Lp(a) Yüksekliği Tedavi Edilmeli mi? Değer Düştü, Risk Azalmadı
Bu Makalede
Lipoprotein(a) düşürücü pelacarsen kalp krizi ve inmeyi azaltmadı: Lp(a)HORIZON çalışması ne anlama geliyor?
Son güncelleme: Ekim 2026
Kalıtsal bir kalp-damar risk etkeni olan lipoprotein(a), yani Lp(a), için geliştirilen ilk özgün ilacın sonlanım çalışması olumsuz sonuçlandı. Novartis, 4 Eylül 2026'da pelacarsenin Lp(a) düzeyini düşürdüğünü, ancak kalp krizi, inme ve kalp-damar kaynaklı yaşam kaybı gibi olayları plaseboya göre azaltmadığını açıkladı. Bu sonuç Lp(a)'nın önemini ortadan kaldırmıyor. Daha güçlü Lp(a) düşürücü ilaçların çalışmaları sürüyor ve kılavuzlar Lp(a)'nın her yetişkinde en az bir kez ölçülmesini önermeye devam ediyor.
- Birincil sonlanıma ulaşılamadı: Lp(a) düzeyi 70 mg/dL ve üzerinde olan, kalp-damar hastalığı bulunan 8.323 hastada aylık pelacarsen; kalp-damar kaynaklı yaşam kaybı, yaşam kaybıyla sonuçlanmayan kalp krizi, inme ve acil koroner girişimden oluşan bileşik sonlanımı azaltmadı. Risk oranı ve Lp(a) düşüş miktarı henüz açıklanmadı.
- Tam veriler AHA 2026'da sunulacak: Sonuçlar 7 Kasım 2026'da Amerikan Kalp Derneği kongresinde açıklanacak. Lp(a) düzeyi 90 mg/dL ve üzeri olan alt grubun sonucu da o zaman netleşecek.
- Lp(a) hipotezi bitmedi: Faz 2'de Lp(a)'yı %94-97 düşüren siRNA ilaçları olpasiran ve lepodisiranın sonlanım çalışmaları 2028-2029'da sonuçlanacak. Genetik çalışmalar, yarar için mutlak düşüşün büyük olması gerektiğini düşündürüyor.
- Bugün yapılması gerekenler değişmedi: Lp(a) en az bir kez ölçülmeli. Yüksekse LDL kolesterol, kan basıncı, sigara ve diyabet daha sıkı kontrol edilmeli. Onaylı, Lp(a)'ya özgü bir ilaç henüz yok.
Bu konu neden önemli?
Lp(a), LDL kolesterole benzeyen ve üzerine apolipoprotein(a) adlı bir protein bağlanmış bir yağ-protein parçacığıdır. Düzeyinin yüzde 90'dan fazlası genlerle belirlenir; yaklaşık 5 yaşında erişkin düzeyine ulaşır ve yaşam boyu büyük ölçüde sabit kalır. Diyet ve egzersizle anlamlı biçimde değişmez. Avrupa Ateroskleroz Derneği'ne göre yüksek Lp(a), kalp krizi, inme, kalp yetersizliği ve aort darlığı riskini artırır. Dünya nüfusunun yaklaşık beşte birinde Lp(a) yüksektir. Kalp-damar hastalıklarının diğer risk etkenlerini kalp-damar hastalığı risk faktörleri yazımızda anlattık.
Sorun şu: LDL kolesterol için statinler, ezetimib ve PCSK9 inhibitörleri gibi etkili ilaçlar varken, Lp(a)'yı hedefleyen onaylı bir ilaç yok. LDL'si ideal düzeye indirilmiş bazı hastalarda kalp krizi ve inmenin sürmesinin nedenlerinden biri olarak Lp(a) gösteriliyor. Bu nedenle Lp(a)HORIZON, yalnızca bir ilacın değil, "Lp(a)'yı düşürmek kalp krizlerini önler mi?" sorusunun ilk büyük sınavıydı. Sonuç olumsuz olsa da soru kapanmış değil.
Bu yazıda çalışmanın ne gösterdiğini, neyi henüz göstermediğini, olası açıklamaları ve Lp(a)'sı yüksek olan kişilerin bugün ne yapması gerektiğini ele alıyoruz.
Lp(a)HORIZON çalışmasında ne bulundu?
