კვებისა და კიბოს კავშირი 7 კითხვაში

შეუძლია ორგანული ეტიკეტის მქონე საკვებს კიბოს რისკის შემცირება?

ორგანული ტერმინი პროდუქტის ხელოვნური ქიმიური ნივთიერებების გარეშე მოყვანას აღწერს. ორგანული ცხოველური საკვების წარმოებისას საკვებში ჰორმონი ან/და ანტიბიოტიკი არ უნდა იყოს. ორგანული მცენარეული საკვები ინსექტიციდისა და ქიმიური სასუქის გარეშე უნდა წარმოებდეს.

უმეტესობას სჯერა, რომ ორგანული საკვების მიღებას მრავალი ჯანმრთელობის სარგებელი აქვს. მთავარი სარგებელი გარემოს ეხება: ის მდგრად სოფლის მეურნეობას უჭერს მხარს. ძალიან ცოტა მტკიცებულებაა იმის სათქმელად, რომ ორგანული საკვები ტრადიციულად მოყვანილზე უფრო ნოყიერია.

ახლახან ჩატარებული კვლევის შედეგი ორგანული საკვების მიერ არაჰოჯკინის ლიმფომისშემცირებაზე მიუთითებს. კიბოს რისკზე ძალიან მცირე კვლევაა ჩატარებული.

იწვევს თუ არა საკვებში პესტიციდები კიბოს?

პესტიციდები სოფლის მეურნეობაში გამოყენებული საშუალებებია. მავნე ორგანიზმების აღსაკვეთად ან გასაკონტროლებლად გამოიყენება. პროფესიული პესტიციდური ზემოქმედება კიბოსთან ძლიერად არის დაკავშირებული; ანუ გამოყენებისას მთავარი რისკის ქვეშ სოფლის მეურნეობის მუშაკები არიან. არსებობს 2 ტიპის პესტიციდი: ინსექტიციდები და ჰერბიციდები. ჰერბიციდები სარეველების წინააღმდეგ გამოიყენება. სამრეწველო, სასოფლო-სამეურნეო ან პროფესიული არასწორი გამოყენებისას შეიძლება ტოქსიკური იყოს. კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტო 3 გავრცელებულ ჰერბიციდს კარცინოგენად აკლასიფიცირებს. ესენია გლიფოსატი, მალათიონი და დიაზინონი. სამივე არაჰოჯკინის ლიმფომას უკავშირდება. მალათიონი და დიაზინონი შესაბამისად პროსტატისა და ფილტვის კიბოს რისკთან არის დაკავშირებული.

ტრადიციულად მოყვანილი პროდუქტების რეცხვას ზოგიერთი პესტიციდის ნარჩენის მოცილება შეუძლია. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ბოსტნეულსა და ხილზე ყველას თანაბრად არ მიუწვდება ხელი. შეზღუდული რესურსების მქონეებისთვის მათი მიღების შენარჩუნება ორგანულის არჩევაზე პრიორიტეტული შეიძლება იყოს. ორგანულად თუ ტრადიციულად მოყვანის მიუხედავად ხილსა და ბოსტნეულს საერთო ჯანმრთელობის გამაუმჯობესებელი და კიბოსგან დამცავი ეფექტები აქვს.

რა არის აკრილამიდი და ზრდის თუ არა კიბოს რისკს?

აკრილამიდი სამრეწველო დამუშავებაში გამოყენებული ქიმიური ნივთიერებაა. გვხვდება საკვებსა და თამბაქოს კვამლში. საკვებში Maillard რეაქციით წარმოიქმნება (ამინომჟავა ასპარაგინი მაღალ ტემპერატურაზე შაქართან რეაგირებს). დიეტით მიღებული აკრილამიდი საჭმლის მომნელებელ სისტემაში მეტაბოლიზდება. პროცესში მთავარი მეტაბოლიტის წყარო გლიციდამიდი წარმოიქმნება.

ლაბორატორიულ ცხოველებში აკრილამიდმა გენური მუტაციები და სიმსივნეები გამოიწვია. ადამიანებში მრავალმა კვლევამ დიეტური აკრილამიდის კიბოსთან კავშირის ძლიერი მტკიცებულება ვერ იპოვა.

