კეტოგენური დიეტის სამედიცინო გამოყენების ახალი მტკიცებულებები – რომელ პაციენტებს ეხმარება?

მაშინ, როდესაც მრავალი დიეტა / კვების პროგრამა დაავადებებისგან დაცვას გვპირდება, 1920-იან წლებში აღმოჩენილი კეტოგენური დიეტა სამკურნალო მოქმედების ან მკურნალობის ხელშეწყობის პრეტენზიას აცხადებს. ისტორიულად, ამის დამადასტურებელი მცირე რაოდენობის კვლევების საპირისპიროდ, უფრო მეტ კვლევაში სამკურნალო ეფექტი ვერ დადასტურდა და პოპულარობა დაკარგა; ბოლო წლებში კი შესაბამისი პაციენტთა ჯგუფების განსაზღვრით ისევ პოპულარული გახდა.

კეტოგენური დიეტა „უფრო სწორად იკვებე“ ან „წონა დაიკელი“ მოწოდებებს არ შეიცავს, მაგრამ მეტაბოლიზმის „შესარყევად“ მკაცრ შეზღუდვებს გულისხმობს. მის მიმდევრებს ხშირად მძიმე დაავადებები აქვთ და დაავადების შედეგებისა თუ მიმდინარეობის შესაცვლელად არაფარმაკოლოგიურ მიდგომას ემხრობიან. წლების განმავლობაში კეტოგენური დიეტა ყველაზე ხშირად ეპილეფსიური შეტევების კონტროლისთვის გამოიყენება. თუმცა ბოლო ათწლეულის ლაბორატორიული მონაცემებისა და ადრეული კლინიკური კვლევების ფონზე მის შესაძლო ადგილს სიმსუქნის, დიაბეტისა და სხვა ქრონიკული დაავადებების მკურნალობაშიც განიხილავენ.

რა არის კეტოგენური დიეტა?

დაბალნახშირწყლოვანი დიეტის სახელითაც ცნობილი კლასიკური კეტოდიეტაძირითადად ცხიმს (%80-90), ცილას (%8-15) და მინიმალურ ნახშირწყლებს (%2-5) შეიცავს. მიზანია მშიერი ორგანიზმის მიბაძვა ზრდის უნარის დარღვევის გარეშე. ნახშირწყლებისა და მეტაბოლიზებული ცილის რაოდენობის შეზღუდვით ენერგია ცხიმიდან მიიღება. გლუკოზის დონის შემცირებისას, კეტოზად წოდებული მეტაბოლური გზით ცხიმიდან წარმოქმნილი კეტონური სხეულები ორგანიზმის მთავარ ენერგიის წყაროდ იქცევა.

კლასიკურის გარდა დიეტის სამი გავრცელებული სახეა: საშუალოჯაჭვიანი ტრიგლიცერიდების დიეტა, მოდიფიცირებული Atkins-ის დიეტა და დაბალი გლიკემიური ინდექსის მკურნალობა. ცილისა და ცხიმის პროპორციების შეცვლით ისინი გემრიელ ვარიანტებს გვთავაზობს.

კეტოგენურ დიეტას მნიშვნელოვანი რისკები აქვს: საკვები ნივთიერებების დეფიციტი, ჰიპოვოლემია (სითხის სიმცირე), ჰიპოკალიემია (კალიუმის სიმცირე), თირკმლის კენჭები და პოდაგრა. შესაბამისი მიდგომებით ცდილობენ ამ რისკების შემცირებას.

საკვების სია: რას შეიცავს კეტოგენური დიეტა?

კეტოდიეტა შეზღუდვებით არის ცნობილი; არსებობს შესაზღუდი ან ასარიდებელი პროდუქტების გრძელი სია, მათ შორის:

• მარცვლეული და მისი პროდუქტები (ბრინჯი, ხორბალი, ჭვავი, შვრია, ქერი, ქინოა, მაკარონი, მარცვლეული, პიცა)
• პარკოსნები და ლობიო
• ბოსტნეული და ძირეული კულტურები (ბარდა, სიმინდი, კარტოფილი)
• ნახშირწყლებით მდიდარი ხილი; ჩირი (ბანანი, ვაშლი, ფორთოხალი)
• დაბალცხიმიანი რძის პროდუქტები
• რაფინირებული მყარი და თხევადი ცხიმები; მცენარეული ზეთი
• შაქარი
• ალკოჰოლი

ნებადართული არჩევანის მხრივ კეტოდიეტა კვლავ გვთავაზობს საქონლისა და სხვა ცხიმიანი მსხვილფეხა პირუტყვის ხორცს, ფრინველს, თევზს, კვერცხს, ყველს, ავოკადოს, ზეითუნისა და ქოქოსის ზეთს. მასში მწვანილის, კომბოსტოსა და ბროკოლის მსგავსი სხვადასხვა სახამებლიანი ბოსტნეულიც შედის.

