موارد ضرورت مصرف داروهای ضدافسردگی در انکولوژی، فواید و عوارض جانبی آن‌ها

روند درمان سرطان ممکن است علاوه بر مشکلات جسمی، برخی ناراحتی‌های روانی را نیز به همراه داشته باشد. درمان باید با در نظر گرفتن فرد به‌صورت یک کل برنامه‌ریزی شود. در این راستا، مصرف داروهای ضدافسردگی می‌تواند بخشی ضروری از درمان بیماران مبتلا به سرطان باشد که از نظر روانی تحت فشار هستند. در این نوشته می‌توانید با بررسی مطالعات بالینی و داده‌های مهم 30 سال گذشته، درباره جایگاه داروهای ضدافسردگی در روند درمان سرطان آگاهی پیدا کنید.

ناراحتی عاطفی و اضطراب بر %40-60 بیماران مبتلا به سرطان تأثیر می‌گذارد

در میان این مشکلات، مواردی که در انکولوژی بیشتر دیده می‌شوند و درمان آن‌ها مورد حمایت است، اختلالات سازگاری و مرتبط با استرس و افسردگی اساسی هستند. نقش داروهای ضدافسردگی در این زمینه، در افراد مبتلا به سرطان، علائم افسردگی را کاهش دادن و کیفیت زندگی آن‌ها را بهبود بخشیدن است.

داروهای ضدافسردگی در درمان سرطان دو فایده اصلی دارند:

1.  کاهش شدت یا برطرف کردن وضعیت‌های روانی آزاردهنده مانند استرس، اضطراب و افسردگی 
2. گرگرفتگی، درد نوروپاتیک, تهوع، استفراغ و درمان عوارض جانبی درمان مانند خارش.

پژوهشی که ارائه می‌کنیم، نتایج مطالعات مهم درباره مصرف داروهای ضدافسردگی در سرطان را که در سال 1997 آغاز شده و در سال 2017 پایان یافته است، خلاصه می‌کند.

ویژگی‌ها و سازوکارهای اثر داروهای ضدافسردگی

4 دسته داروی ضدافسردگی با سازوکارهای اثر متفاوت وجود دارد. از میان آن‌ها، داروهای ضدافسردگی دسته نخست (مانند مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز) در درمان برخی انواع افسردگی مقاوم مؤثرند، اما به دلیل خطر تداخل با مسکن‌های قوی مورد استفاده در انکولوژی (اپیوئیدها) ترجیح داده نمی‌شوند. سایر داروهای ضدافسردگی دسته نخست نیز (مانند ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای)، چون ممکن است در بیماران مبتلا به سرطان عوارض جانبی فراوانی داشته باشند (برای مثال اثر آنتی‌کولینرژیک)، معمولاً در انکولوژی استفاده نمی‌شوند.

در ده سال گذشته، داروهای ضدافسردگی نسل دوم و سوم که عوارض جانبی کمتری دارند، در انکولوژی به‌طور گسترده ترجیح داده شده‌اند. همچنین داروهای ضدافسردگی تازه‌عرضه‌شده‌ای وجود دارند که نسل چهارم نیز نامیده می‌شوند؛ مانند آگوملاتین و ورتیوکستین. تجربه استفاده از آن‌ها در انکولوژی محدود و ناکامل است. داروهای دیگر، مانند محرک‌های روانی و توهم‌زاها، جداگانه طبقه‌بندی و توضیح داده شده‌اند.

گروه داروهای ضدافسردگی که در انکولوژی بیشتر ترجیح داده می‌شود: مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین - SSRI

این‌ها نخستین داروهای ضدافسردگی انتخابی در صورت افسردگی بیماران مبتلا به سرطان هستند. این داروها با افزایش مقدار سروتونین در مغز که هورمون شادی نامیده می‌شود، اثر می‌کنند. نباید فراموش کرد که برخی از SSRIها - برای مثال فلوکستین و پاروکستین - ممکن است با درمان‌های سرطان تداخل داشته باشند. SSRIهایی که در انکولوژی بیشتر ترجیح داده می‌شوند و کمترین تداخل دارویی را دارند، سرترالین، سیتالوپرام و اس‌سیتالوپرام هستند.

کاربرد بالینی داروهای ضدافسردگی در ناراحتی‌های روانی

افسردگی

اختلالات افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان دو تا سه برابر بیشتر از جمعیت عمومی دیده می‌شوند. درمان افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان با داروهای ضدافسردگی مؤثرتر از دارونما تشخیص داده شده است. همچنین افسردگی با تفکیک شدت آن، مانند خفیف تا متوسط یا اساسی، درمان می‌شود.