კიბოს კვლევის საერთაშორისო ცენტრი აკრილამიდს „სავარაუდო კარცინოგენად“ აკლასიფიცირებს; ანუ ცხოველებში კიბოს გამოწვევის საკმარისი მტკიცებულება არსებობს, ადამიანებში კი მონაცემები შეზღუდულია (ჯგუფი 2A კარცინოგენი).

დიეტაში აკრილამიდის მთავარი წყაროებია ჩიფსი/შემწვარი კარტოფილი, ნამცხვარი, კონსერვირებული შავი ზეთისხილი, ყავა, ორცხობილა, კრეკერი და სხვა გადამუშავებული კარტოფილი. ზრდასრულებში ყველაზე მეტი ზემოქმედების საკვებია % 49-ით ჩიფსი/შემწვარი კარტოფილი, % 34-ით ყავა და % 23-ით პური.

ექსპერტებმა ასატანი დოზა 0.17 mg/kg/დღედ განსაზღვრეს. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ თამბაქოს კვამლი დიეტაზე მნიშვნელოვანი აკრილამიდის წყაროა.

შეუძლია დეტოქსს / სმუზის კიბოსგან დაცვა?

ხილისა და ბოსტნეულის წვენები ჯანსაღი დიეტის ღირებული კომპონენტი შეიძლება იყოს. თუმცა მთლიან ხილსა და ბოსტნეულზე ნაკლებ ბოჭკოს შეიცავს. ერთბაშად ბევრი შაქრის მიღებაც შეიძლება გამოიწვიოს.

ხილის დეტოქსად ცნობილი დიეტა ტოქსინების მოცილების გზად არის წახალისებული. ეს მტკიცება სამეცნიერო მტკიცებულებებით არ არის მხარდაჭერილი. არ არსებობს რაიმე სამეცნიერო მტკიცებულება, რომ მხოლოდ 1 დღით ხილის წვენის მიღება კიბოს რისკს ამცირებს.

სითხისა თუ მყარი ფორმის მიუხედავად საკვებით მიღებულ ტოქსინებს ღვიძლი და თირკმლები მუდმივად აშორებს. მხოლოდ წვენის შემცველი დიეტა ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ნივთიერებით არასაკმარისი შეიძლება იყოს. ზოგჯერ თირკმლის დაზიანებასა და სხვა ჯანმრთელობის პრობლემებს იწვევს.

ანტიოქსიდანტების გავლენა კიბოზე

ორგანიზმში ჟანგვითი მეტაბოლიზმის შედეგად ქსოვილები ზიანდება. დაცვისთვის ორგანიზმის საკუთარი და საკვებით მიღებული კომპონენტები გამოიყენება. ეს დაზიანება კიბოს მომატებულ რისკს უკავშირდება. მიიჩნევა, რომ ანტიოქსიდანტები მისგან დამცავ ფუნქციას ასრულებს.

უმთავრესად A, C, E ვიტამინები და მრავალი ბიოაქტიური კომპონენტი ანტიოქსიდანტად მოქმედებს. ბოსტნეული და ხილი მათი კარგი წყაროა. კვლევებმა ბოსტნეულითა და ხილით მდიდარი დიეტა კიბოს დაბალ რისკს დაუკავშირა. მიიჩნევა, რომ სარგებელი მათ მდიდარ კვებით ღირებულებასა და ბოჭკოს შემცველობასთან არის დაკავშირებული.

ანტიოქსიდანტური დანამატების რამდენიმე კლინიკურმა კვლევამ კიბოს რისკის შემცირება ვერ აჩვენა. პირიქით, ზოგი კვლევა მომატებული რისკით დასრულდა. კიბოს რისკის შესამცირებლად საუკეთესო რჩევაა ანტიოქსიდანტების საკვებით მიღება.

უსაფრთხოა გენეტიკურად შეცვლილი საკვები?

მცენარის თვისებების შესაცვლელად, სიცხე-სიცივის ან მავნე მიკროორგანიზმების მიმართ გამძლეობის გასაზრდელად მის გენეტიკას ცვლიან. ეს ბუნებრივ-ხელოვნური შერჩევით ან გენის დამატებით ხდება. მიზანია მწერებისგან დაცვა, ტრანსპორტირების გაადვილება, გემოს ან საკვები შემადგენლობის გაუმჯობესება. GD (გენეტიკურად შეცვლილი) პროდუქტები აშშ-ში 1990-იან წლებში გაიყიდა და ახლა მსოფლიოში ფართოდ გამოიყენება. ყოველდღიურ საკვებში მათ შორისაა პიცა, ჩიფსი, ორცხობილა, ნაყინი, სალათის სოუსები, სიმინდის სიროფი და გამაფხვიერებელი.

