რა ვიცით საკვებისა და ანთების შესახებ?
ამ სტატიაში
ასთმასთან, რევმატოიდულ ართრიტთან, ტიპი 2 დიაბეტთან, ფსორიაზსა და სიმსუქნესთან მსგავს ზოგ დაავადებასთან ერთად შეიძლება ქრონიკული ინფლამაცია (ანთება) განვითარდეს.
კვლევები აჩვენებს, რომ ასეთი დაავადებების მქონე პირების ორგანიზმში ანთებითი მარკერების დონე შეიძლება უფრო მაღალი იყოს. მიუხედავად იმისა, რომ ანთებაში მრავალი ფაქტორი მონაწილეობს, ზოგ საკვებს სიმპტომების გაძლიერება ან შემცირება შეუძლია.
რა არის ანთება?
არსებობს ანთების ორი ძირითადი ტიპი: მწვავე და ქრონიკული.
- მწვავე ანთებაორგანიზმის სწრაფი რეაქციაა, რომელიც დაზიანებულ უბანში, მაგალითად, ჭრილობის ან ინფექციის ადგილას, სისხლის ნაკადს ზრდის. სისხლის თეთრი უჯრედები დაზიანებული ქსოვილის აღდგენას უწყობს ხელს და მწვავე ანთება ჩვეულებრივ ჭრილობის შეხორცებისას წყდება.
- ქრონიკული ანთება ხანგრძლივი მდგომარეობაა, რომელიც თვეებისა და წლების განმავლობაში შეიძლება ნელ-ნელა განვითარდეს. ქრონიკული ანთების მიზეზები შეიძლება მოიცავდეს:
- ხანგრძლივ ინფექციას
- ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედებას
- აუტოიმუნურ დარღვევებს
- აუტოინფლამატორულ დარღვევებს
- განმეორებითი მწვავე ანთების ეპიზოდებს
- ორგანიზმში ოქსიდაციურ სტრესს
ქრონიკული ანთების რისკფაქტორებია:
- ხანდაზმული ასაკი
- სიმსუქნე
- თამბაქოს მოწევა
- ტესტოსტერონისა და ესტროგენის დაბალი დონეები
- ფიზიკური და ემოციური სტრესი, ძილის დარღვევები
გადამუშავებულმა საკვებმა, გაჯერებულმა ცხიმებმა, ტრანსცხიმებმა და რაფინირებულმა შაქარმა შეიძლება პროინფლამატორულ მოლეკულებთან დაკავშირებული რისკი გაზარდოს. ეს განსაკუთრებით შესაძლოა ჭარბწონიან ან დიაბეტის მქონე ადამიანებს ეხებოდეს.
რომელი საკვები იწვევს ანთებას?
მრავალ საკვებს შეუძლია ანთების სიმპტომების გაუარესება. ასეთ საკვებს შორისაა შაქარი, ტრანსცხიმები, რაფინირებული ნახშირწყლები და წითელი ან გადამუშავებული ხორცი.
შაქარი
მრავალი კვლევის 2018 წლის სისტემატური მიმოხილვის მიხედვით, შაქრით მდიდარმა დიეტამ შეიძლება სისხლში ანთებითი მარკერების გაზრდით ქრონიკულ ანთებაზე იმოქმედოს.
გარდა ამისა, 2018 წლის სხვა კვლევის მიხედვით, შაქრის გადაჭარბებულმა მოხმარებამ ბავშვებში შეიძლება ანთებითი მარკერები გაზარდოს და ქრონიკული ანთება გამოიწვიოს. კვლევაში 11 ბავშვთან შეადარეს ყოველდღიური შაქრის 46%-ით შემცირება და პროინფლამატორული მარკერების 11%-ით შემცირება. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ბავშვობაში მოხმარებული შაქრით დატკბობილი სასმელების რაოდენობის შემცირებამ მომავალში ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო შედეგები შეიძლება მოიტანოს.
2018 წელს გამოქვეყნებული სხვა სტატია გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ ფრუქტოზამ შეიძლება უჯრედული ანთება გამოიწვიოს. ჭარბმა ფრუქტოზამ ასევე შეიძლება მუცლის ორგანოების გარშემო და ღვიძლში ცხიმის რაოდენობა გაზარდოს.
ტრანსცხიმი
ტრანსცხიმებმა შეიძლება გაზარდოს ანთებითი მარკერები და ქრონიკული ანთების რისკი, რასაც ისეთი დაავადებების გამოწვევა შეუძლია, როგორიცაა დიაბეტი და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები. ტრანსცხიმები ასევე ზრდის დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების (LDL) დონეს და ამცირებს მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინებს (HDL); ამ კომბინაციამ შეიძლება გულის დაავადების რისკი გაზარდოს.
