ბიოლოგიურად განსხვავებული ნეიროენდოკრინული სიმსივნეების დიაგნოსტიკა და თანამედროვე მკურნალობა

ნეიროენდოკრინული სისტემა ჰორმონების გამომმუშავებელი (ენდოკრინული) და ნერვული უჯრედებისგან შედგება. ნეიროენდოკრინული უჯრედები უმეტესად საჭმლის მომნელებელ სისტემაში (კუჭი, ნაწლავები) და ფილტვის მსგავს ორგანოებშია. ნეიროენდოკრინული სიმსივნეები, შესაძლოა სხეულის ყველგან გაჩნდეს, მაგრამ ხშირად კუჭ-ნაწლავის სისტემის, ფილტვისა და პანკრეასის ნეიროენდოკრინული უჯრედებიდან წარმოშობილი, იშვიათი კიბოებიარის.

უმეტესობა ადრეულად უსიმპტომოა და ზრდას წლები სჭირდება. თუმცა ზოგი ტიპი აგრესიული და სწრაფმზარდია. ეს დროულ გამოვლენასა და კონტროლს ართულებს.

ახლოს გავეცნოთ ნეიროენდოკრინული სიმსივნეების საინტერესო თემებს.

შეიძლება ნეიროენდოკრინული სიმსივნის მიმდინარეობის პროგნოზირება?

რატომ იზრდება ზოგი ნელა და სხვა უფრო აგრესიულია — რა არის ამაზე თანამედროვე მეცნიერული შეხედულება?

„სიმსივნის შემადგენელი უჯრედების დიფერენცირების ხარისხი და კიბოს სტადია მთავარი პროგნოზული (მიმდინარეობის წინასწარმეტყველი) მარკერებია.

დაბალდიფერენცირებულ, ანუ უმწიფარ და კარგად დიფერენცირებულ უჯრედებს ზოგი პათოლოგიური მსგავსების მიუხედავად სრულიად განსხვავებული ბიოლოგიური და კლინიკური თვისებები აქვს. მაგალითად, დაბალდიფერენცირებული ნეიროენდოკრინული კიბოები TP53, RB1 და NRAS გენების მუტაციებით ხასიათდება. სრულად დიფერენცირებული (მომწიფებული) უჯრედები კი ხშირად ქრომატინის რემოდელირების გენების ცვლილებებით ხასიათდება და ბევრ შემთხვევაში გამოხატული ონკოგენური მუტაცია არ აქვს.

ამ განსხვავებებთან ერთად კარგად დიფერენცირებული სიმსივნეები შინაგანად ჰეტეროგენურია / შერეულია და მიმდინარეობა ხარისხსა და პირველად უბანზეა დამოკიდებული. მაგალითად, წვრილი ნაწლავის სიმსივნეები ნელა იზრდება, მაგრამ მეტასტაზირებით სხეულის სხვადასხვა უბანში გავრცელების ტენდენცია აქვს. რექტალური (მსხვილი ნაწლავის ბოლო ნაწილი) კი ზედაპირული და კეთილთვისებიანობისკენ მიდრეკილია, თუმცა მეტასტაზირებისას ჩვეულებრივ აგრესიულია. ამიტომ შეფასება და მკურნალობა წარმოშობის ადგილის მიხედვით უნდა დაიგეგმოს. გენოტიპისა (გენეტიკური აგებულება) და ფენოტიპის (უჯრედული იერსახე) კავშირის გაგების დასაწყისში ვართ, თუმცა ეპიგენეტიკური ცვლილებების მნიშვნელოვანი როლი წარმოქმნაში ყოველდღიურად უფრო აშკარა ხდება“.

ადრეული დიაგნოსტიკის საკითხი

ნეიროენდოკრინულ სიმსივნეებს ადრეულად უსიმპტომობის ტენდენცია აქვს. თუმცა ვიცით, რომ ადრე აღმოჩენისას მკურნალობა დადებითად სრულდება. სად ვართ ადრეულ დიაგნოსტიკაში?

„ამ ტიპის სიმსივნის ადრეული გამოვლენა რთული საკითხია, რადგან არსებობს არაპროგრესირებადი და ამიტომ უსიმპტომო ტიპებიც. კლინიკურად მნიშვნელოვანი შემთხვევების იშვიათობის გათვალისწინებით, ოჯახური ისტორიის, გენეტიკური von Hippel-Lindau სინდრომის ან მრავლობითი ენდოკრინული ნეოპლაზიის გარდა, უსიმპტომო ან ჯერ სიმპტომების არმქონე ნეიროენდოკრინული სიმსივნის რუტინული სკრინინგის პროტოკოლი არ არსებობს.

