როდის არის ონკოლოგიაში ანტიდეპრესანტი საჭირო: სარგებელი და გვერდითი ეფექტები

კიბოს მკურნალობას ფიზიკურთან ერთად ფსიქიკური სირთულეებიც შეიძლება ახლდეს. გეგმა ადამიანს მთლიანობაში უნდა ითვალისწინებდეს. ფსიქოლოგიურად დატვირთულ პაციენტებში ანტიდეპრესანტი მკურნალობის აუცილებელი ნაწილი შეიძლება გახდეს. სტატიაში ბოლო 30 წლის მნიშვნელოვანი კლინიკური კვლევებისა და მონაცემების განხილვით მათ ადგილს გაეცნობით.

ემოციური დისტრესი და შფოთვა ონკოლოგიურ პაციენტთა %40-60-ს ეხება

მათ შორის ყველაზე ხშირი და მკურნალობამხარდაჭერილია ადაპტაციისა და სტრესთან დაკავშირებული დარღვევები და დიდი დეპრესია. ანტიდეპრესანტების როლია დეპრესიის სიმპტომების შემცირება და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება.

ანტიდეპრესანტებს კიბოს მკურნალობაში ორი ძირითადი სარგებელი აქვს:

1.  სტრესის, შფოთვისა და დეპრესიის მსგავსი შემაწუხებელი ფსიქოლოგიური მდგომარეობების შემცირება ან მოცილება 
2. წამოხურების, ნეიროპათიული ტკივილის, გულისრევის, ღებინების და ქავილის მსგავსი მკურნალობის გვერდითი ეფექტების მართვა.

განსახილველი კვლევა 1997 წელს დაწყებული და 2017 წელს დასრულებული პერიოდის ანტიდეპრესანტებზე მნიშვნელოვანი კვლევების შედეგებს აჯამებს.

ანტიდეპრესანტების თვისებები და მოქმედების მექანიზმები

არსებობს განსხვავებული მექანიზმის 4 კლასი. პირველი კლასის ზოგი საშუალება, მაგალითად მონოამინოქსიდაზის ინჰიბიტორი, რეზისტენტულ დეპრესიაში მოქმედებს, მაგრამ ონკოლოგიურ ძლიერ ტკივილგამაყუჩებლებთან, ოპიოიდებთან, ურთიერთქმედების გამო არ ირჩევენ. სხვა პირველი კლასის საშუალებებს, მაგალითად ტრიციკლურებს, ონკოლოგიურ პაციენტებში მრავალი გვერდითი ეფექტი, მათ შორის ანტიქოლინერგული მოქმედება აქვს და ჩვეულებრივ არ იყენებენ.

ბოლო ათწლეულში ნაკლები გვერდითი ეფექტის მქონე მეორე და მესამე თაობა უფრო გავრცელდა. ახალი, მეოთხე თაობის საშუალებებიცაა, მაგალითად აგომელატინი და ვორტიოქსეტინი, თუმცა ონკოლოგიური გამოცდილება შეზღუდულია. ფსიქოსტიმულატორები და ჰალუცინოგენები ცალკე კლასიფიცირდა და განიმარტა.

ყველაზე ხშირად არჩეული ჯგუფი: სეროტონინის უკუმიტაცების სელექციური ინჰიბიტორები — SSRI

ონკოლოგიურ დეპრესიაში პირველი არჩევანია. მოქმედებს ტვინში ბედნიერების ჰორმონად წოდებული სეროტონინის მატებით. უნდა გვახსოვდეს, რომ ზოგი SSRI, მაგალითად ფლუოქსეტინი და პაროქსეტინი, კიბოს მკურნალობასთან ურთიერთქმედებს. ყველაზე ხშირად არჩეული და ნაკლებად ურთიერთმოქმედია სერტრალინი, ციტალოპრამი და ესციტალოპრამი.

ანტიდეპრესანტების კლინიკური გამოყენება ფსიქოლოგიურ დარღვევებში

დეპრესია

დეპრესიული დარღვევები ონკოლოგიურ პაციენტებში ზოგად მოსახლეობაზე ორ-სამჯერ ხშირია. კიბოს პაციენტებში დეპრესიის მკურნალობა ანტიდეპრესანტებით პლაცებოზე ეფექტიანი აღმოჩნდა. სიმძიმის მიხედვით მსუბუქ-საშუალო და დიდი დეპრესია ცალ-ცალკე მკურნალობენ.