მართალია, საქონლის ხორცი და რძის პროდუქტები მცირე რაოდენობით ბუნებრივ ტრანსცხიმებს შეიცავს, მაგრამ ტრანსცხიმების უმეტესობა მაშინ წარმოიქმნება, როდესაც მწარმოებლები მცენარეულ ზეთს წყალბადს უმატებენ. ეტიკეტზე ტრანსცხიმები შეიძლება ჰიდროგენიზებული ცხიმის სახელით იყოს აღნიშნული და გვხვდებოდეს გადამუშავებულ საკვებში, ცომეულში, შემწვარ საკვებსა და მარგარინში.
- დაკავშირებული თემა: როგორი უნდა იყოს ქოლესტერინის (HDL, LDL, ტრიგლიცერიდების) დონე ასაკის მიხედვით?
რაფინირებული ნახშირწყლები
რაფინირებულ ნახშირწყლებს მაღალი გლიკემიური ინდექსი აქვს და ამან შეიძლება გაზარდოს ცილის ტიპი, რომელსაც გლიკაციის საბოლოო პროდუქტები (AGEs) ეწოდება და რომელსაც ანთების გაძლიერება შეუძლია.
რაფინირებული ნახშირწყლები მოიცავს თეთრი ფქვილის ისეთ პროდუქტებს, როგორიცაა:
- თეთრი პური და სენდვიჩის პური
- ზოგი კრეკერი
- თეთრი ბრინჯი
- ზოგი მარცვლეული
წითელი და გადამუშავებული ხორცი
წითელი და გადამუშავებული ხორცი მდიდარია გაჯერებული ცხიმებით, რომლებსაც ცხიმოვან ქსოვილში ანთების გამოწვევა შეუძლია. 2016 წლის მონაცემების მიხედვით, გამოითქმის მოსაზრება, რომ წითელი და გადამუშავებული ხორცი ორგანიზმში გაძლიერებულ ანთებით პასუხთანაა დაკავშირებული და შესაძლოა მსხვილი ნაწლავის კიბოს რისკი გაზარდოს.
- დაკავშირებული თემა: წითელი ხორცი: დადებითი და უარყოფითი მხარეები
როგორ მოქმედებს ანთება ჯანმრთელობაზე?
კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, ანთებამ შეიძლება გამოიწვიოს კიბომდე მიმყვანი DNA-ის დაზიანება . ქრონიკული ანთება ასევე დაკავშირებულია ნაწლავის ანთებით დაავადებებთან, როგორიცაა წყლულოვანი კოლიტი და კრონის დაავადება, რომლებმაც შეიძლება მსხვილი ნაწლავის კიბოს რისკი გაზარდოს. ანთება ხშირად გვხვდება გულის დაავადებისა და ინსულტის მქონე ადამიანებში და შესაძლოა არტერიებში წარმოქმნილ ფოლაქებთან იყოს დაკავშირებული.
სხვა ანთებითი მდგომარეობები მოიცავს:
- დიაბეტს
- თირკმლის ქრონიკულ დაავადებას
- არაალკოჰოლურ ღვიძლის გაცხიმოვნებას
- აუტოიმუნურ მდგომარეობებს, როგორიცაა ლუპუსი
- ნეიროდეგენერაციულ მდგომარეობებს, როგორიცაა ალცჰაიმერის დაავადება
- ართრიტსა და სახსრების დაავადებებს
- ალერგიასა და ასთმას
- ფილტვის ქრონიკულ ობსტრუქციულ დაავადებას (KOAH)
რა არის ანთების საწინააღმდეგო საკვები და დიეტები?
ანთება ჩვეულებრივ ორგანიზმის შეხორცების პროცესის ნაწილია და დაავადებებთან ბრძოლასაც შეიძლება დაეხმაროს. თუმცა, თუ ადამიანს განმეორებითი ან მუდმივი დაბალი დონის ანთება აქვს, ზოგმა საკვებმა და დიეტამ შესაძლოა სიმპტომების შემცირებას შეუწყოს ხელი.
საკვები
მაშინ როდესაც ბევრი შაქრის შემცველმა ან გადამუშავებულმა საკვებმა შეიძლება ანთება გააუარესოს, ახალ საკვებზე, მაგალითად, ბოსტნეულსა და ხილზე დაფუძნებულმა ჯანსაღმა კვებამ სიმპტომების შემცირებას შეიძლება შეუწყოს ხელი.
