რა სიჩქარით იზრდება ფილტვის კიბო? გაორმაგებისა და გავრცელების დროის ცნებები
ამ სტატიაში
ფილტვის კიბო რამდენად სწრაფად იზრდება და რამდენ ხანში ვრცელდება, ბევრს აინტერესებს. ეს ასევე აჩენს კითხვას, როდის დაიწყო კიბოს წარმოქმნა. საკითხი მხოლოდ მათემატიკური ამოცანა არ არის, რადგან ფილტვის კიბოს ზრდის სიჩქარე მკურნალობის გადაწყვეტილებებსა და მიდგომებზეც კი შეიძლება მოქმედებდეს. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია კითხვები, უნდა დაველოდოთ გენეტიკური ტესტის შედეგებს თუ დაუყოვნებლივ დავიწყოთ მკურნალობა, ან უნდა დავაკვირდეთ აღმოჩენილ ფილტვის კვანძს და დავიცადოთ თუ მაშინვე ჩავერიოთ. ეს სტატია ფილტვის კიბოს ზრდისა და გავრცელების შესახებ ხშირად დასმულ ამგვარ კითხვებს პასუხობს და ზრდის სიჩქარის გარდა სხვა მნიშვნელოვან ფაქტორებსაც განიხილავს.
ყველა კიბო განსხვავებულია
როგორც ყოველი ადამიანი განსხვავდება, ასევე განსხვავდება ყოველი კიბო. ერთნაირი ტიპისა და სტადიის ფილტვის ორი კიბოც კი მოლეკულურ დონეზე ძალიან განსხვავებულად შეიძლება იქცეოდეს. ყველა კიბო ერთნაირი სიჩქარით არ იზრდება და, თუ იზრდება, მისი სიჩქარის სანდოდ პროგნოზირებაა საჭირო; თუმცა ესეც არ კმარა და მეტი ინფორმაცია გჭირდებათ. მკურნალობის ყოველი გადაწყვეტილება მრავალ ფაქტორს ეფუძნება.
დიაგნოზიდან მკურნალობის დაწყებამდე დრო შეიძლება შედეგებზე მოქმედებდეს. ზოგ შემთხვევაში მკურნალობის დაუყოვნებლივ დაწყება სწორი არჩევანი შეიძლება არ იყოს. თუ შესაძლებელი იქნება კონკრეტულ გენის მუტაციაზე ზემოქმედება, ტესტის შედეგებისთვის 3-4 კვირით მოცდამ უკეთესი შედეგი შეიძლება გამოიღოს.
ფილტვის კიბოს ზრდის სიჩქარის გაგება მნიშვნელოვანია, თუმცა მხოლოდ ეს შეიძლება საკმარისი არ იყოს. არსებობს სხვა ფაქტორებიც, რომლებიც მის ზრდასა და გავრცელებაზე ინფორმაციას გვაძლევს; ერთ-ერთი მათგანია ფილტვის კიბოს ქვეტიპი.
რამდენად სწრაფად იზრდება ფილტვის კიბო?
პროლიფერაცია აღწერს, რამდენად სწრაფად იზრდება ფილტვის კიბოს უჯრედები.
გაორმაგების დრო არის დრო, რომელიც სიმსივნის ზომის გაორმაგებისთვისაა საჭირო.
გაორმაგების დრო კიბოს ზრდის სიჩქარის გაგებაში გვეხმარება. ზოგადად, ფილტვის კიბოს ზომა საშუალოდ ოთხიდან ხუთ თვემდე პერიოდში ორმაგდება.
ამასთან, შეიძლება ითქვას, რომ ფილტვის კიბოს გაორმაგების დროის ყველაზე მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია ის, სიმსივნე წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კარცინომაა (KHAK) თუ არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კარცინომა (KHDAK).
დაკავშირებული თემა: წვრილუჯრედოვანი და არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბო — რით განსხვავდება?
არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს (KHDAK) გაორმაგების დრო
KHDAK-ის გაორმაგების დრო სხვადასხვა ფაქტორის მიხედვით შეიძლება იცვლებოდეს, მაგალითად:
- კიბოს ქვეტიპი: თვით KHDAK-ს სულ მცირე 4 ქვეტიპი აქვს: ადენოკარცინომა, ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომა, მსხვილუჯრედოვანი კარცინომა და NOS (not otherwise specified=სხვაგვარად დაუზუსტებელი).
- თამბაქოს მოხმარების არსებული ისტორია
ერთ კვლევაში სიმსივნის ზრდის სიჩქარის შესასწავლად საშუალოდ 25 დღის ინტერვალით კომპიუტერული ტომოგრაფიის (BT) სკანირებებს იყენებდნენ. სკანირების შემდეგ პაციენტებს სიმსივნეები ქირურგიულად ამოუკვეთეს.
კვლევამ დაადგინა, რომ სიმსივნის ზომის გაორმაგების საშუალო დრო 191 დღე იყო. არაწვრილუჯრედოვანი სიმსივნეები წვრილუჯრედოვან ფილტვის სიმსივნეებზე მნიშვნელოვნად ნელა იზრდებოდა. მწეველთა სიმსივნეები უფრო სწრაფად ორმაგდებოდა, ვიდრე არასოდეს მწეველთა ან მოწევისთვის თავის დამნებებელთა სიმსივნეები.
საინტერესო მიგნება იყო, რომ პაციენტებს, რომელთა სიმსივნის გაორმაგების დრო 400 დღეზე მეტი იყო, აუცილებლად უკეთესი პროგნოზი, ანუ დაავადების მიმდინარეობა, არ ჰქონდათ. ასეთი სიმსივნეების მქონე პაციენტთა მესამედში კიბო სხეულის შორეულ ნაწილებში იყო გავრცელებული.
სხვა კვლევამაც BT-ით გამოვლენილი ფილტვის კიბოს გაორმაგების დრო შეისწავლა. მკვლევრებმა სიმსივნეები სამ კატეგორიად დაყვეს:
- სწრაფად მზარდი, გაორმაგების დრო 183 დღეზე ნაკლები: 15,8%
- ტიპური/ნორმალური, გაორმაგების დრო 183-დან 365 დღემდე: 36,5%
- ნელა მზარდი, გაორმაგების დრო 365 დღეზე მეტი: 47,6%
შემდეგ ეს დროები ქვეტიპებს შეადარეს. ნელა მზარდი ჯგუფის პაციენტთა 86,7%-ს ფილტვის ადენოკარცინომად წოდებული ქვეტიპი ჰქონდა. ამ ქვეტიპის მქონეთა მხოლოდ 20% იყო სწრაფად გაორმაგების ჯგუფში.
ამის საპირისპიროდ, სწრაფად მზარდ ჯგუფში პაციენტთა 60%-ს ფილტვის ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომა ჰქონდა. ნელა მზარდ ჯგუფში ეს ქვეტიპი მხოლოდ 3,3%-ში აღინიშნა.
ფილტვის ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომის ზრდის სიჩქარე, ჩვეულებრივ, ფილტვის ადენოკარცინომისაზე მაღალია.
კვლევებმა ასევე შეისწავლა EGFR-დადებითი ადენოკარცინომების გაორმაგების დრო. ამ მუტაციის მქონე ფილტვის კიბოს პაციენტთა უმეტესობას თამბაქოს მოხმარების ისტორია არ აქვს ან ძალიან მცირეა. კვლევებმა არაერთგვაროვანი შედეგები მოგვცა: ზოგი უფრო ხანგრძლივ გაორმაგების დროს აჩვენებდა, ზოგი კი — არა.
წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს გაორმაგების დრო
KHDAK-ს 4 სტადია აქვს, წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბო კი 2 სტადიით ფასდება:
- გულმკერდით შემოფარგლული სტადია და
- გავრცელებული, სხეულის სხვა ნაწილებში გადასული სტადია.
წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს გაორმაგების დრო ისე კარგად შესწავლილი არ არის, როგორც KHDAK-ის. ჩანს, რომ ის სწრაფიცაა და სტადიაზეც არის დამოკიდებული.
2012 წლის კვლევამ წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტების პირველი BT სკანირებები შეისწავლა. ძირითადი სიმსივნის გაორმაგების საშუალო დრო 70 დღე იყო, დაზიანებული ლიმფური კვანძების კი — 51,1 დღე. გავრცელებული დაავადებისას გაორმაგება ბევრად უფრო სწრაფი იყო, ვიდრე შეზღუდულ სტადიაზე. გავრცელებულ სტადიას 24 დღე სჭირდებოდა, შეზღუდულს კი — 97,6 დღე.
ზრდის სიჩქარეზე მოქმედი ფაქტორები
ფილტვის კიბოს ზრდის სიჩქარეზე შეიძლება მრავალი ფაქტორი მოქმედებდეს, მათ შორის:
- ფილტვის კიბოს ძირითადი ტიპი (KHDAK და KHAK) და ქვეტიპი
- გენეტიკური მუტაციები, მაგალითად EGFR
- თამბაქოს მოხმარების სტატუსი
- ქალებსა და მამაკაცებს შორის განსხვავებები
- სიმსივნის დიაგნოსტიკაში გამოყენებული ტექნიკა
დადგენილია, რომ კიბოს განსხვავებული ქვეტიპები განსხვავებული სიჩქარით შეიძლება იზრდებოდეს. სხვა ფაქტორებიც, მაგალითად თამბაქოს მოხმარების ისტორია, როლს ასრულებს.
პროგნოზები გაორმაგების დროის მიხედვით
სიმსივნის გაორმაგების დრო სასარგებლოა მისი ზრდის პროგნოზირებისას. ერთმა კვლევამ არაოპერაბელური ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტების მოსალოდნელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა შეისწავლა. დადგინდა, რომ გაორმაგების დრო სიცოცხლის ხანგრძლივობის პროგნოზირებისთვის შეიძლება გამოიყენონ.
პროგნოზები მკურნალობის არმიმღები პაციენტისთვის
მკვლევრები ზოგჯერ კიბოს გაორმაგების დროს სწავლობენ და ცდილობენ ივარაუდონ, რამდენ ხანს იცოცხლებს ადამიანი მკურნალობის გარეშე. ზოგადად მიიჩნევა, რომ არსებული მოდელები ამ კითხვას ზუსტად ვერ პასუხობს.
მეტასტაზირების (გავრცელების) დრო
პაციენტებს ასევე აინტერესებთ, რამდენი დრო სჭირდება ფილტვის კიბოს სხეულის სხვა უბნებში გავრცელებას. ამას მეტასტაზირება ეწოდება. რადგან კიბოსთან დაკავშირებული სიკვდილის 90% მეტასტაზებს უკავშირდება, ეს მნიშვნელოვანი კითხვაა.
განსხვავებების მიუხედავად, უნდა აღინიშნოს, რომ ფილტვის კიბოს თითქმის ყველა ტიპს გავრცელების პოტენციალი აქვს. გამონაკლისია მე-0 სტადიის ფილტვის კიბო ან არაინვაზიური carcinoma in situ.
წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბო ძალიან ადრე შეიძლება გავრცელდეს. ადრეულ სტადიაზეც კი ის ტვინში ან სხვა ორგანოებში შეიძლება გადავიდეს. KHAK-ის დროს ტვინთან დაკავშირებული სიმპტომები ხშირად დაავადების პირველი ნიშანია.
ამის საპირისპიროდ, ფილტვის ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომა გავრცელებამდე საკმაოდ დიდი შეიძლება გახდეს. ცნობილია 8-10 cm ზომის ბრტყელუჯრედოვანი ფილტვის კარცინომები, რომლებსაც მეტასტაზები არ განუვითარებიათ.