თეორიულად ეს საკვები ალერგიის გამომწვევ ნივთიერებებს შეიცავს. კიბოს ზრდისა თუ შემცირების მტკიცებულება ჯერ არ არსებობს.

- დაკავშირებული თემა: რატომ და როგორ ცვლიან საკვებსა და ცხოველებს? (დეტალურად)

ამცირებს თუ არა ვეგეტარიანული/ვეგანური დიეტა კიბოს რისკს?

ვეგეტარიანული დიეტები წითელ და გადამუშავებულ ხორცს არ შეიცავს. მცირე ნაჯერი ცხიმი და ბევრი ბოჭკო და ვიტამინი აქვს. ამიტომ გონივრულია ვარაუდი, რომ კიბოს რისკის შემცირებისთვის სასარგებლო შეიძლება იყოს.

კვლევებმა აჩვენა, რომ ვეგეტარიანულ დიეტაზე მყოფებს ხორცის მომხმარებლებზე დაბალი კიბოს რისკი აქვთ. გაურკვეველი იყო, ჰქონდა თუ არა განსაკუთრებული სარგებელი დასავლურ ჩვეულებრივ დიეტაზე ნაკლები ხორცის მიმღებთათვის. დიდ ბრიტანულ კვლევაში თევზის მომხმარებლებს ვეგეტარიანელების მსგავსი კიბოს რისკი აღმოაჩნდათ.

არსებული მტკიცებულებები უპირატესად მცენარეულ კვებასა და შეზღუდულ წითელ და გადამუშავებულ ხორცს გვირჩევს. ვეგანური დიეტები რძისა და კვერცხის ჩათვლით ყველა ცხოველურ საკვებს კრძალავს. ამიტომ ზოგი ვიტამინისა და მინერალის დეფიციტი შეიძლება განვითარდეს. განსაკუთრებით ბავშვებმა და პრომენოპაუზურმა ქალებმა ვეგანურ კვებაში B12-ის, თუთიისა და რკინის დანამატი უნდა მიიღონ. ამ დიეტებში კალციუმიც მცირეა, ამიტომ მოტეხილობის უფრო მაღალი რისკია და საკმარის კალციუმზე უნდა იზრუნონ.

- დაკავშირებული თემა: რომელია საუკეთესო დიეტები?

შეჯამება და დასკვნა

ენერგიის ბალანსში დიეტისა და კვების წვლილი და გავლენა მნიშვნელოვანია. სხეულის წონისგან დამოუკიდებლად კიბოს რისკის მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელებია. ფართო მიმოხილვები მცენარეული საკვებით მდიდარ, ცხოველურითა და რაფინირებული ნახშირწყლებით დაბალ დიეტურ მოდელებს უჭერს მხარს. ხმელთაშუა ზღვის დიეტა ამ მოდელს შეესაბამება და წონის ნაკლებ მატებასაც უკავშირდება.

ზემოთ მოცემული ინფორმაცია „ამერიკის კიბოს ასოციაციის 2020 დიეტისა და ფიზიკური აქტივობის გზამკვლევიდან“ შეგროვდა.

ამ გზამკვლევის გამოქვეყნების შემდეგ გამოყოფილი ნაბიჯებია:

• 2015 წელს ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციისა და კიბოს კვლევის საერთაშორისო ცენტრის ერთობლივი აზრით გადამუშავებული ხორცი „კარცინოგენად“, წითელი კი „სავარაუდო“ კარცინოგენად კლასიფიცირდა. გზამკვლევის შემდეგ გადამუშავებული და წითელი ხორცის შემცირების აქცენტი გაძლიერდა.
• ალკოჰოლის შემცირებაზე აქცენტი გაიზარდა.
• ჯანსაღი კვებისა და აქტიური ცხოვრების წინაღობების შემცირება მიზნად დაისახა.