საკვები, რომელსაც შეიძლება ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება ჰქონდეს, მოიცავს:
- ხილსა და ბოსტნეულს: ხილისა და ბოსტნეულის მრავალი სახეობა, როგორიცაა მარწყვი, ვაშლი და ჯვაროსნები, მდიდარია ანტიოქსიდანტებითა და პოლიფენოლებით, რომლებსაც შესაძლოა ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება ჰქონდეს.
- ბოჭკოს: Arthritis Foundation-ის მიხედვით, საკვები ბოჭკოს გაზრდამ შეიძლება გარკვეული ანთებითი ციტოკინების შემცირებას შეუწყოს ხელი.
- თევზის ზეთებს: თევზის ზოგი ზეთი შეიცავს ომეგა-3 ცხიმოვან მჟავებს, რომლებსაც ორგანიზმში ანთებითი ცილების დონის შემცირების ხელშეწყობა შეუძლია.
- თხილეულს: თხილეულის ზოგმა სახეობამ შეიძლება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებისა და დიაბეტის რისკის შემცირებას შეუწყოს ხელი.
- კურკუმას: კურკუმაში არსებულმა კურკუმინმა შეიძლება ანთებითი ჯანმრთელობის პრობლემების გაუმჯობესებას შეუწყოს ხელი.
დიეტები
ჯანსაღი კვების პროგრამების გარდა, ზოგმა ადამიანმა შეიძლება შეამჩნიოს, რომ გარკვეულ დიეტებს ანთებაზე სასარგებლო ეფექტი აქვს.
ხმელთაშუაზღვის დიეტა
კვლევები აჩვენებს, რომ ხმელთაშუაზღვის დიეტასშეიძლება ძლიერი ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება ჰქონდეს და ორგანიზმს ქრონიკული ანთებითი დაავადებების, როგორიცაა კიბო, დიაბეტი და მეტაბოლური სინდრომი, სიმპტომებისგან იცავდეს. დიეტამ შეიძლება სიმპტომების შემცირებასა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე ანთების ეფექტების შესუსტებასაც შეუწყოს ხელი.
ხმელთაშუაზღვის დიეტა მოიცავს:
- მცენარეული საკვების, მათ შორის ხილის, ბოსტნეულის, თხილეულის, თესლების, პარკოსნებისა და ზეითუნის ზეთის უფრო მეტ მოხმარებას
- თევზის, ზღვის პროდუქტების, იოგურტის, ყველისა და რძის ზომიერ მოხმარებას
- წითელი და გადამუშავებული ხორცის მცირე რაოდენობით მოხმარებას
- შაქრიანი საკვების მცირე რაოდენობით მოხმარებას
DASH
DASH (ჰიპერტენზიის შესაჩერებელი დიეტური მიდგომები)კიდევ ერთი დიეტაა, რომელიც შეიძლება ანთების სიმპტომების შემცირებას დაეხმაროს. არტერიული წნევის მართვისთვის ამ დიეტის კვლევები ჯანმრთელობის ეროვნულმა ინსტიტუტებმა (NIH) დააფინანსა.
DASH-ის ეფექტების შემსწავლელი კვლევების 2017 წლის მიმოხილვამ აჩვენა, რომ ის ზრდასრულებში მოცირკულირე ანთებით ბიომარკერებს აუმჯობესებდა და შესაძლოა ორგანიზმში ანთების შემცირებას დახმარებოდა. DASH დიეტა ზღუდავს გაჯერებული ცხიმებისა და ტრანსცხიმების, შაქრიანი სასმელებისა და ტკბილეულის, აგრეთვე მარილის მიღებას. DASH დიეტა ყურადღებას ამახვილებს შემდეგი საკვების მოხმარებაზე:
- ბოსტნეული და ხილი
- მთლიანი მარცვლეული
- უცხიმო ან დაბალცხიმიანი რძის პროდუქტები
- შინაური ფრინველი
- თევზი
- ლობიო და მისი სახეობები
- მაგარნაჭუჭიანი თხილეული
- მცენარეული ზეთები
შეჯამება
ანთება ორგანიზმის შეხორცების პროცესის ნაწილია, თუმცა ზოგ სამედიცინო მდგომარეობას იმუნურ სისტემაზე მავნე გავლენა აქვს და განმეორებით ან მუდმივ დაბალი დონის ანთებას იწვევს.
ზოგმა საკვებმა, როგორიცაა ახალი ხილი და ბოსტნეული, მთლიანი მარცვლეული, თევზის ზეთები, თხილეული, პარკოსნები და ზეითუნის ზეთი, შეიძლება ანთების სიმპტომების შემსუბუქებას შეუწყოს ხელი. გარდა ამისა, ზოგ ანთების საწინააღმდეგო დიეტას ანთების შემცირება ან თავიდან აცილება შეუძლია.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.