7 sualda qidalanma və xərçəng əlaqəsi

Orqanik etiketli qida xərçəng riskini azalda bilərmi?

Orqanik məhsulun süni kimyəvisiz yetişdirilməsini bildirir. Heyvani orqanik qidanın yemində hormon və ya antibiotik ola bilməz. Bitki qidası insektisid və kimyəvi gübrəsiz istehsal edilməlidir.

Çoxları orqanik qidanın çox faydalı olduğuna inanır. Əsas fayda ətraf mühitədir. Davamlı kənd təsərrüfatını dəstəkləyir. Ənənəvi qidadan daha qidalı deməyə sübut çox azdır.

Yaxın vaxtda iş orqanik qidanın qeyri-Hodgkin limfomasınıazaltdığını göstərib. Xərçəng riskinə dair az araşdırma var.

Qidadakı pestisid xərçəng yaradırmı?

Pestisidlər kənd təsərrüfatı dərmanlarıdır. Zərərli orqanizmi önləmək və ya nəzarət üçün istifadə olunur. Peşə ilə bağlı pestisid məruzqalması ilə xərçəng arasında güclü əlaqə var; əsas risk kənd təsərrüfatı işçilərindədir. İnsektisid və herbisid olmaqla 2 növ var. Herbisid alaq dərmanıdır. Sənaye, kənd təsərrüfatı və peşədə yanlış istifadə toksik ola bilər. Beynəlxalq Xərçəng Araşdırma Agentliyi 3 yayğın herbisidi kanserogen sayır. Bunlar qlifosat, malation və diazinondur. Üçü də qeyri-Hodgkin limfomasına bağlıdır. Malation və diazinon müvafiqən prostat və ağciyər riskinə bağlıdır.

Ənənəvi məhsulu yumaq bəzi qalıqları azaldır. Meyvə-tərəvəzə hamının çıxışı bərabər deyil. Məhdud imkanlıya meyvə-tərəvəzi davam etdirmək orqanik seçimdən prioritet ola bilər. İstehsal üsulundan asılı olmayaraq meyvə-tərəvəzin ümumi sağlamlığa faydası və xərçəngdən qoruması var.

Akrilamid nədir, xərçəng riskini artırırmı?

Akrilamid sənaye emalında kimyəvidir. Qida və tütün tüstüsündə var. Qidada Maillard reaksiyası ilə yaranır (asparagin amin turşusu yüksək temperaturda şəkərlə reaksiyaya girir). Qəbuldan sonra həzm sistemində metabolizə olur. Əsas metabolit qlisidamid yaranır.

Heyvanlarda akrilamid gen mutasiyası və şiş yaradıb. İnsanlarda çoxlu iş qida akrilamidinin xərçənglə əlaqəsinə güclü sübut tapmayıb.

Beynəlxalq Xərçəng Araşdırma Mərkəzi onu “ehtimal olunan kanserogen” sayır; heyvanda yetərli sübut, insanda məhdud məlumat var (Qrup 2A kanserogen).

Əsas qida mənbələri çips/kartof qızartması, peçenye, qara zeytun konservi, qəhvə, biskvit, kreker və digər emal kartofdur. Yetkinlərdə məruzqalma % 49 ilə çips/kartof qızartması, % 34 qəhvə, % 23 çörəkdədir.

Mütəxəssislər dözülən dozanı 0.17 mg/kg/gün sayıb. Tütün tüstüsünün qidadan daha mühüm mənbə olduğunu unutmayın.

Detoks / Smuzi xərçəngdən qoruya bilərmi?

Meyvə-tərəvəz şirəsi sağlam pəhrizin dəyərli hissəsi ola bilər. Lakin bütöv meyvə-tərəvəzdən az liflidir. Bir anda çox şəkər də verə bilər.

Meyvə detoksu toksin çıxarmaq üçün təşviq edilir. İddia elmi sübutsuzdur. Yalnız 1 gün şirənin xərçəng riskini azaltdığına heç bir sübut yoxdur.

Maye və ya bərk qidadakı toksinlər qaraciyər və böyrəklə daim çıxarılır. Yalnız şirə bəzi mühüm qidalardan yetərsiz olar. Bəzən böyrək zədəsi və başqa problem yaradar.

