Xərçəng haqqında bilinən 10 yanlış və doğruları

İnternetdə və video kanallarında axtardıqda xərçəng, xərçəngin diaqnostikası və müalicəsi haqqında çoxlu məzmunla qarşılaşırsınız. Məsələn, Google-da “xərçəng müalicəsi” axtarsanız, qarşınıza 7 milyon 400 min nəticə çıxır. Problem bu məlumatların çoxunun yanlış, hətta təhlükəli dərəcədə aldadıcı olmasıdır. Xərçəng haqqında deyilən yalanlar xüsusilə internet səhifələri vasitəsilə daha sürətlə yayılır və sayı hər gün artır. Narahatlıq doğuran isə yanlış məlumatı doğru məlumatdan ayırmağın çox vaxt çətin olmasıdır. Çünki bu gün elm saxtakarları da elmi arqumentlərdən istifadə edirlər.

Bu yazıda müntəzəm qarşılaşdığımız 10 xərçəng yalanını elmi dəlillər çərçivəsində sizinlə bölüşmək istəyirik:

• İddia 1: Xərçəng insanın yaratdığı müasir xəstəlikdir
• İddia 2: Xərçəngə qalib gəlmək üçün lazım olan yeganə şey müsbət münasibətdir
• İddia 3: Aya insan göndərə biliriksə, indiyə qədər xərçəngin çarəsini tapmalı idik
• İddia 4: Xərçəngin müalicə prosesi hamı üçün əziyyətlidir
• İddia 5: Xərçəng müalicəsi hamı üçün eynidir
• İddia 6: Xərçəngi olan hər kəs müalicə almalıdır
• İddia 7: Xərçəngin əslində gizlədilən möcüzəvi müalicəsi var
• İddia 8: Homeopatiya, kannabis yağı və təbii dərmanlar xərçəngi müalicə edə bilər
• İddia 9: Xərçənglə mübarizədə irəliləyiş əldə etməmişik
• İddia 10: Müntəzəm check-up yoxlamaları ilə hər xərçəng görülə bilər

1- Xərçəng insanın yaratdığı müasir xəstəlikdir

İnsanlar arasında zamanla daha çox eşidilən xəstəlik kimi görünə bilər, lakin xərçəng yalnız Qərb cəmiyyətlərinin “müasir”, insan tərəfindən yaradılmış xəstəliyi deyil. Xərçəng insanlar mövcud olduğu müddətdə var olmuşdur. Minillər əvvəl Misir və yunan həkimləri tərəfindən təsvir edilmiş, tədqiqatçılar 3.000 illik skeletlərdə və dinozavr sümüklərində xərçəng əlamətləri tapmışlar. Qlobal həyat tərzi ilə bağlı xəstəliklərin artdığı doğrudur, lakin xərçəngin ən böyük risk amili yaşdır. Yaşlandıqca hüceyrələrdə DNA zədəsinin yaranması normaldır və bu, xərçəngə səbəb ola bilər. Həyat tərzi, qidalanma və hava çirkliliyi kimi digər amillər xərçəng riskinə böyük təsir edir.

• Ən qədim xəstəliklərdən biri: xərçəng və qısa tarixi

2- Xərçəngə qalib gəlmək üçün lazım olan yeganə şey müsbət münasibətdir

Müsbət münasibətin şişləri kiçildə bildiyinə dair elmi dəlil yoxdur. Müsbət baxış xərçəng müalicəsi zamanı və sonra həyat keyfiyyətini yüksəldə bilər. Həyat keyfiyyətinin yüksəlməsi gözardı edilə bilməyən faydadır. Aktiv qalmağa, ailə və dostlarla əlaqələrin qorunmasına və sosial fəaliyyətlərə davam etməyə imkan verir. Bu da rifah hissinizi artıra və xərçənginizlə mübarizə gücünü tapmağa kömək edə bilər.

• Müsbət münasibət süd vəzi xərçəngi olan insanların ömrünə təsir edirmi?

3- Aya insan göndərə biliriksə, indiyə qədər xərçəngin çarəsini tapmalı idik

Xərçəng müalicəsi kosmik uçuş üçün tələb olunan mühəndislik və fizika biliklərindən daha mürəkkəbdir. Xərçəng əslində geniş xəstəliklər qrupunu əhatə edir. Hər birinin insana görə fərqli səbəbləri ola bilər. Buna görə xərçəngin vahid müalicəsi və çarəsi də ola bilməz. Bundan başqa, xərçəng hüceyrələri xəstəlik gedişində dəyişməyə davam edə bilər. Bu, xərçəng hüceyrələrinin başlanğıcda verilən kimyaterapiya dərmanlarına və ya şüa müalicəsinə artıq reaksiya verməməsinə də səbəb ola bilər.

• Xərçəng müalicəsini çətinləşdirən əsas amil DƏRMAN DİRENCİ

4- Xərçəngin müalicə prosesi hamı üçün ağrılı və əziyyətlidir

Bəzi xərçənglər heç vaxt ağrı yaratmır. Xərçəng ağrısı yaşayan insanlar xüsusilə irəliləmiş mərhələdə olduğundan həkimlər belə ağrıları idarə etmə yollarını daha yaxşı öyrənmişlər. Nadir də olsa bütün ağrı aradan qaldırıla bilmədikdə belə, gündəlik rejimə təsir etməyəcək şəkildə nəzarətdə saxlanıla bilər.

• Xərçəng ağrısı necə müalicə edilir?