სხვადასხვა დაავადებისას კეტოდიეტის შესახებ ბოლო კლინიკური კვლევების მონაცემები

ეპილეფსია: ძველი მკურნალობის ახალი სარგებელი და რისკები

კეტოდიეტა შეიძლება ახლა იქცევს ყურადღებას, მაგრამ მისი სამედიცინო ფესვები თითქმის საუკუნეს ითვლის. პირველად 1921 წელს ეპილეფსიის სამკურნალოდ შეიქმნა. სისტემატურმა მიმოხილვამ დიეტით მკურნალობის შემდეგ შეტევების სიხშირის %85-მდე შემცირება აღწერა.

თუმცა ეპილეფსიისას ამ ეფექტიანობის მიზეზები ჯერ ნათელი არ არის და გადაუჭრელი კითხვები არსებობს. ახალი კვლევები მიანიშნებს, რომ კეტონურ სხეულებსა და ცხიმოვან მჟავებს ნერვული უჯრედების გადაჭარბებული აგზნების შეკავება შეუძლია. კეტოდიეტა ურისკო არ არის: 2008 წელს ორ ბავშვში, რომლებიც მას 3 წლის განმავლობაში იცავდნენ, გულის უეცარი გაჩერება აღირიცხა.

ტიპი-2 დიაბეტი / სიმსუქნე: ციკლის დარღვევა

ისტორიულად დაბალცხიმიანი დიეტების წახალისება და უმეტესად მაღალი გლიკემიური დატვირთვის ნახშირწყლოვანი საკვების არჩევა სიმსუქნის ეპიდემიის უმნიშვნელოვანეს მიზეზად მიიჩნევა.

კვლევები აჩვენებს, რომ კეტოდიეტა მადას თრგუნავს და დაბალცხიმიან კვებასთან შედარებით წონის მეტ კლებას იწვევს.

ამიტომ კეტოდიეტა ტიპი-2 (გვიან დაწყებული/ზრდასრულთა) დიაბეტის მკვლევართა ყურადღების ცენტრში მოექცა. მოკლედ, ტიპი-2 დიაბეტი ნახშირწყლების აუტანლობის მდგომარეობაა. წლების განმავლობაში ჭარბი ენერგიის დატვირთვისა და სხვა რისკების შედეგად ნახშირწყლოვანი კვება სისხლის შაქარს სწრაფად ზრდის, პანკრეასის ინსულინი კი ვეღარ ამცირებს მას საკმარისად. ამიტომ ზოგი მკვლევარი ფიქრობს, რომ ნახშირწყლების შემცირებამ ან გამორიცხვამ შესაძლოა სულ მცირე დიაბეტის წამლების საჭიროება შეამციროს და საფუძვლად არსებული მეტაბოლური პრობლემის შებრუნებასაც დაეხმაროს. ბოლო კვლევებით, კეტოგენურმა სასმელმა დანამატებმა შეიძლება ინსულინის მგრძნობელობა გაზარდოს.

თუმცა მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ არსებული კვლევები ხანგრძლივი უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის უზრუნველსაყოფად საკმარისი ხარისხის არ არის .

ნახშირწყლების შემზღუდავ დიაბეტიანებს ჰიპოგლიკემიის (სისხლში შაქრის მძიმე დაქვეითების) რისკი აქვთ და ამ დიეტისას ინსულინისა და სხვა შაქრის დამწევი წამლების დოზები უნდა მოწესრიგდეს.

კიბო: აქ საქმე ცოტა რთულდება

არა მხოლოდ კიბოს, არამედ ყველა უჯრედს სიცოცხლისა და გამრავლებისთვის ენერგია სჭირდება, რომელიც ხშირად გლუკოზიდან მიიღება. თუმცა კიბოს უჯრედებს მეტაბოლიზმი შეცვლილი აქვს, რათა გლუკოზის არარსებობის ან სიმცირისასაც მიიღოს ენერგია. ეს კიბოს 10 ძირითადი თვისებიდან ერთ-ერთია. არიან ადამიანები, რომლებიც ამ სამეცნიერო ფაქტის უგულებელყოფით ამტკიცებენ, რომ შაქრის შეზღუდვა კიბოში იმუშავებს, მაგრამ კვლევების შედეგებმა ეს უარყო. არის კვლევებიც, რომლებიც კიბოსას მაღალცხიმიანი კვების მეტ საფრთხეზე მიუთითებს, რადგან ცხიმის მოლეკულები კიბოს უჯრედებისთვის უფრო ეფექტიანი საწვავი შეიძლება იყოს.