Antioksidantların xərçəngə təsiri

Oksidləşdirici metabolizma toxuma zədəsi yaradır. Qoruma üçün bədənin istehsal etdiyi və qidadan alınan komponentlər istifadə olunur. Zədə artmış xərçəng riski ilə bağlıdır. Antioksidantın qoruduğu düşünülür.

Əsasən A, C, E vitaminləri və çoxlu bioaktiv komponent antioksidantdır. Meyvə-tərəvəz yaxşı mənbədir. İşlər bol meyvə-tərəvəzi aşağı xərçəng riski ilə əlaqələndirib. Fayda zəngin qida dəyəri və lif tərkibi ilə bağlı sayılır.

Antioksidant əlavələri ilə bəzi klinik işlərdə risk azalmayıb. Əksinə bəzisi artımla nəticələnib. Riski azaltmağa ən yaxşı məsləhət antioksidantı qidadan almaqdır.

Genetik dəyişdirilmiş qida təhlükəsizdirmi?

Bitkinin keyfiyyəti, isti-soyuğa və zərərli mikroorqanizmə dözümü üçün genetika dəyişdirilir. Təbii-süni seçmə və ya gen əlavə etmə ilə edilir. Adətən həşəratdan qoruma, daşıma, dad və qida tərkibi üçündür. GD məhsulları ABŞ-da 1990-cı illərdə satışa çıxıb, indi genişdir. Pizza, çips, peçenye, dondurma, salat sousu, qarğıdalı şərbəti, qabartma tozu bunlardandır.

Nəzəri olaraq allergiya yaradan maddələri var. Xərçəngi artırıb-azaltmasına sübut hələ yoxdur.

- Əlaqəli mövzu: Qida və heyvanları niyə və necə dəyişirlər? (ətraflı)

Vegetarian/veqan pəhriz xərçəng riskini azaldırmı?

Vegetarian pəhriz qırmızı və emal əti ehtiva etmir. Doymuş yağı az, lifi və vitamini çoxdur. Ona görə riski azaltmaqda faydalı ola biləcəyini demək məntiqlidir.

İşlər vegetarianlarda ət yeyəndən aşağı risk göstərib. Tipik Qərb pəhrizindən az ət yeyənə xüsusi faydası aydın deyil. Böyük İngiltərə işində balıq yeyənlə vegetarianın riski eyni olub.

Mövcud sübut əsasən bitki qidası və məhdud qırmızı/emal ət tövsiyə edir. Veqan pəhriz süd və yumurta daxil bütün heyvani qidanı qadağan edir. Vitamin-mineral çatışmazlığı yarana bilər. Xüsusilə veqan uşaqlar və premenopauzal qadınlar B12, sink, dəmir əlavəsi almalıdır. Kalsium da azdır, buna görə sınıq riski yüksəkdir. Yetərli kalsiuma diqqət etməlidirlər.

- Əlaqəli mövzu: Ən yaxşı pəhrizlər hansıdır?

Xülasə və nəticə

Pəhriz və qidalanmanın enerji tarazlığına töhfəsi vacibdir. Çəkidən asılı olmayaraq xərçəng riskinin mühüm müəyyənedicisidir. Geniş icmallar bitki qidası bol, heyvani və rafinə karbohidratı az modelləri dəstəkləyir. Aralıq dənizi pəhrizi uyğundur, daha az çəki artımı ilə də əlaqəlidir.

Məlumat “Amerika Xərçəng Assosiasiyası 2020 Pəhriz və Fiziki Aktivlik Təlimatı”ndan toplanıb.

Dərcdən bəri önə çıxan addımlar:

• 2015-də ÜST və Beynəlxalq Xərçəng Araşdırma Mərkəzi birgə emal əti “kanserogen”, qırmızı əti “ehtimal olunan” kanserogen saymışdı. Təlimatdan sonra bunların az istehlakına vurğu artıb.
• Alkoqol azalmasına vurğu artıb.
• Sağlam qida və aktiv həyat maneələrinin azalması hədəflənib.