5- Eyni xərçəng növü olan hər kəs eyni növ müalicə alır

Həkimlər müalicəni insana uyğunlaşdırır. Hansı müalicəni alacağınız xərçənginizin harada olduğuna, nə qədər yayıldığına və ya bədən funksiyalarınıza və ümumi sağlamlığınıza necə təsir etdiyinə görə dəyişir. Bu gün getdikcə daha çox genetik testlər xərçəng müalicəsində istiqamətverici olur. Genetik dəyişikliklər (məsələn, mutasiyalar), orqanizminizin kimyaterapiyalara, molekulyar müalicələrə (ağıllı dərmanlara) və immunoterapiyalara necə cavab verəcəyini müəyyən edə bilər.

6- Xərçəngi olan hər kəs müalicə almalıdır

Xərçəng müalicəsi almaq istəyib-istəməməyiniz ilk növbədə sizin seçiminizdir. Əlbəttə, insanların çoxu xərçənglə qarşılaşanda müalicə olunmağı seçəcək. Bununla belə, xərçəngli şəxs aşağıdakı hallarda müalicə almamağı seçə bilər:

• Yavaş böyüyən xərçəng. Laboratoriya testləri xərçəngin çox yavaş böyüdüyünü göstərə bilər. Bu xəstələr gözləməyi və xərçəngi izləməyi istəyə bilər. Birdən daha sürətlə çoxalmağa başlayarsa, müalicə həmişə seçim ola bilər. Məsələn, erkən mərhələ aşağı riskli prostat xərçəngində müalicəsiz aktiv izləmə də seçimdir.
• Digər tibbi vəziyyətlər. Başqa mühüm xəstəlikləriniz varsa, xərçəng sağlamlığınız üçün ən böyük təhlükə olmaya və xərçəng müalicəsi almaya bilərsiniz.
• Müalicənin mümkün yan təsirlərinin və yükünün faydasından artıq olacağı gözlənilən irəliləmiş mərhələ xərçəngdə müalicə olmamağı seçə bilərsiniz. Lakin bu, həkiminizin sizinlə maraqlanmayacağı demək deyil; palliativ (dəstək) müalicələrinin planlaşdırılması və tətbiqi də onkologiyanın prioritetlərindəndir.

7- Xərçəngin əslində gizlədilən möcüzəvi müalicəsi var

Xərçəngi müalicə edə bilən və dərman şirkətləri və ya həkimlər tərəfindən gizlədilən möcüzəvi müalicə yoxdur. Kannabisdən qəhvəyə qədər internetdə və televiziyada xərçəng üçün “təbii” və ya “möcüzəvi” müalicələr haqqında saysız yazı və video var. Lakin fövqəladə iddialar fövqəladə dəlillər tələb edir. İnternet videoları və sosial media paylaşımları qətiyyən elmi dəlil deyil və keyfiyyətli, elmi rəydən keçmiş dəlillərlə eyni tutula bilməz. Xərçəngin vahid möcüzəvi müalicəsinin olması inandırıcı deyil; xərçəng müalicələri yalnız müasir tibblə mümkündür.

• 3 təbii xərçəng kürünün həqiqəti - B17 vitamini, qələvi pəhriz və kannabis yağı

8- Xərçəng müalicəsində heç irəliləyiş əldə etməmişik

Sevdiyiniz insanı xərçəngdən itirdikdə heç irəliləyiş olmadığını hiss edə bilərsiniz. Lakin xərçəng müalicələrində irəliləyiş olmadığı doğru deyil. Araşdırmalardakı inkişaf sayəsində son 40 ildə xərçəng müalicəsi alıb həyatına normal davam edənlərin göstəricisi iki dəfə artmışdır. Əslində indi bütün xərçənglərin təxminən yarısında ən azı on il sağqalım vardır. Bu gün diaqnoz qoyulub müalicə edilən xəstələrin sağqalım şansı daha yüksəkdir və bu uğurda, məsələn, fitoterapiyanın heç bir rolu yoxdur. Qarşımızda hələ uzun yol var. Xərçəngin diaqnostikası və müalicə üsulları yeni axtarış və tədqiqatlarla inkişaf etməyə davam edir..

• Bitki müalicəsi fitoterapiya: doğru elm, yoxsa böyük ticarət?

9- Homeopatiya, kannabis yağı və təbii dərmanlar xərçəngi müalicə edə bilər

Bir çox xəstə başda kimyaterapiya olmaqla müasir tibbi müalicələrin əvəzinə daha “təbii” seçim olub-olmadığını düşünür, hətta sınayır. Kannabis, homeopatiya və ya bitki üsullarının (fitoterapiyanın) xəstəni kimya və radioterapiyanın mümkün yan təsirlərindən qoruyaraq xərçəngi yox edəcəyinə inanırlar. Bu böyük yalana yalnız məlumat və imkanlara çıxışı məhdud insanlar deyil, bütün imkanları olduğu halda çaşqın qalmış çoxlu insan da inanır (məsələn, Apple şirkətinin qurucularından Steve Jobsun hekayəsi).

• Steve Jobs və minlərlə həyat alternativ xərçəng müalicələrinə qurban verilir!

10- Müntəzəm check-up skrininqləri ilə hər xərçəng görülə bilər

Xərçəng çoxsaylı növü olan olduqca mürəkkəb xəstəlikdir və həmişə erkən fərq etməyin qəti yolu yoxdur. Buna baxmayaraq ən çox görülən xərçəng növlərinin bəziləri (məsələn, ağciyər, süd vəzi, yoğun bağırsaq, uşaqlıq boynu) üçün xərçəng skrininq testləri mövcuddur.