Abirateron در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون تأیید FDA را گرفت

در 7 فوریه 2018 سازمان غذا و داروی ایالات متحده، FDA، دارویی به نام ابیراترون (نام تجاری Zytiga) را برای سرطان پروستات متاستاتیک پرخطر حساس به هورمون تأیید کرد.

حساس یا مقاوم به هورمون در سرطان پروستات به چه معناست؟

هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) محرک رشد و تکثیر سلول‌های سرطان پروستات هستند. پس از کشف این ارتباط در دهه 1940، داروهایی که از مواجهه سلول‌های سرطان پروستات با آندروژن‌ها (شناخته‌شده‌ترین آن‌ها تستوسترون) یا از تولید تستوسترون جلوگیری می‌کنند، یعنی داروهای سرکوب‌کننده هورمون، پایه درمان سرطان پروستات را تشکیل دادند. اما سلول‌های سرطانی ساختار ثابت و پایداری ندارند و ممکن است با گذشت زمان، ساختار زیستی آن‌ها تغییر کند و به درمان‌ها مقاوم شوند. یعنی در ابتدا سلول‌های سرطان پروستات وابسته به هورمون مردانه هستند، اما بخشی از سلول‌های تومور به‌مرور مستقل از هورمون شروع به تکثیر می‌کنند؛ به این وضعیت به کاستراسیون یا سرطان پروستات مقاوم به هورمون گفته می‌شود.

هنگامی که سرطان پروستات به این مرحله می‌رسد، گزینه‌های درمان شامل شیمی‌درمانی (دوستاکسل)، انزالوتامید، ابیراترون، گوسرلین، Sipuleucel-T (واکسن سرطان) و رادیوم 223 هستند؛ علاوه بر این‌ها برای بیماران دارای متاستاز استخوانی اسید زولدرونیک یا دنوزوماب تجویز می‌شود (به‌جز Sipuleucel-T و رادیوم-223، بقیه در کشور ما در دسترس هستند). از میان این درمان‌ها، انزالوتامید و ابیراترون که مانع دسترسی سلول‌های سرطان پروستات به تستوسترون می‌شوند، نسل جدید درمان‌های هورمونی هستند.

هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) دو منبع دارند:

1. بیضه‌ها
2. غدد فوق‌کلیوی (آدرنال‌ها)

درمان‌های هورمونی نسل قدیم که هنوز استفاده می‌شوند، به این صورت بودند؛

1. برداشتن بیضه‌ها با جراحی (ارکیکتومی = کاستراسیون جراحی)
2. کاستراسیون غیرجراحی (دارویی) با تزریق در شکم ماهی یک بار یا هر 3 ماه یک بار (برای مثال آگونیست‌های LHRH، شامل Eligard، Zoladex و Lucrin)
3. هورمون‌های آندروژنی به گیرنده‌های آندروژنی موجود در سطح سلول سرطان پروستات متصل می‌شوند؛ این گیرنده‌ها محل اتصال هستند و آنتی‌آندروژن‌ها (Casodex و Eulexin) از این اتصال جلوگیری می‌کنند.

ابیراترون و انزالوتامید درمان‌های هورمونی نسل جدید سرطان پروستات هستند. ابیراترون، تولید آندروژن‌ها را در غده فوق‌کلیوی سرکوب می‌کند؛ در حالی که انزالوتامید (Xtandi) با اتصال به گیرنده‌های آندروژنی موجود در سلول‌های سرطان پروستات - به‌شکلی مؤثرتر از آنتی‌آندروژن‌های قدیمی - عمل می‌کند. در زیر، سازوکار اثر این دو دارو دیده می‌شود.

ابیراترون با متوقف کردن آنزیم CYP17 در مسیر تولید آندروژن از کلسترول در غده فوق‌کلیوی عمل می‌کند. به این ترتیب در حالی که تولید آندروژن را متوقف می‌کند، سطح هورمونی به نام مینرالوکورتیکوئید را افزایش می‌دهد که موجب احتباس آب و نمک، ادم و فشار خون بالا در بدن می‌شود. هم‌زمان این هورمون موجب از دست رفتن پتاسیم از کلیه‌ها نیز می‌شود. از این عارضه جانبی ناخواسته ابیراترون با مصرف آن همراه کورتیزول با دوز پایین (قرص پردنیزون 5 mg روزی یک یا دو بار) جلوگیری می‌شود. داروی مهمی مانند ابیراترون به همین دلیل نمی‌تواند به‌تنهایی استفاده شود.

