Hormona həssas metastatik prostat xərçəngində Abirateron FDA təsdiqi aldı

7 fevral 2018-ci ildə ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası FDAmetastatik yüksək riskli hormona həssas prostat xərçəngində abirateron (ticarət adı Zytiga) adlı dərmanı təsdiqlədi.

Prostat xərçəngində hormona həssas və ya davamlı nə deməkdir?

Kişi hormonları (androgenlər) prostat xərçəngi hüceyrələrinin böyüməsini-çoxalmasını başladır. Bu əlaqənin 1940-cı illərdə kəşfindən sonra prostat xərçəngi hüceyrələrinin androgenlərlə (ən çox tanınanı testosteron) görüşməsinə və ya testosteron istehsalına mane olan hormon basqılayıcı dərmanlarprostat xərçəngi müalicəsinin əsasını təşkil etdi. Lakin xərçəng hüceyrələrinin sabit quruluşu yoxdur və zamanla bioloji quruluşları dəyişərək müalicələrə davamlı hala gələ bilər. Yəni əvvəlcə prostat xərçəngi hüceyrələri kişi hormonundan asılı olduğu halda, şiş hüceyrələrinin bir hissəsi zamanla hormondan asılı olmadan çoxalmağa başlayır; bu vəziyyətə kastrasiyaya və ya hormona davamlı prostat xərçəngi deyilir.

Prostat xərçəngində xəstəlik bu mərhələyə çatdıqda müalicə seçimləri kimyaterapiya (dosetaksel), enzalutamid, abirteron, goserelin, Sipuleucel-T (xərçəng peyvəndi) və Radium 223-dür; bunlara əlavə olaraq sümük metastazı olan xəstələrə zolendron turşusu və ya denosumab tətbiq edilir (Sipuleucel-T və Radium-223 istisna olmaqla digərləri ölkəmizdə əlçatandır). Bu müalicələrdən enzalutamid və abirateron prostat xərçəngi hüceyrələrinin testosterona çıxışını əngəlləyən yeni nəsil hormonal müalicələrdir.

Kişi hormonlarının (androgenlərin) iki mənbəyi var:

1. Xayalar
2. Böyrəküstü vəzilər (adrenallar)

Köhnə nəsil və hələ də istifadə olunan hormon müalicələri belə idi;

1. Xayaların cərrahi çıxarılması (orxiektomiya = cərrahi kastrasiya)
2. Ayda bir və ya 3 ayda bir qarından edilən inyeksiyalarla cərrahi olmayan (tibbi) kastrasiya (məsələn, LHRH agonistləri Eligard, Zoladex və Lucrin)
3. Androgen hormonlarının prostat xərçəngi hüceyrəsinin səthindəki androgen reseptorlarına bağlanmasına mane olan antiandrogenlər (Casodex və Eulexin).

Abirateron və enzalutamid isə yeni nəsil prostat xərçəngi hormonal müalicələridir. Abirateronböyrəküstü vəzidə androgenlərin istehsalını basqılayır; enzalutamid (Xtandi) isə prostat xərçəngi hüceyrələrindəki androgen reseptorlarına - köhnə antiandrogenlərdən daha təsirli şəkildə - bağlanaraq işləyir. Aşağıda bu iki dərmanın təsir mexanizmi göstərilir.

Abirateron böyrəküstü vəzidə xolesteroldan androgen istehsalına gedən yolda CYP17 fermentini dayandıraraq işləyir. Beləliklə, androgen istehsalını dayandırarkən digər tərəfdən mineralokortikoid adlandırılan, bədənimizdə su və duz tutulmasına, ödemə və hipertoniyaya səbəb olan hormonun səviyyəsini artırır. Eyni zamanda bu hormon böyrəklərdən kalium itkisi də yaradır. Abirateronun bu arzuolunmaz yan təsirinin aşağı dozada kortizol ilə (gündə bir və ya iki dəfə 5 mg prednizon tableti) istifadəsi ilə qarşısı alınır. Buna görə abirateron kimi mühüm dərman tək istifadə edilə bilməz.