Lp(a)HORIZON çalışmasında, Lp(a) düzeyi yüksek ve kalp-damar hastalığı olan 8.323 kişiye ayda bir pelacarsen ya da plasebo verildi. Pelacarsen Lp(a) düzeyini düşürdü, ancak kalp-damar kaynaklı yaşam kaybı, kalp krizi, inme ve acil koroner girişimden oluşan olayları azaltmadı. Ayrıntılı veriler Kasım 2026'da açıklanacak.
| Özellik | Ayrıntı |
|---|---|
| Çalışma | Lp(a)HORIZON (NCT04023552), randomize, çift kör, plasebo kontrollü faz 3 |
| İlaç | Pelacarsen (TQJ230), karaciğere yönelik antisens oligonükleotid; 80 mg, ayda bir deri altı |
| Hastalar | 8.323 kişi; 18-80 yaş; Lp(a) en az 70 mg/dL (yaklaşık 150 nmol/L); geçirilmiş kalp krizi, iskemik inme ya da belirti veren periferik arter hastalığı |
| Birincil sonlanım | Kalp-damar kaynaklı yaşam kaybı, yaşam kaybıyla sonuçlanmayan kalp krizi, yaşam kaybıyla sonuçlanmayan inme ve hastane yatışı gerektiren acil koroner girişimden oluşan bileşik olay; hem 70 mg/dL hem 90 mg/dL ve üzeri gruplarda test edildi |
| Süre | Aralık 2019'da başladı; en az 2,5 yıl izlem; 993 olaya ulaşılınca sona erecek şekilde tasarlandı. Olaylar beklenenden yavaş biriktiği için sonuçlar 2025'ten 2026'ya ertelendi. |
| Sonuç (4 Eylül 2026) | Birincil sonlanıma ulaşılamadı. Lp(a) düştü. Ortak geliştirici Ionis'e göre güvenlilik profili kabul edilebilir. |
| Henüz açıklanmayanlar | Risk oranı ve güven aralığı, Lp(a)'daki ortalama düşüş, 90 mg/dL ve üzeri alt grubun sonucu, ayrıntılı yan etki verileri |
Novartis'in açıklamasındaki ifade şöyle: Çalışma, "plaseboya kıyasla kardiyovasküler olayların riskini azaltma birincil sonlanım noktasını karşılamadı" ve "pelacarsen ile daha düşük Lp(a) düzeylerine ulaşıldı". Şirketin tıbbi direktörü sonucu "umduğumuz sonuçlar değil" diye yorumladı. JAMA'nın 25 Eylül 2026 tarihli haber özeti de bu açıklamaya dayanıyor. Çalışmada Türkiye'den de 9 merkez yer aldı.
Evet. Lp(a)HORIZON, yalnızca Lp(a)'yı düşürmek için geliştirilmiş bir ilacın kalp-damar olaylarına etkisini sınayan ve sonuçlanan ilk faz 3 çalışmadır. Daha önce niasin ve PCSK9 inhibitörleri gibi Lp(a)'yı kısmen düşüren ilaçlarla yapılan çalışmalar vardı; ancak bu ilaçlar asıl olarak başka lipidleri hedefliyordu. Pelacarsenin onaylı bir kullanımı yoktur; dolayısıyla daha önce FDA onayı da bulunmuyor.
Şekil 1 · Lp(a) nasıl oluşur, ilaçlar nerede etki eder?
Lp(a) karaciğerde üretilir; yeni ilaçlar bu üretimi farklı basamaklarda keser.
Lp(a) düştü, olaylar neden azalmadı?
Tam veriler açıklanmadan kesin bir yanıt vermek mümkün değil. Uzmanların ve analistlerin öne sürdüğü olası açıklamalar şunlar; hiçbiri henüz çalışma verileriyle doğrulanmış değil.
- Mutlak düşüş yetersiz kalmış olabilir: Genetik (Mendel randomizasyonu) çalışmalarına göre, LDL kolesterolde yaklaşık 39 mg/dL'lik bir düşüşle aynı kalp-damar yararını sağlamak için Lp(a)'nın mutlak olarak 65,7 mg/dL (Lamina ve Kronenberg, 2019) ile 101,5 mg/dL (Burgess, 2018) arasında düşmesi gerekiyor. Çalışmaya Lp(a)'sı 70 mg/dL ve üzeri olan hastalar alındı. Bu düzeylerde yüzde 70-80'lik bir göreli düşüş bile mutlak olarak bu eşiklerin altında kalabilir. Bu bizim yorumumuzdur; çalışmanın kendi analizi değildir.
