست خود بگیرید.
منابع
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. About Herbs: Scorpion venom. آخرین به‌روزرسانی 2 ژوئن 2023.
- Scientific Reports. Vidatox 30 CH has tumor activating effect in hepatocellular carcinoma. 2017.
- Ernst E. Vidatox: homeopathy's answer to cancer or outright fraud? اکتبر 2019 (وبلاگ).
- CiberCuba. خبر تأیید تولید Vidatox 30 CH. 4 ژانویه 2017.
- Fox News. Cuba working on anti-cancer treatments using scorpion venom. 30 نوامبر 2011.
- Hockaday DC و همکاران. Imaging glioma extent with 131I-TM-601. J Nucl Med. 2005;46(4):580-586.
- Blaze Bioscience. اطلاعیه‌های مطبوعاتی FDA Fast Track برای توزولریستید (آوریل 2020) و تکمیل ثبت‌نام مطالعه فاز 2/3 (نوامبر 2022).
- FDA. اطلاع به Blaze Bioscience درباره گزارش نتایج در ClinicalTrials.gov. ژانویه 2024.
- Barish ME و همکاران. سلول‌های CAR-T هدایت‌شده با کلروتوکسین در گلیوبلاستوم عودکرده: تجربه بالینی میانی امکان‌پذیری و ایمنی. Cell Rep Med. 2025;6(8):102302.
- CancerNetwork. Chlorotoxin-based therapy shows safety, feasibility in glioblastoma. نوامبر 2025.
- Cumhuriyet. هشدار «زهر عقرب آبی» به بیماران مبتلا به سرطان. 12 دسامبر 2021.
منابع
http://havanajournal.com. (Accessed March 12, 2017)
2. Zargan J, Umar S, Sajad M, et al. Scorpion venom (Odontobuthus doriae) induces apoptosis by depolarization of mitochondria and reduces S-phase population in human breast cancer cells (MCF-7). Toxicol In Vitro. 2011; 25:1748-1756.
3. de Roodt AR, Garcia SI, Salomon OD, et al. Epidemiological and clinical aspects of scorpionism by Tityus trivittatus in Argentina. Toxicon. 2003; 41:971-977.
4. Dabo A, Golou G, Traore MS, et al. Scorpion envenoming in the north of Mali (West Africa): epidemiological, clinical and therapeutic aspects. Toxicon. 2011; 58:154-158.
5. Zhao R, Weng CC, Feng Q, et al. Anticonvulsant activity of BmK AS, a sodium channel site 4-specific modulator. Epilepsy Behav. 2011; 20:267-276.
6. Gao B, Sherman P, Luo L, et al. Structural and functional characterization of two genetically related meucin peptides highlights evolutionary divergence and convergence in antimicrobial peptides.FASEB J. 2009; 23:1230-1245.
7. Gao B, Xu J, Rodriguez Mdel C, et al. Characterization of two linear cationic antimalarial peptides in the scorpion Mesobuthus eupeus. Biochimie. 2010; 92:350-359.
8. Martin-Eauclaire MF, Abbas N, Sauze N, et al. Involvement of endogenous opioid system in scorpion toxin-induced antinociception in mice. Neurosci Lett. 2010; 482:45-50.
9. D’Suze G, Rosales A, Salazar V, et al. Apoptogenic peptides from Tityus discrepans scorpion venom acting against the SKBR3 breast cancer cell line. Toxicon. 2010; 56:1497-1505.
10. Mamelak AN, Rosenfeld S, Bucholz R, et al. Phase I single-dose study of intracavitary-administered iodine-131-TM-601 in adults with recurrent high-grade glioma. J Clin Oncol. Aug 1 2006; 24:3644-3650.
11. Xiang Y, Liang L, Wang X, et al. Chloride channel-mediated brain glioma targeting of chlorotoxin-modified doxorubicine-loaded liposomes. J Control Release. 2011; 152:402-410.
12. Veiseh M, Gabikian P, Bahrami SB, et al. Tumor paint: a chlorotoxin:Cy5.5 bioconjugate for intraoperative visualization of cancer foci. Cancer Res. 2007 ;67:6882-6888.
13. Akcan M, Stroud MR, Hansen SJ, et al. Chemical re-engineering of chlorotoxin improves bioconjugation properties for tumor imaging and targeted therapy. J Med Chem. 2011; 54:782-787.