- یک داستان، یک سرطان، یک دارو، یک تیم: تاریخ سرطان پروستات و کشف ابیراترون

در سرطان پروستات، داروهای سرکوب‌کننده هورمون و سایر درمان‌های سیستمیک به ترتیب مشخصی استفاده می‌شوند (نوعی درمان مرحله‌ای). اما مدتی بود این پرسش مطرح بود که درباره درمان‌های هورمونی مؤثر مانند ابیراترون و انزالوتامید، «اگر آن‌ها را پیش از مقاوم شدن سلول‌های سرطان پروستات به درمان‌های هورمونی بدهیم، آیا می‌توانیم نتایج بیماری را بهبود دهیم»؟ تأیید ابیراترون توسط FDA در مرحله زودتر، پاسخی به همین پرسش است.

FDA ابیراترون را در سال 2011 برای درمان سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به هورمون که پیش‌تر شیمی‌درمانی دریافت کرده بود، تأیید کرده بود؛ در سال 2012 دامنه تأیید گسترش یافت و شرط دریافت پیشین شیمی‌درمانی حذف شد؛ تأیید کنونی برای درمان سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون صادر شد.

تأیید جدید براساس نتایج مطالعه LATITUDE با شرکت 1199 بیمار مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک (مرحله 4.) پرخطر حساس به هورمون صادر شد. بیماران به دو گروه تقسیم شدند و به یک گروه روزی یک بار 1000 mg ابیراترون همراه با قرص‌های 5 mg پردنیزون (کورتیزون) داده شد؛ به گروه دیگر قرص دارونما (داروی بدون ماده فعال) داده شد. همچنین همه بیماران آگونیست‌های LHRH کاهنده سطح آندروژن دریافت می‌کردند یا جراحی ارکیکتومی انجام داده بودند.

عوامل خطر بالا در بیماران مبتلا به سرطان پروستات در مطالعه، امتیاز Gleason 8 و بالاتر، بیش از سه متاستاز استخوانی و انتشار به اندام داخلی تعیین شدند.

براساس نتایج مطالعه؛

• در بیماران بازوی ابیراترون هنوز به میانه مدت بقا نرسیده بودند (یعنی بیشتر بیماران همچنان به درمان پاسخ می‌دهند)، در حالی که در دریافت‌کنندگان دارونما این مدت 34.7 ماه تعیین شد.
• دریافت ابیراترون در مقایسه با دارونما خطر مرگ را % 38 کاهش داد.
• در حالی که در بازوی ابیراترون هنوز به میانه زمان آغاز شیمی‌درمانی نرسیده بودند، در دریافت‌کنندگان دارونما این زمان 38.9 ماه بود.

- ASCO 2017محل ارائه مطالعه LATITUDE بود و جزئیات آن را در نوشته‌ای با عنوان «دوره‌ای جدید در درمان سرطان پروستات آغاز می‌شود» به اشتراک گذاشته بودیم.

در مطالعه LATITUDE، موارد گزارش‌شده در دست‌کم % 5 بیماران دریافت‌کننده ابیراترون (شایع)، یعنی عوارض جانبی، فشار خون بالا، گرگرفتگی، کاهش پتاسیم، افزایش آنزیم‌های کبدی (ALT و AST)، سردرد، عفونت دستگاه ادراری، عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و سرفه گزارش شدند.

برای درمان سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون، Zytiga دارای دوز توصیه‌شده‌ای است، شامل 4 قرص روزانه خوراکی معادل 1000 mg؛ همچنین باید همراه آن روزی یک بار قرص 5 mg پردنیزون استفاده شود. بیماران دریافت‌کننده Zytiga باید هم‌زمان آگونیست LHRH (تزریق‌های ماهانه) دریافت کنند یا جراحی ارکیکتومی انجام داده باشند.

موضوع مرتبط:

- بیماران مبتلا به سرطان پروستات باید پیش از آغاز درمان، گروه خطر خود را بدانند