კიბო ჰეტეროგენული (შერეული) და ძალიან რთული დაავადებების ჯგუფია. სხვადასხვა ტიპის კიბოში კეტოდიეტის კვლევები არათანმიმდევრულია: ზოგში თითქოს მუშაობდა, ზოგში არა. სანამ მისი შესაძლო ეფექტის ლოგიკური მსჯელობები მკაცრი რანდომიზებული კლინიკური კვლევებით არ დადასტურდება, კეტოდიეტა კიბოსთვის მხოლოდ დაუსაბუთებელ ჩარევად დარჩება.

სხვა ნევროლოგიური დარღვევები

ეპილეფსიაში ეფექტიანობამ გააჩინა კითხვა, შეიძლება თუ არა კეტოდიეტის სხვა ნევროლოგიური დარღვევებისას გამოყენება. ამის ძირითადი საფუძველია ვარაუდი, რომ თერაპიას ფართო ნეიროპროტექტორული მოქმედება შეიძლება ჰქონდეს.

შედეგები ჯერ ადრეულია, თუმცა ზოგი შთამბეჭდავია. ნაწილობრივ ენერგეტიკულ დარღვევასთან დაკავშირებულმა შაკიკმა წინასწარ კვლევაში კეტონის დანამატზე დადებითად უპასუხა. მსუბუქი და საშუალო ალცჰაიმერის მქონე პირებმა 3 თვიანი დანამატის შემდეგ კოგნიტიურ ტესტებში ქულები გააუმჯობესეს. ქცევითი გაუმჯობესება კეტოდიეტის მიმღებ აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვებშიც აღირიცხა. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ დიეტით ამ ნევროლოგიური დაავადებების სრული განკურნება არ დაფიქსირებულა.

ზრდის კეტოგენური დიეტა სპორტსმენის გამძლეობას?

კეტოდიეტა პაციენტების გარდა შედეგის გაუმჯობესების მსურველ სპორტსმენებშიც შეისწავლება. ირლანდიის Waterford ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სპორტული კვების ლექტორისა და მკვლევრის Lorna Doyle-ის თქმით, კეტოდიეტისა და სპორტული გამძლეობის კვლევებში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებაარდაფიქსირებულა.

თუმცა კეტოდიეტამ მაღალი ინტენსივობის ინტერვალურ ვარჯიშში კუნთოვანი მასა შეინარჩუნა; ვარაუდობენ, რომ ეს ცხიმის გამოყენების გასაზრდელი მიტოქონდრიული ადაპტაციებით მოხდა.

დასკვნა

არ შევცდებით, თუ ვიტყვით, რომ მეცნიერება ჯერ კიდევ არკვევს, 1921 წლიდან არსებული სამკურნალო მცდელობა ვისთვის და როგორ მუშაობს და ვისთვისაა სარისკო. მეცნიერების სვლა ხშირად ასეთია: ლოგიკური ვარაუდები ხშირად არ მართლდება, იღბალი მომზადებულ გონებას ირჩევს, ზოგი იდეა კი დასადასტურებლად მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის მომწიფებას ელოდება.

ეპილეფსიაზე კეტოდიეტის მოქმედება უდავოა, ხოლო სიმსუქნისა და ტიპი 2 დიაბეტის მკურნალობის დაპირებებს მზარდი მტკიცებულება ამყარებს. კიბო კი განსხვავებული უჯრედული ენერგეტიკული მეტაბოლიზმისა და მეტად მრავალფეროვანი, რთული ბუნების გამო სფეროა, სადაც კეტოდიეტის მოქმედება რთულად ჩანს; კვლევები მაინც გრძელდება. დაურწმუნებლად ჩარევის ზიანის რისკი ხშირად სარგებელს აღემატება.

დაკავშირებული თემა:

- ყველაზე ჯანსაღი კვების პროგრამების სია 2018 – სად არის ხშირად ნახსენები დიეტები?

- რა არის ჯანსაღი კვება?