ზოგადად, ფილტვის კიბოს მეტასტაზების ყველაზე ხშირი ადგილებია:
- ძვალი (34,3%)
- მეორე ფილტვი (32,1%)
- თავის ტვინი (28,4%)
- თირკმელზედა ჯირკვლები (16,7%)
- ღვიძლი (13,4%)
ზრდის სიჩქარისგან განსხვავებული ფაქტორები
სიმსივნის მეტასტაზირების, ანუ გავრცელების ალბათობა ხშირად ზრდის სიჩქარისა და გაორმაგების დროისგან განსხვავებულ ფაქტორებზეა დამოკიდებული.
მიაჩნდათ, რომ სიმსივნეს გარკვეული ზომისთვის უნდა მიეღწია, შემდეგ ჯერ ლიმფურ კვანძებში, იქიდან კი სხვა ადგილებში გავრცელებულიყო. თუმცა ახლა ვიცით, რომ ასე არ ხდება. სიმსივნეს შეიძლება ჰქონდეს კონკრეტული მუტაციები, რომლებიც გავრცელებაში ეხმარება. სიჩქარე იმაზეც შეიძლება იყოს დამოკიდებული, როგორ გადაადგილდება უჯრედები სხეულში.
უპირველესად, კიბოს უჯრედები როგორც თავიანთ ადგილმდებარეობას, ისე იმუნურ სისტემას უნდა „გაექცნენ“. ნორმალურ უჯრედებს აქვთ მოლეკულები, რომლებიც მათ ერთად აკავებს. კიბოს უჯრედებში განსხვავებული მუტაციები მათ დაშორებას შეიძლება აადვილებდეს ან ართულებდეს. შემდეგ მათ სისხლის, ლიმფური სისტემის ან სასუნთქი გზების მეშვეობით გადაადგილება სჭირდებათ.
კიბოს ლიმფური სისტემით გავრცელებას მეტი დრო სჭირდება. თუმცა სისხლის მიმოქცევამ კიბოს უჯრედები სხეულის სხვა უბნებში ბევრად უფრო სწრაფად შეიძლება „დათესოს“. ზოგჯერ ეს სიმსივნის აღმოჩენამდე დიდი ხნით ადრე ხდება. ძალიან ადრეულ KHAK-შიც კი სისხლის მიმოქცევაში სიმსივნური უჯრედების არსებობა ხშირია.
ახალ დანიშნულების ადგილას კიბოს უჯრედების უმეტესობა კვდება. ზრდისთვის უჯრედებს სისხლის წყარო, ანუ ანგიოგენეზი სჭირდებათ. ასევე გარემო უნდა შეიცვალოს, რათა იმუნურმა სისტემამ მათ არ შეუტიოს. ამისთვის ნორმალურ უჯრედებთან კომუნიკაცია სჭირდებათ. ფილტვის კიბოს ზოგ უჯრედს შესაძლოა განუვითარდა მუტაციები, რომლებიც ამ პროცესების შესრულებას უადვილებს.
ეს ნიშნავს, რომ მნიშვნელოვანია ისეთი გზების პოვნა, რომლებიც უჯრედების სხეულის სხვა უბნებში დამკვიდრებას შეაფერხებს. მაგალითად, ადრეული ძუძუს კიბოს დროს ბისფოსფონატებმა კიბოს დაბრუნების რისკი შეიძლება შეამციროს. ისინი ძვლის მიკროგარემოს შეცვლით მოქმედებს. ძვლის დამცავებად ცნობილი ამ წამლების მოქმედების მექანიზმი ძვლის ქსოვილში ახლად მისული კიბოს უჯრედების დამკვიდრების თავიდან აცილების მცდელობაა.
რეციდივის (დაბრუნების) დრო
დიაგნოზისას სიმსივნის ზომა და დადებითი ლიმფური კვანძების რაოდენობა კიბოს რეციდივის, ანუ დაბრუნების ალბათობას უკავშირდება. თუმცა ისინი ცალკეული ადამიანის მომავალს ვერ განსაზღვრავს. ახალმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სიმსივნის ნაწილებში უჯრედების მრავალფეროვნება ან განსხვავებები მის რეციდივის უნარზე შეიძლება მოქმედებდეს.