اختلالات ناشی از استرس

استرس و اختلالات مرتبط با آن، از جمله اختلالات استرس حاد، اختلالات استرس پس از سانحه (TSSB) و اختلالات سازگاری، در بیماران مبتلا به سرطان شایع‌اند. مطالعات بالینی درباره اثربخشی داروهای ضدافسردگی برای درمان TSSB نشان می‌دهند که مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین مؤثر هستند.

اختلالات اضطرابی

در اختلالات اضطرابی بیماران مبتلا به سرطان (ترس‌های شدید و مداوم از این قبیل، از جمله فوبیاها، شیمی‌درمانی، تهوع، استفراغ و اضطراب اجتماعی)، مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین و مهارکننده بازجذب سروتونین-نوراپی‌نفرین ترجیح داده می‌شوند.

- موضوع مرتبط: اضطراب چیست؟ علائم و درمان اضطراب در سرطان

اختلالات خواب

اختلالات چرخه خواب / بیداری در بیماران مبتلا به سرطان، در ارتباط با افسردگی و استرس یا به‌عنوان بخشی از اختلال اضطرابی، شایع هستند و باید به‌درستی به آن‌ها رسیدگی شود. علاوه بر داروهای خواب‌آور، عمدتاً بنزودیازپین‌ها، استفاده از داروهای ضدافسردگی با اجزای آرام‌بخش (برای مثال میرتازاپین و ترازودون) می‌تواند مفید باشد.

- موضوع مرتبط: مشکلات خواب بر یادگیری تأثیر می‌گذارند - خواب باکیفیت چیست، برای خواب خوب چه باید کرد؟

سایر شکایت‌های مرتبط با سرطان

کاربردهای بالینی مبتنی بر شواهد علمی نشان می‌دهند که داروهای ضدافسردگی، برای بی‌اشتهایی، اختلالات خواب، درد، اضطراب و خستگی و سایر علائم غیرروان‌پزشکی مرتبط با سرطان مانند این موارد، می‌توانند برای بهبود این علائم و افزایش کیفیت زندگی استفاده شوند.

درد

درد یکی از آزاردهنده‌ترین وضعیت‌ها در بیماران مبتلا به سرطان است. استفاده از داروهای ضدافسردگی به‌عنوان درمان کمکی درد در درد سرطان، در راهنماهای مدیریت درد سرطان انجمن انکولوژی پزشکی اروپا (ESMO) توصیه می‌شود. مطرح شده است که مهارکننده بازجذب سروتونین نوراپی‌نفرین (ونلافاکسین و دولوکستین) در درمان شیمی‌درمانی درد نوروپاتیک بیماران مبتلا به سرطان مؤثر است.

- موضوع مرتبط: درد سرطان چگونه درمان می‌شود؟

گرگرفتگی

گرگرفتگی عارضه جانبی شایعی در حین یا پس از درمان سرطان‌های حساس به هورمون (برای مثال سرطان پستان و پروستات) است. اگرچه ونلافاکسین داروی ضدافسردگی است که بیشتر برای درمان شکایت‌های گرگرفتگی ترجیح داده می‌شود، در استفاده و انتخاب داروهای ضدافسردگی باید احتیاط کرد، زیرا اثربخشی آن‌ها روشن نیست و برخی عوارض جانبی خود داروی ضدافسردگی گزارش شده‌اند. به‌عنوان عارضه جانبی درمان سرطان، طب سوزنی برای گرگرفتگی، روشی مؤثر و ایمن‌تر به نظر می‌رسد.

اشتها و تهوع / استفراغ

استفاده از داروهای ضدافسردگی برای اشتها، تهوع و استفراغ سودمند است. یک مطالعه فاز II بالینی، اثر مثبت آن بر اشتها، اختلالات خواب، اضطراب، درد و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان و سودمندی آن برای افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان را تأیید کرده است.

خستگی

خستگی، علامتی شایع در بیماران مبتلا به سرطان است. مطرح شده است که بوپروپیون، داروی ضدافسردگی مهارکننده بازجذب نوراپی‌نفرین-دوپامین، بر پایه فعالیت دوپامینرژیک، خستگی مرتبط با سرطان را کاهش می‌دهد.

- موضوع مرتبط: آیا ضعف و خستگی می‌تواند نخستین علامت سرطان باشد؟

در نتیجه، نشان داده شده است که داروهای ضدافسردگی در درمان بیماران مبتلا به سرطان با افسردگی شدید و در سایر ناراحتی‌های مرتبط با سرطان مؤثر هستند. این داروها روشی ایمن و مؤثر برای درمان افسردگی شدید در بیماران مبتلا به سرطان هستند. با این حال، محدودیت‌ها و هشدارهای عمومی وجود دارند که باید در نظر گرفته شوند. همچنین نباید فراموش کرد که با در نظر گرفتن انواع مختلف سرطان، پژوهش‌هایی درباره اثر داروهای ضدافسردگی در درمان افسردگی اساسی و پایدار همچنان ادامه دارند و باید به توصیه‌ها توجه کرد.