COVID-19 xəstəsi və ya şübhəsi olanlar AĞRIKƏSİCİ (qeyri-steroid iltihabəleyhinə) dərman istifadə edə bilərmi?

Qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar (NSAİİ) ən çox istifadə olunan dərman qruplarından biridir. Geniş çeşidli bu dərman qrupu əsasən ağrıkəsici və hərarətsalıcı xüsusiyyətlərinə görə işlədilir. İngiltərə Milli Sağlamlıq və Klinik Mükəmməllik İnstitutu yayımladığı klinik təlimatda COVID-19 əlamətləri və hərarətin müalicəsində NSAİİ əvəzinə parasetamola, tanınan adı ilə parola üstünlük verilməsini tövsiyə edib. Lakin elmi dairələrdə mövzu üzrə müzakirələr davam edir.

COVID 19 və ağrıkəsicilər

QEYD: Qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar və ya başqa təriflə steroid quruluşlu olmayan iltihabəleyhinə dərmanlar, qısaca NSAİİ-lər, ağrıkəsici, hərarətsalıcı və iltihabı azaldan dərmanlardır. «Qeyri-steroid» termini onları steroidlərdən ayırmaq üçün işlədilir. NSAİİ-lər narkotik olmayan ağrıkəsicilərdir. Qrupun ən tanınan üzvləri aspirin, ibuprofen, naproksen və diklofenakdır. Parol, Vermidon, Minoset kimi ticarət adları ilə satılan parasetamol (asetaminofen) çox az iltihabəleyhinə təsir göstərdiyindən NSAİİ qrupuna aid edilmir.

COVID-19 daxil olmaqla kəskin virus xəstəliklərində bu dərmanların istifadəsi barədə narahatlıqlar bildirilir. COVID-19 xəstəliyinin beş xüsusiyyətinə diqqət çəkərək bu dərmanlarla bağlı mübahisələrə baxaq və müzakirəni immun sisteminə təsir edə bilən ürək-damar xəstəliklərinə qarşı dərmanlar və antidiabetiklər, yəni şəkərli diabet dərmanları kimi digər dərmanlara da genişləndirək.

• Xəstəliyin hər fərddə müxtəlif ağırlıqda özünü göstərməsi — müxtəlif yaş qruplarının öz daxilində ciddi fərqlər olması,
• Müxtəlif yaş qrupları arasında xəstəliyin ağırlığının qeyri-adi dərəcədə fərqlənməsi,
• Əksər ölkələrdə kişilərdə qadınlarla müqayisədə COVID-19 xəstəliyi və ölüm göstəricisinin (mortalite) yüksək olması
• Ürək-damar xəstəliyi, hipertoniya (yüksək təzyiq) və tip 2 diabeti olan xəstələrdə yüksək ölüm göstəricisinin müşahidəsi
• Ağır xəstəlik əlamətlərinin yaranmasının ilk simptomlardan 3 həftə sonraya qədər gecikməsi.

Təəccüblü məqam ürək-damar xəstəliyi və tip 2 diabeti olan şəxslərdə ölüm göstəricisinin daha riskli sayılan xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH) olan şəxslərlə oxşar olmasıdır.

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Bəs bu müşahidələrin altında onları birləşdirən ümumi fərziyyə ola bilərmi? Bunlar immun funksiyaları ilə virusun replikasiyası, yəni özünü çoxaltması arasındakı əlaqə ilə izah edilə bilərmi? İmmun sistemini tənzimləyə / dəyişdirə bilən dərmanlara kifayət qədər diqqət yetirilirmi?

Çox az sayda mütəxəssis əlavə araşdırmalar aparılanadək COVID-19 şübhəli hallarda NSAİİ istifadəsindən qaçmaq fikrindədir. Onlar bu dərmanların bəzi immun hüceyrələrinin, yəni polimorfonüvəli hüceyrələrin cəlb olunmasını ləngidə və iltihabın / iltihabi prosesin sönmə (rezolyusiya) prosesini gecikdirə biləcəyinə istinad edirlər. Əslində bu arqument bir çox başqa dərman üçün də düşünülməlidir. Bəzi dərmanlar immun sisteminin hərəkətlərini, yəni mobilizasiyasını ləngidərək virusun daha sürətli çoxalmasına səbəb olurmu?

Ürək-damar xəstəliklərinə qarşı dərmanlar və antidiabetiklər, yəni diabet dərmanları daxil olmaqla bir çox dərman immun sisteminə mürəkkəb şəkildə təsir edir. Aspirin, metformin ve statinlər (xolesterolu azaldanlar) adətən digər təsirləri ilə yanaşı iltihabi prosesləri azaltmaqla müsbət təsir göstərir. 40 yaşdan yuxarı insanlarda bu dərman qruplarının istifadəsi çox yayılıb. Kişilərdə ürək-damar xəstəliklərinin daha çox olduğu məlumdur və buna görə kişilər bu xəstəliklərə qarşı daha çox dərman istifadə etməyə meyillidir. Buna görə immun sisteminə təsir edən bu dərmanlar da gələcək tədqiqatlarda ətraflı araşdırılmalıdır.

Mülahizələrdən kənarda elmi sübutlar nə deyir?

İndiyədək aparılmış tədqiqatlar sistemli nəzərdən keçirildikdə COVID-19 xəstələrində bu cür dərman istifadəsinin mənfi təsirləri elmi cəhətdən sübut edilməyib. Kəskin virus xəstəliklərinə dair 73 tədqiqatın araşdırıldığı geniş icmalda bu dərmanların pis təsirlərini göstərən sübut tapılmayıb; qeyd: tədqiqatlar kəskin virus xəstəliklərinə aiddir, COVID-19 xəstələri üzərində aparılmayıb. Həmçinin parasetamolla ibuprofen, yəni bir NSAİİ növü arasında əhəmiyyətli fərq olmadığına dair sübutlar var.

Nəticə

Yaxınlarda çoxsaylı beynəlxalq tibbi ixtisas cəmiyyətləri heç bir xəstənin həkimindən soruşmadan dərmanını dayandırmaması və ya dəyişməməsi barədə xəbərdarlıq edib. Nəticə olaraq, heç bir xəstə həkimlə məsləhətləşmədən elmi əsasları sübut edilməmiş bu mülahizələrə əsasən mövcud müalicəsini dəyişməməlidir. COVID-19-da NSAİİ barədə narahatlıqları təsdiqləyən elmi sübut yoxdur.

KORONAVİRUS HAQQINDA BÜTÜN YAZILARIMIZ