მეორე მხრივ, სერიოზული პრობლემებია ხანგრძლივად სიმპტომურად მიმდინარე და სათანადოდ უმკურნალო პაციენტებთან. გაღიზიანებული ნაწლავი, ქრონიკული დიარეა ან გაუვალობა შეიძლება გამორჩეთ, რადგან სიმსივნეს არ უკავშირებენ. ამიტომ ექიმის მიერ ამ ნიშნების შესაძლო მიზეზების გაცნობიერება სწორი მკურნალობის დასადგენად უაღრესად მნიშვნელოვანია."

ხშირი ლოკალიზაციები და მკურნალობის უახლესი განვითარება

რომელია ყველაზე ხშირი უბნები და მკურნალობის სტრატეგიები?

"წვრილი ნაწლავიმეტასტაზური ნეიროენდოკრინული სიმსივნის ყველაზე ხშირი პირველადი წარმოშობის ადგილია. სომატოსტატინის რეცეპტორებისგამომმუშავებელი სიმსივნეების პირველ ხაზში სომატოსტატინის ანალოგებს იყენებენ. ისინი ასევე მნიშვნელოვანია ნეიროენდოკრინული სიმსივნეების ქვეჯგუფის, კარცინოიდული სიმსივნეების ღვიძლის მეტასტაზებისას გამოვლენილი კარცინოიდული სინდრომის მკურნალობაში. ანალოგები ზრდის კონტროლისა და სინდრომის შემსუბუქებისთვის გამოიყენება.

ამავდროულად მოცულობის შემამცირებელი დებულკინგის ოპერაციაც განიხილება ძირითადი სიმსივნის ჩათვლით მეტასტაზურ პაციენტებში ნიშნებისა და სიმპტომების შესამცირებლად. ღვიძლის ნეიროენდოკრინულ სიმსივნეებში, რადიოსიხშირული აბლაცია (დაწვით მკურნალობა) ან ღვიძლის არტერიის ემბოლიზაცია ხშირად გამოიყენება. მეორე ხაზი ჩვეულებრივ ლუტეციუმ-177 (Lu-177) dotatate პეპტიდური რეცეპტორების რადიოთერაპიაა. სომატოსტატინის რეცეპტორების გამომმუშავებელ მეტასტაზურ პანკრეასის სიმსივნეებშიც ანალოგებს ვიყენებთ.

- დაკავშირებული თემა: ნეიროენდოკრინული სიმსივნეების სამკურნალოდ ლუტეციუმმა 177 FDA-ს დამტკიცება მიიღო

ასევე everolimus, sunitinib, ქიმიოთერაპია და Lu-177 dotatate სხვა არჩევანად განიხილება. თუმცა მათი შემდარებელი დასრულებული კვლევა არ არსებობს, ამიტომ თანმიმდევრობის არჩევა რთულია. თუ კიბო აგრესიულია, ჩვეულებრივ კაპეციტაბინსა და თემოზოლომიდს ვამჯობინებთ“.

კლინიკური კვლევები

„დიაგნოზირებული პაციენტების ფართო პოპულაციით ძლიერი კლინიკური კვლევების პორტფელი გვაქვს. პროგრესირებადი (აგრესიული) სიმსივნეებისთვის lenvatinib-თან pemprolizumab-ისა და cabozantinib-ის პლაცებოსთან შედარების კვლევები ტარდება. კიდევ ერთ საყურადღებო კვლევაში ქიმერული ანტიგენის რეცეპტორის (CAR) T უჯრედების ეფექტს იკვლევენ. სხვა საყურადღებო კვლევაში ერთ იმუნოთერაპიას (PD-1 ინჰიბიტორს) იყენებენ, თუმცა პასუხი დაბალი აღმოჩნდა.. ამასთან, შორსწასულ ნეიროენდოკრინულ სიმსივნეებში ორმაგი იმუნოთერაპიის (ipilimumab და nivolumab) ახალი მონაცემები არსებობს. სხვადასხვა კომბინაციის კლინიკურ შედეგებს ველოდებით. აქამდე მნიშვნელოვანი როლის არქონის მიუხედავად ლაბორატორიული და კლინიკური წინსვლა უაღრესად ამაღელვებელია“.