- Bir hekayə, bir xərçəng, bir dərman, bir komanda: Prostat xərçənginin tarixi və abirateronun kəşfi

Prostat xərçəngində hormon basqılayıcı dərmanlar və digər sistemik müalicələr müəyyən ardıcıllıqla istifadə olunur (bir növ pilləli müalicə). Lakin bir müddətdir abirateron və enzalutamid kimi təsirli hormonal müalicələri "prostat xərçəngi hüceyrələri hormonal müalicələrə davamlı hala gəlməzdən əvvəl versək, xəstəliyin nəticələrini yaxşılaşdıra bilərikmi" sualı gündəmdə idi. FDA-nın abirateronu daha erkən dövrdə təsdiqləməsi bu suala cavab xarakteri daşıyır.

FDA abirateronu 2011-ci ildə metastatik, əvvəllər kimyaterapiya almış hormona davamlı prostat xərçənginin müalicəsi üçün təsdiqləmişdi; 2012-ci ildə təsdiqin əhatəsi genişləndirilmiş və əvvəl kimyaterapiya alma şərti götürülmüşdü; indiki təsdiq metastatik hormona həssas prostat xərçənginin müalicəsi üçün verildi.

Yeni təsdiq 1199 yüksək riskli metastatik (4-cü mərhələ) hormona həssas prostat xərçəngi xəstəsinin daxil edildiyi LATITUDE araşdırmasının nəticələrinə görə verildi. Xəstələr iki qrupa ayrıldı və bir qrupa gündə bir dəfə 1000 mg abirateronla birlikdə 5 mg prednizon (kortizon) tabletləri verildi; digər qrupa isə plasebo (aktiv maddə ehtiva etməyən dərman) tabletləri verildi. Həmçinin bütün xəstələr androgen səviyyəsini azaldan LHRH agonistləri alırdı və ya orxiektomiya əməliyyatı keçirmişdi.

Araşdırmada prostat xərçəngi xəstələrində yüksək risk amilləri; Gleason balı 8 və yuxarı, üçdən çox sümük metastazı olanlar, daxili orqanlara yayılması olan xəstələr kimi müəyyən edildi.

Araşdırmanın nəticələrinə görə;

• Abirateron qolundakı xəstələrdə median sağqalım müddətinə hələ çatılmadı (yəni xəstələrin əksəriyyəti müalicəyə cavab verməyə davam edir), plasebo alanlarda isə bu müddət 34.7 ay müəyyən edildi.
• Abirateron qəbulu plasebo qəbulu ilə müqayisədə ölüm riskini % 38 azaltdı.
• Kimyaterapiyaya başlanmasına qədər median müddətə abirateron qolunda hələ çatılmadığı halda, plasebo alanlarda bu müddət 38.9 ay tapıldı.

- ASCO 2017toplantısında təqdim olunan LATITUDE araşdırmasının təfərrüatlarını "Prostat xərçənginin müalicəsində yeni dövr başlayır" adlı yazımızda paylaşmışdıq.

LATITUDE araşdırmasında abirateronla xəstələrin ən azı % 5-də bildirilən (tez-tez rast gəlinən) yan təsirlər hipertoniya, istilik basmaları, kaliumun azalması, qaraciyər fermentlərində (ALT və AST) artım, baş ağrısı, sidik yolu infeksiyası, yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası və öskürək kimi bildirildi.

Zytiganın metastatik hormona həssas prostat xərçənginin müalicəsi üçün tövsiyə edilən dozasıgündəlik ağızdan həb şəklində 1000 mg-a uyğun gələn 4 tabletdir; həmçinin yanında gündə bir dəfə 5 mg prednizon tableti də istifadə edilməlidir. Zytiga alan xəstələr eyni zamanda LHRH agonisti (aylıq inyeksiyalar) istifadə etməli və ya orxiektomiya əməliyyatı keçirmiş olmalıdır.

Əlaqəli mövzu:

- Prostat xərçəngi xəstələri müalicəyə başlamazdan əvvəl risk qruplarını bilməlidir