Depressiya müalicəsinin xərçəng xəstələrinin ömür müddətinə təsirləri
Depressiya ilə xərçəng xəstəliyi sıx əlaqəlidir. Məsələn, depressiyası olan xərçəng xəstələrinin xəstəlik prosesinin olmayanlarla müqayisədə daha pis getdiyini, xərçəng diaqnozundan əvvəl və ya sonra depressiya yaşamağın xərçəngə bağlı ölüm üçün risk amili olduğunu ortaya qoyan tədqiqatlar vardır. Yəni depressiyanın xərçəng xəstəliyinin gedişinə, müalicəsinə və həyat keyfiyyətinə mühüm təsirləri göstərilmişdir. İndiyə qədər aydınlaşmamış məqam isə depressiyanı müalicə etdikdə və ya onu yaradan səbəbləri aradan qaldırdıqda ömür müddətlərinin müsbət dəyişib-dəyişməyəcəyidir.
Əslində psixiatrik və psixoloji müalicələrin xərçəngli xəstələrin sağqalmasını artırıb-artırmadığı məsələsi də uzun müddətdir müzakirə edilir. 20 il əvvəl nəşr edilmiş iki diqqətçəkən klinik tədqiqat, bu müalicələrin sağqalmanı artırdığını irəli sürmüşdü. Lakin bu mövzunun sistematik şərhləri aydın nəticə ortaya qoya bilmədi və yalnız bəzi xəstə altqruplarında və ya xərçəng diaqnozundan sonra müəyyən vaxtlarda kiçik təsirlər aşkar edə bildi. Bu günə qədər aparılmış tədqiqatların ən böyük məhdudiyyətləri isə iştirakçıların çox fərqli psixiatrik xəstəliklərə malik olması və nəyin müalicə edilməyə çalışıldığı barədə aydınlığın olmaması idi.
Prof Michael Sharpenin rəhbərliyi ilə Oxford Universiteti Psixiatriya Departamentinin əməkdaşlarının apardığı SMaRT Oncology - 2 [500 yaxşı proqnozlu (mülayim xəstəlik gedişli) xərçəngi olan xəstə] və SMaRT Oncology - 3 (142 pis proqnozlu xərçəngi olan xəstə) adlı iki çoxmərkəzli randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda "Depression Care for People with Cancer" adlı, məzmun və sərhədləri müəyyənləşdirilmiş, psixiatr, psixoloq və onkologiya tibb bacılarının şəxsin ailə həkimi ilə birlikdə işləyərək apardığı, dərman müalicələri və psixoterapiyaları əhatə edən müalicə proqramının təsirliliyi araşdırıldı. Depressiya müalicə proqramı tətbiq edilən qrupla adi qulluq göstərilən qrup müqayisə edildikdə, proqram tətbiq edilən xəstələrin depressiya, təşviş, ağrı və halsızlıq səviyyələrinin tətbiq edilməyən qrupdan xeyli az, funksionallıq və həyat keyfiyyətlərinin isə daha yüksək olduğu müəyyən edildi.
Oxford Universitetinin tədqiqat qrupu SMaRT Oncology-2 tədqiqatına daxil edilmiş 500 xəstənin median 5 il, SMaRT Oncology -3 tədqiqatına daxil edilmiş 142 xəstənin isə 1 il izlənməsindən alınan məlumatların təhlili ilə depressiya müalicə proqramının sağqalmaya təsirini araşdırdı. Mart 2018 tarixində The Lancet Psychiatry jurnalında nəşr edilmiş tədqiqatda SMaRT Oncology-2 xəstələrinin %27-sinin, SMaRT Oncology-3 xəstələrinin isə %80-inin izləmə dövründə həyatını itirdiyi və depressiyanı yaxşılaşdırıb həyat keyfiyyətini artırdığı göstərilmiş depressiya müalicə proqramının hər iki tədqiqat qrupunda sağqalma üzərində – statistik əhəmiyyət göstərən – heç bir təsiri olmadığı müəyyən edildi.
Leicester Universitetindən Dr Alex Mitchell Lancetin eyni sayında yuxarıdakı araşdırmanın nəticələrini şərh edərək, sağqalmaya mənfi təsir edən depressiyanın xərçəng müalicəsinin təsirliliyini dəyişdirməməsinin həqiqətən təsirsiz olmasından çox, araşdırma üsullarındakı çatışmazlıqlarla izah oluna biləcəyini vurğulamışdır. Mitchell bu tədqiqatda ölüm üzərində təsirin statistik olaraq göstərilə bilməsi üçün daha geniş xəstə qrupunun (məsələn, 1500) və daha uzun müddət (məsələn, 5 il) izlənməsinin lazım olduğunu vurğulamış və digər metodoloji problemlərə işarə etmişdir.
Nəticə
Xərçəngə yanaşı gedən depressiyanın xərçəng müalicəsi prosesinə və sağqalmaya mənfi təsirləri məlum olsa da, indiyə qədər aparılmış tədqiqatlarda depressiya müalicəsinin sağqalmaya əhəmiyyətli təsiri göstərilə bilməmişdir. Daha geniş nümunəli və uzun izləməli tədqiqatlar gələcəkdə bu qeyri-müəyyənliyi aradan qaldıra bilər. Lakin sağqalmaya təsiri göstərilməsə də, xərçəngə yanaşı gedən depressiyanın müalicəsinin başda təşviş, ağrı və halsızlıq olmaqla çoxsaylı əlamətlər vasitəsilə həyat keyfiyyətini artırdığı sübut edilmişdir. Buna görə xərçəngdə depressiyanın fərq edilməsi və müalicəsi vacibdir. Həyat keyfiyyəti, həyatın özü qədər dəyərlidir!
ƏLAQƏLİ MÖVZULAR
Mənbələr
Integrated collaborative care for comorbid major depression in patients with cancer (SMaRT Oncology-2): a multicentre randomised controlled effectiveness trial.
The Lancet, Sep 2014.
2. Walker J, Hansen CH, Martin P, Symeonides S, Gourley C, Wall L, Weller D, Murray G, Sharpe M; SMaRT (Symptom Management Research Trials) Oncology-3 Team.
Integrated collaborative care for major depression comorbid with a poor prognosis cancer (SMaRT Oncology-3): a multicentre randomised controlled trial in patients with lung cancer. Lancet Oncology, Sep 2014.
3. Amy Mulick, Jane Walker, Stephen Puntis, Katy Burke, Stefan Symeonides, Charlie Gourley, Marta Wanat, Chris Frost, Michael Sharpe.
Does depression treatment improve the survival of depressed patients with cancer? A long-term follow-up of participants in the SMaRT Oncology-2 and 3 trials.
Lancet Psychiatry, March 2018.
4. Alex J Mitchell.
Why doesn’t depression treatment improve cancer survival?
Lancet Psychiatry, March 2018.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.