სტრესთან დაკავშირებული დარღვევები

მწვავე სტრესული, პოსტტრავმული სტრესული და ადაპტაციის დარღვევები კიბოს პაციენტებში ხშირია. პოსტტრავმული დარღვევის კვლევები სეროტონინის უკუმიტაცების სელექციური ინჰიბიტორების ეფექტიანობას ვარაუდობს.

შფოთვითი დარღვევები

ონკოლოგიურ პაციენტებში ძლიერი და მუდმივი შიშების, ფობიების, ქიმიოთერაპიის, გულისრევის, ღებინებისა და სოციალური შფოთვისას უპირატესობა SSRI-სა და სეროტონინ-ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორებს ენიჭება.

- დაკავშირებული თემა: რა არის შფოთვა? სიმპტომები და მკურნალობა კიბოს დროს

ძილის დარღვევები

დეპრესიასთან, სტრესთან ან შფოთვასთან დაკავშირებული ძილ-ღვიძილის ციკლის დარღვევა ხშირია და სათანადო მიდგომას საჭიროებს. საძილე საშუალებების, ხშირად ბენზოდიაზეპინების, გარდა სასარგებლო შეიძლება იყოს დამამშვიდებელი მოქმედების ანტიდეპრესანტები, მაგალითად მირტაზაპინი და ტრაზოდონი.

- დაკავშირებული თემა: ძილის პრობლემები სწავლაზე მოქმედებს — რა არის ხარისხიანი ძილი და როგორ მოვიქცეთ?

კიბოსთან დაკავშირებული სხვა ჩივილები

სამეცნიერო მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ანტიდეპრესანტები უმადობის, ძილის დარღვევის, ტკივილის, შფოთვისა და დაღლილობის მსგავსი არაფსიქიატრიული სიმპტომების გასაუმჯობესებლად და ცხოვრების ხარისხის ასამაღლებლად შეიძლება გამოიყენონ.

ტკივილი

ტკივილი კიბოს ერთ-ერთი ყველაზე შემაწუხებელი მდგომარეობაა. ESMO-ს ტკივილის მართვის რეკომენდაციები ანტიდეპრესანტებს დამხმარე მკურნალობად განიხილავს. სეროტონინ-ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორების, ვენლაფაქსინისა და დულოქსეტინის, ეფექტიანობა ქიმიოთერაპიისას ნეიროპათიულ ტკივილშია ნავარაუდევი.

- დაკავშირებული თემა: როგორ მკურნალობენ კიბოს ტკივილს?

წამოხურება

ჰორმონმგრძნობიარე, მაგალითად ძუძუსა და პროსტატის კიბოს მკურნალობისას ან შემდეგ ხშირი ეფექტია. ყველაზე ხშირად ვენლაფაქსინს ირჩევენ, მაგრამ შერჩევას სიფრთხილე სჭირდება: ეფექტიანობა ნათელი არ არის და თვითონ წამლებსაც გვერდითი მოქმედება აქვს. კიბოს მკურნალობით გამოწვეული წამოხურებისას აკუპუნქტურაეფექტიან და უფრო უსაფრთხო მეთოდად ჩანს.

მადა და გულისრევა/ღებინება

ანტიდეპრესანტებს მადაზე, გულისრევასა და ღებინებაზე სარგებელი აქვს. II ფაზის კლინიკურმა კვლევამმადაზე, ძილის დარღვევაზე, შფოთვაზე, ტკივილსა და ცხოვრების ხარისხზე დადებითი მოქმედება და დეპრესიაში სარგებელი დაადასტურა.

დაღლილობა

დაღლილობაონკოლოგიურ პაციენტებში ხშირია. ვარაუდობენ, რომ ნორეპინეფრინ-დოპამინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორი ბუპროპიონი დოპამინერგული აქტივობით კიბოსთან დაკავშირებულ დაღლილობას ამცირებს.

- დაკავშირებული თემა: შეიძლება სისუსტე და დაღლილობა კიბოს პირველი ნიშანი იყოს?

დასკვნის სახით, ანტიდეპრესანტების ეფექტიანობა მძიმე დეპრესიისა და სხვა ონკოლოგიური დარღვევებისას ნაჩვენებია. ისინი მძიმე დეპრესიის უსაფრთხო და ეფექტიანი მკურნალობაა, თუმცა შეზღუდვები და ზოგადი გაფრთხილებები გასათვალისწინებელია. სხვადასხვა კიბოს გათვალისწინებით დიდი და მუდმივი დეპრესიის მკურნალობაზე კვლევები კვლავ გრძელდება და რეკომენდაციებს ყურადღება უნდა მიექცეს.