14. El-Ghlban S, Kasai T, Shigehiro T, et al. Chlorotoxin-Fc fusion inhibits release of MMP-2 from pancreatic cancer cells. Biomed Res Int. 2014; 2014:152659.
15. Almaaytah A, Albalas Q. Scorpion venom peptides with no disulfide bridges: a review. Peptides. 2014; 51:35-45.
16. García-Gómez BI, Coronas FI, Restano-Cassulini R, Rodríguez RR, Possani LD. Biochemical and molecular characterization of the venom from the Cuban scorpion Rhopalurusjunceus. Toxicon. 2011; 58:18-27.
17. Li W, Li Y, Zhao Y, et al. Inhibition effects of scorpion venom extracts (Buthus matensii Karsch) on the growth of human breast cancer MCF-7 cells. Afr J Tradit Complement Altern Med. 2014; 11:105-110.
18. Gao F, Li H, Chen YD, et al. Upregulation of PTEN involved in scorpion venom-induced apoptosis in a lymphoma cell line. Leuk Lymphoma. 2009; 50:633-641.
19. Jacoby DB, Dyskin E, Yalcin M, et al. Potent pleiotropic anti-angiogenic effects of TM601, a synthetic chlorotoxin peptide. Anticancer Res. Jan 2010; 30:39-46.
20. Memorial sloan kettering cancer center, Integrative Medicine, About Herbs, Botanicals & Other Products, Scorpion Venom. Available at:
https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/scorpion-venom (Accessed March 12, 2017)
21. Ojeda PG, Wang CK, Craik DJ. Chlorotoxin: Structure, activity, and potential uses in cancer therapy. Biopolymers. 2016; 106:25-36.
22. Republic of Turkey Havana Embassy, Embassy Notice / 26.09.2016. Available at:
http://havana.be.mfa.gov.tr/images/localCache/12/2033baad-7303-43bb-a03d-320941e56c67.docx (Accessed March 12, 2017)
23. Al Asmari AK, Khan AQ. Investigation of in vivo potential of scorpion venom against skin tumorigenesis in mice via targeting markers associated with cancer development. Drug Des Devel Ther. 2016; 10:3387-3397.
24. Al-Asmari AK, Islam M, Al-Zahrani AM. In vitro analysis of the anticancer properties of scorpion venom in colorectal and breast cancer cell lines. Oncol Lett. 2016; 11:1256-1262.
25. Tong-ngam P, Roytrakul S, Sritanaudomchai H. BmKn-2 scorpion venom peptide for killing oral cancer cells by apoptosis. Asian Pac J Cancer Prev. 2015; 16:2807-11.
26. Al-Asmari AK, Riyasdeen A, Abbasmanthiri R, Arshaduddin M, Al-Harthi FA. Scorpion (Androctonus bicolor) venom exhibits cytotoxicity and induces cell cycle arrest and apoptosis in breast and colorectal cancer cell lines. Indian J Pharmacol. 2016; 48:537-543.
27. Zhang YY, Wu LC, Wang ZP, Wang ZX, Jia Q, Jiang GS, Zhang WD. Anti-proliferation Effect of Polypeptide Extracted from Scorpion Venom on Human Prostate Cancer Cells in vitro. J Clin Med Res. 2009; 1:24-31.
28. Sarfo-Poku C, Eshun O, Lee KH. Medical application of scorpion venom to breast cancer: A mini-review. Toxicon. 2016; 122:109-112.
29. Zhang XY, Zhang PY. Scorpion venoms in gastric cancer. Oncol Lett. 2016; 12:3683-3686.
30. Béchohra L, Laraba-Djebari F, Hammoudi-Triki D. Cytotoxic activity of Androctonus australis hector venom and its toxic fractions on human lung cancer cell line. J Venom Anim Toxins Incl Trop Dis. 2016; 22:29.
31. Veiseh O, Kievit FM, Fang C, Mu N, Jana S, Leung MC, Mok H, Ellenbogen RG, Park JO, Zhang M. Chlorotoxin bound magnetic nanovector tailored for cancer cell targeting, imaging, and siRNA delivery. Biomaterials. 2010; 31:8032-42.
32. Satitmanwiwat S, Changsangfa C, Khanuengthong A, Promthep K et al. The scorpion venom peptide BmKn2 induces apoptosis in cancerous but not in normal human oral cells. Biomed Pharmacother. 2016; 84:1042-1050.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.