Stressin sağlamlığa təsirləri – Stressin öhdəsindən gəlmək yolları

Stress və onun təsirləri həm ruhi, həm də fiziki sağlamlığınıza mənfi təsir göstərə bilər. Fərq etməmiş ola bilərsiniz, lakin baş ağrısı, yuxusuzluq və ya yorğunluq kimi fiziki narahatlıqlarınızda stressin təsiri ola bilər. Bu yazıda həm birbaşa, həm də dolayı olaraq sağlamlığa zərərləri nəzərdən qaçırılmayacaq səviyyədə olan stressin səbəbləri, əlamətləri və həlli üçün edə biləcəklərinizi topladıq.

Stress təbii reaksiyadırmı?

Stress yaşamayan insan yoxdur, lakin stressin bədəndə və zehində yaratdığı təsir və onu azaltmaq yolları fərqlidir. Stress yaradan vəziyyətlə qarşılaşdıqda ürək döyüntüsü sürəti, qan təzyiqi və enerji istehsalı artır, bu təhlükə və ya problemlə mübarizəyə hazırlayan hormonlar ifraz olunur. Yəni bədən əslində stressə hazırdır. Lakin stress davamlı hala gələrsə və ya həddindən artıq yaşanarsa, sağlamlığa mənfi təsirləri ola bilər.

Hətta kiçik görünən stresslərin də fiziki təsiri ola bilər. Məsələn, ictimaiyyət qarşısında çıxışdan əvvəl bağırsaqlarınız hərəkətlənə və ya mədəniz ağrıya bilər. Həyat yoldaşınızla mübahisə ciddi stress mənbəyidir. Zəlzələ və ya terror hücumuna məruz qalmaq kimi hadisələr isə daha böyük stress səbəbləri olaraq hadisə anından sonrakı dövrə də təsir edə bilər.

Bir neçə araşdırma bu qəfil emosional stresslərin - xüsusilə qəzəbin - ürək-damar xəstəliklərini (məsələn, infarktı), ürək ritm pozuntularını, hətta qəfil ölümü başlada bildiyini ortaya qoymuşdur.

Stressin ən stressli halı: xroniki stress

Stress uzun sürdükcə normal həyat yaşamaq qabiliyyətinə müdaxilə etməyə başlayarsa, zehin və bədən üçün bir o qədər təhlükəli ola bilər. Məsələn, özünüzü həddindən artıq yorğun, diqqətinizi cəmləyə bilməyən və ya səbəbsiz əsəbiləşən hiss edə bilərsiniz. Xroniki stress bədəninizin zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Bir araşdırmada ağrıları haqqında mənfi düşünməyi dayandıran iştirakçıların təxminən yarısında xroniki baş ağrılarının azalması müşahidə edilmişdir. Xroniki stress həmçinin həddindən artıq yemək, siqaret çəkmək və digər pis vərdişlərə görə ciddi fiziki xəstəliklərin riskini artıra bilər. Məsələn, xərçəng! Stressin özünün xərçəng yaratdığını sübut edən məlumatlar yoxdur; hətta stressin müstəqil xərçəng səbəbi olmadığını göstərən elmi araşdırmalar var. Lakin stresslə bağlı zərərli vərdişləri başladan siqaret, alkoqol istifadəsi kimi davranışlar və ya depressiyaya bağlı qeyri-aktiv həyat tərzi meyli kimi amillər xərçəng riskini artıran səbəblər arasındadır.

Stressin bədənə ümumi təsirləri nələrdir?

• Baş ağrısı
• Əzələ gərginliyi və ya ağrı
• Döş qəfəsi ağrısı
• Yorğunluq
• Cinsi həyatda dəyişiklik
• Mədə pozuntusu
• Yuxu problemləri

Stressin əhvala ümumi təsirləri nələrdir?

• Təşviş
• Narahatlıq
• Motivasiya və ya diqqət çatışmazlığı
• Əsəbilik və ya qəzəb
• Kədər və ya depressiya

Stressin davranışa ümumi təsirləri nələrdir?

• Həddindən artıq yemək və ya çox az yemək
• Qəzəb partlayışları 
• Narkotik və ya alkoqol istifadəsində artım
• Tütün istifadəsi
• Sosial təcrid 
• Daha az fiziki məşq etmək

Stressin öhdəsindən gəlmək yolları nələrdir?

Stressinizi azaltmağın müsbət təsirləri yalnız həmin ana deyil, uzunmüddətli perspektivdə bütün həyatınıza təsir edir. Araşdırmalara görə müsbət münasibətə malik olmaq xoşbəxtlik, həyatdan zövq almaq, məmnunluq, həyəcan duymaq kimi hisslərlə həyatı daha mənalı və xoş yaşamağınızı təmin edir. Tədqiqatçılar hər gün əyləncəli fəaliyyətlər üçün bir qədər vaxt ayıraraq müsbət təsirlənməni artırmağı tövsiyə edirlər.

• Stressinizin səbəbini müəyyən edin
  Gün ərzində zehninizin hadisələrə verdiyi reaksiyaların fərqində olun, onları izləyin. Tutaq ki, sizə çox təzyiq və ya məsuliyyət yükləyən vəziyyətlər var. Bölüşmək üçün kömək istəyin. 
• Güclü münasibətlər qurun
   Münasibətlər stress mənbələrindən biri ola bilər. Həyat yoldaşınızla mübahisə qəfil stressə həssas hormonlarda dəyişiklik yarada bilər. Bu zaman ailənizə və ya yaxın dostlarınıza müraciət edərək çətin prosesdə olduğunuzu paylaşın. Onlar bəlkə sizə faydalı fikirlər və fərqli baxışlar təqdim edə bilərlər.
• Əsəbi olanda emosional fasilə verin və hərəkət edin  
  Qəfil qəzəblənmisinizsə, hərəkətə keçməzdən əvvəl emosional fasilə verin. Vaxt istəyərək sakitləşdirən fəaliyyət edin. Məsələn, fiziki məşq bədəninizin təbii olaraq xoşbəxt və enerjili hiss etdirən hormonu olan endorfin səviyyənizin artmasına səbəb olur.
• Zehninizi dincəldin
   Amerika Psixologiya Assosiasiyasının araşdırmalarına görə, stress yetkinlərin %40-dan çoxunun gecə oyaq qalmasına səbəb olur. Tövsiyə edilən səkkiz saatlıq yuxu üçün axşam çox yeməkdən qaçın, yatmazdan əvvəl televiziya və ya kompüter kimi diqqətyayındırıcı vasitələrdən uzaq durun və hər gecə eyni saatda yatın. Həmçinin araşdırmalar yoqa, rahatlama məşqləri, musiqi dinləmək, rəsm çəkmək kimi fəaliyyətlərin stressin azalmasına kömək etdiyini göstərir.
• Mütəxəssisdən kömək alın
  Şikayətlərinizi güclü şəkildə hiss etməyə davam etsəniz, stressinizi necə təsirli idarə etməyi öyrənməyə kömək edə biləcək psixoloq və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə görüşün. O, xroniki stressinizə töhfə verən vəziyyətlərin öhdəsindən gəlməyə və davranışları müəyyən etməyə, sonra onları dəyişdirmək üçün fəaliyyət planı hazırlamağa kömək edə bilər.

Əlaqəli mövzu

Dünyanın ən uzunömürlü Mavi Zona insanlarının 8 ortaq xüsusiyyəti