Aktinium alfa müalicəsi ilə 4. mərhələ prostat xərçəngində təsirli nəticələr

İrəliləmiş mərhələli, metastatik kastrasiyaya (hormonun basdırılmasına) davamlı prostat xərçəngli kişilərdə müalicə seçimləri məhduddur, lakin radioaktiv alfa dalğaları yayan aktinium müalicəsi adlı yeni müalicə protokolu ümid verir. Nəticələri 2017 və 2018 illərində nəşr edilmiş tədqiqatlarda, prostat-spesifik membran antigeni (PSMA) müsbət şişləri olan xəstələrin aktinium-225 adlı hədəfli alfa müalicəsindən beta dalğası yayan lütesium müalicəsi ilə müqayisədə daha çox fayda gördüyü bildirilmişdir.

Aktinium nədir?

Aktinium dövri cədvəldə 3B qrupunda, 7. dövrdə yerləşən, atom nömrəsi 89, atom çəkisi 227 olan radioaktiv elementdir. Aktinium-225 aktinium elementinin radioaktiv alfa dalğaları yayan izotopudur.

Prostat xərçəngində aktinium müalicəsi necə aparılır?

Nüvə təbabətinin molekulyar tətbiqləri, müəyyən hüceyrələrə xas reseptorlara radioaktiv maddələr bağlayaraq həm görüntüləmə, həm də müalicə təmin edir. Prostat xərçəngi hüceyrələrinin çoxu da səthində prostat-spesifik membran antigeni (PSMA) daşıyır. Aktinium müalicəsində hüceyrəöldürücü xüsusiyyəti olan, qısa dalğa uzunluqlu alfa şüalanması yayan aktinium-225 izotopu daşıyıcı molekul vasitəsilə PSMA üzərindən prostat xərçəngi hüceyrəsinə bağlanır və xərçəngli hüceyrəni məhv edir. Bu prosedur PET-BT cihazı ilə həyata keçirilir və PSMA-Actinium-225 (Ac-225) PET-BT adlandırılır.

Xərçəng sahəsində hazırda ən yaxşı görüntüləmə üsulu sayılan "standart" PET-BT prostat xərçənginin qiymətləndirilməsində kifayət qədər uğurlu deyil. Bunun səbəbi standart PET-BT üsulunda qlükoza, yəni şəkər istifadə edilməsi və prostat xərçəngi hüceyrələrinin şəkəri az istifadə etməsidir. Lakin PSMA-PET prostat xərçəngi hüceyrələrinin üzərində olan prostat-spesifik membran antigeni (PSMA) adlı zülaldan faydalanaraq həmin zülalı tutan və görüntüləyən üsuldur. Bu yeni üsul üçün PSMA-ya bağlanan anticisim quruluşlu daşıyıcı ilə radioaktiv maddənin birləşməsindən ibarət molekul hazırlanmışdır. Anticisim PSMA-ya bağlanır, anticismə bağlı radioaktiv maddə də (məsələn, aktinium-225) həm görüntüləməni, həm də xərçəngli hüceyrənin məhv edilməsini təmin edir. Bu üsulla nəzəri olaraq bədənə yayılmış (metastaz vermiş) hətta tək bir hüceyrə də tutula bilər.

Fevral 2018 tarixində Journal of Clinical Oncologyjurnalında nəşr edilmiş tədqiqatda aktinium-225 müalicəsinin digər hədəfə yönəlmiş molekulyar radionuklid müalicə olan lütesium-177-dən daha təsirli ola biləcəyi göstərilmişdir. Tədqiqata əvvəllər ən azı 3-4 xətt müalicə almış metastatik prostat xərçəngli 11 xəstə daxil edilmişdir. Aktinium müalicəsi ilə median ümumi sağqalma müddəti 12.6 ay olmuşdur. 11 xəstənin 8-ində %50-dən artıq PSA cavabı görülmüşdür. Yan təsir olaraq bütün xəstələrdə mülayim (dərəcə 2-3) kserostomiya (ağız quruluğu) müşahidə edilmişdir.

Nəticə olaraq, PSMA-Ac-225 müalicəsi irəliləmiş mərhələli metastatik prostat xərçəngli xəstələrdə diqqətəlayiq klinik, biokimyəvi və radioloji cavablarla nəticələnmişdir və bu xəstə qrupu üçün ümidverici müalicə sayıla bilər. 

Əlaqəli mövzular:

• Xərçəngdə istifadə olunan görüntüləmə (radiologiya) testləri hansılardır?
• Apalutamide hələ metastaz verməmiş, lakin hormona davamlı prostat xərçəngi üçün FDA təsdiqi aldı
• Prostat xərçənginin risk təsnifatı nədir?