დაკავშირებული თემა: რომელი კიბო რა სიხშირით რეციდივდება (ბრუნდება)?
როდის იწყება ფილტვის კიბო?
ბევრ პაციენტს აინტერესებს, როდის დაიწყო მისი კიბო. შეიძლება ფიქრობდეს, რომ ის ცხოვრების სტრესულ პერიოდს ან კონკრეტული ქიმიური ნივთიერების ზემოქმედებას უკავშირდება. თუმცა ამ კითხვაზე მკაფიო პასუხი არ არსებობს.
2017 წლის კვლევამ აღნიშნა, რომ ფილტვის კიბოს განვითარება შეიძლება ხანგრძლივი პროცესი იყოს და ათწლეულებიც კი დასჭირდეს. ეს განსაკუთრებით ფილტვის ადენოკარცინომებს, ანუ ფილტვის ჯირკვლებიდან წარმოქმნილ კიბოს, შეიძლება ეხებოდეს. ამგვარად, კიბო დიაგნოზამდე დიდი ხნით, შესაძლოა ათწლეულებით ადრეც დაიწყო. ამიტომ მისი კონკრეტულ მოვლენასა თუ პერიოდთან დაკავშირება ჩვეულებრივ რთულია და ხშირად მრავალი ფაქტორის ურთიერთქმედებასთან გვაქვს საქმე.
ფილტვის კიბო ადრეულ სტადიებზე ხშირად სიმპტომებს არ იძლევა. პირიქით, სიმპტომები ჩვეულებრივ პროგრესირებისას ჩნდება. ეს ნიშნავს, რომ დაავადება ხშირად გავრცელებულ სტადიაზე ვლინდება. ადრეული ფილტვის კიბო ჩვეულებრივ შემთხვევითი მიგნებაა ან სხვა მდგომარეობისთვის ჩატარებული სკანირებისას აღმოჩნდება.
მაღალი რისკის მქონე პირებში დაბალდოზიან კომპიუტერულ ტომოგრაფიას (BT) ფილტვის კიბოს ადრეულ სტადიებზე გამოვლენა შეუძლია. თუმცა ასეთი სკანირებისთვის გარკვეული რისკფაქტორების არსებობაა საჭირო.
დაკავშირებული თემა: სკრინინგით დიაგნოსტირებულ ფილტვის კიბოს პაციენტებში 20-წლიანი გადარჩენა 80 პროცენტია
ამიტომ ფილტვის კიბოს დიაგნოზი ჩვეულებრივ მაშინ ისმება, როდესაც დაავადება უკვე გავრცელებულია, რაც მკურნალობის ვარიანტებსა და საერთო პროგნოზზე, ანუ დაავადების მიმდინარეობაზე მოქმედებს.
საბოლოოდ, ფილტვის კიბოს ზრდის სიჩქარე მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული და ყოველი პაციენტის გამოცდილება განსხვავდება. დიაგნოზის მქონე პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანია ექიმებთან ამ ფაქტორებისა და მკურნალობის ვარიანტებზე ზრდის სიჩქარის გავლენის განხილვა. მაგალითად, სწრაფად მზარდმა სიმსივნემ შეიძლება უფრო აგრესიული მიდგომა მოითხოვოს, ნელა მზარდისთვის კი სხვა მიდგომა უფრო შესაფერისი იყოს.
შეჯამება
ფილტვის კიბოს გავრცელების სიჩქარე ყველა პაციენტში განსხვავებულია. გაორმაგების დრო მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაძლევს, თუმცა ზრდის სიჩქარის პროგნოზირების ერთადერთი განმსაზღვრელი არ არის.
ფილტვის კიბოს სხვადასხვა ქვეტიპი განსხვავებული სიჩქარით შეიძლება იზრდებოდეს. სიჩქარე გენეტიკურ მუტაციებზე, თამბაქოს მოხმარების ისტორიასა და სხვა ფაქტორებზეც შეიძლება იყოს დამოკიდებული. ზოგი კიბო სხეულის შორეულ უბნებში გავრცელებაში უფრო წარმატებულია.
BT სკანირებით ფილტვის კიბოს ადრეულად გამოვლენა შეიძლება. თუ მოწევის გამო მაღალი რისკის ჯგუფში ხართ, ექიმს ფილტვის კიბოს სკრინინგზე ესაუბრეთ.
ბოლო სიტყვა
დღეს ახლად დიაგნოზირებულ პაციენტებს მკურნალობის დაწყებამდე ჩვეულებრივ გენომურ ტესტებს უტარებენ. პასუხების მოლოდინმა, რომელსაც ზოგჯერ ორიდან ოთხ კვირამდე სჭირდება, შეიძლება პაციენტები ამ პერიოდში კიბოს გავრცელების შიშით შეაშფოთოს.
ყველაზე მნიშვნელოვანია დაავადების მიმდინარეობა ან ის, თუ როგორ უმკლავდება მას ადამიანი. საუკეთესო მკურნალობის ვარიანტების ცოდნის გარეშე მისი დაუყოვნებლივ დაწყებამ ზოგჯერ შეიძლება მეტი ზიანი გამოიწვიოს.
კიბოს მკურნალობა სწრაფად იცვლება და ბევრი ახალი ვარიანტი არსებობს. ამიტომ მნიშვნელოვანია ექიმის პოვნა, რომელსაც ენდობით. დაავადების შესახებ ცოდნის მიღების კიდევ ერთი გზაა იმ სპეციალისტებთან ან ადამიანებთან დაკავშირება, რომლებმაც ეს გამოცდილება გაიარეს და გაურკვევლობასთან გამკლავებისას მხარდაჭერას გაგიწევენ.
წყაროები
2. Tulpule A, Bivona TG. Acquired resistance in lung cancer. Annu Rev Cancer Biol. 2020;4(1):279-297. doi: 10.1146/annurev-cancerbio-030419-033502
3. Osorio B, Yegya-Raman N, Kim S, et al. Clinical significance of pretreatment tumor growth rate for locally advanced non-small cell lung cancer. Ann Transl Med. 2019;7(5):17-17. doi:10.21037/atm.2019.02.14
4. Lin RS, Plevritis SK. Comparing the benefits of screening for breast cancer and lung cancer using a novel natural history model. Cancer Causes Control. 2012;23(1):175-85. doi:10.1007/s10552-011-9866-9
5. Mackintosh JA, Marshall HM, Yang IA, Bowman RV, Fong KM. A retrospective study of volume doubling time in surgically resected non‐small cell lung cancer. Respirology. 2014;19(5):755-62. doi:10.1111/resp.12311
6. Wilson DO, Ryan A, Fuhrman C, et al. Doubling times and CT screen–detected lung cancers in the Pittsburgh Lung Screening Study. Am J Respir Crit Care Med. 2012;185(1):85-9. doi:10.1164/rccm.201107-1223OC
7. Zhang R, Chen B, Zhou Y, et al. Volume doubling time of lung adenocarcinomas considering epidermal growth factor receptor mutation status of exon 19 and 21: three-dimensional volumetric evaluation. J Thorac Dis. 2017;9(11):4387. doi:10.21037/jtd.2017.10.58
8. Sharial M, Teo M, Doherty M, et al. Modern imaging technique assessment of small cell lung cancer doubling time. J Clin Oncol. doi:10.1200/jco.2012.30.15_suppl.e17561
9. Pérez-Morales J, Lu H, Mu W, et al. Volume doubling time and radiomic features predict tumor behavior of screen-detected lung cancers. Cancer Biomark. 2022;33(4):489-501. doi:10.3233/CBM-210194
10. Jamal-Hanjani M, Wilson GA, McGranahan N, Birkbak NJ. Tracking the evolution of non–small-cell lung cancer. N Engl J Med. 376:2109-2121 doi:10.1056/NEJMoa1616288
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.