- Doz: Çalışmada kullanılan 80 mg aylık doz faz 2 çalışmasında test edilmemişti. Faz 2'de Lp(a), 60 mg aylık dozla %72, 20 mg haftalık dozla %80 düşmüştü. Lp(a)HORIZON'da elde edilen ortalama düşüş henüz açıklanmadı.
- Arka plan tedavisi çok iyiydi: Bir uzmanın aktardığına göre katılımcıların ortalama LDL kolesterolü yaklaşık 66 mg/dL idi. LDL'si zaten düşük hastalarda ek bir risk etkenini düşürmenin yararı daha küçük olabilir.
- Süre ve yaşam boyu maruziyet: Lp(a) doğuştan itibaren damarları etkiler. Onlarca yıllık bir hasarın birkaç yıllık tedaviyle geri çevrilmesi zor olabilir.
- Daha derin düşüş: siRNA ilaçları faz 2'de Lp(a)'yı %94-97 düşürdü. Bazı analistler, sonucun Lp(a) hipotezini değil, pelacarsenin düşürme derinliğini sorguladığını düşünüyor.
Şekil 2 · Olumsuz sonucun olası açıklamaları
Tüm kutular henüz doğrulanmamış hipotezlerdir.
Sırada hangi Lp(a) ilaçları var?
| İlaç | Tür | Faz 2'de Lp(a) düşüşü | Sonlanım çalışması | Beklenen bitiş |
|---|---|---|---|---|
| Olpasiran (Amgen) | siRNA, deri altı | %97,4 (75 mg) | OCEAN(a)-Outcomes: 7.297 hasta, kalp-damar hastalığı ve Lp(a) en az 200 nmol/L | Mart 2028 |
| Olpasiran (Amgen) | siRNA, deri altı | — | OCEAN(a)-PreEvent: ilk olayın önlenmesi, yaklaşık 11.000 kişi | Ekim 2031 |
| Lepodisiran (Lilly) | siRNA, deri altı | %93,9 (400 mg) | ACCLAIM-Lp(a): yaklaşık 17.300 kişi | Mart 2029 |
| Muvalaplin (Lilly) | Küçük molekül, ağızdan | %85,8'e kadar | MOVE-Lp(a): 10.450 kişi; AB kaydında 11 Eylül 2026'dan beri "geçici olarak durdurulmuş" | — |
| Zerlasiran (Silence) | siRNA, deri altı | Yaklaşık %80 | Sonlanım çalışması başlamadı | — |
siRNA ilaçlarının etki mekanizması, LDL'yi düşüren inklisirana benzer. Bu ilaç sınıfını inklisiran yazımızda anlattık. Muvalaplin çalışmasının durdurulma nedeni Lilly tarafından açıklanmadı.
Lp(a)'nız yüksekse bugün ne yapmalısınız?
Lp(a)HORIZON'un sonucu, yüksek Lp(a)'nın bir risk etkeni olduğu gerçeğini değiştirmiyor. ABD Ulusal Lipid Derneği Eylül 2026'da yaptığı açıklamada, Lp(a) ölçümüne devam edilmesini ve diğer risk etkenlerinin sıkı kontrol edilmesini önerdi.
| Ne yapılmalı? | Dayanak |
|---|---|
| Her yetişkinde Lp(a) en az bir kez ölçülmeli | EAS 2022 uzlaşı raporu; ESC/EAS 2025 güncellemesi; ACC/AHA 2026 kılavuzu. Yüksek çıkanların birinci derece yakınlarına da ölçüm önerilir. |
| Eşikler | 50 mg/dL üzeri risk artırıcı; 100 mg/dL (yaklaşık 250 nmol/L) ve üzeri en az 2 kat risk; 180 mg/dL ve üzeri, risk açısından ailesel hiperkolesterolemiye benzer |
| LDL kolesterol daha sıkı düşürülmeli | Lp(a)'sı yüksek olanlarda genel risk daha yüksek olduğu için LDL hedefleri daha titizlikle izlenir |
| Kan basıncı, sigara, diyabet, kilo kontrolü | Değiştirilebilen risk etkenlerinin tamamı daha önemli hâle gelir |
| PCSK9 inhibitörleri | Lp(a)'yı yaklaşık %20-30 düşürür; FOURIER alt analizinde Lp(a)'sı yüksek olanlarda mutlak yarar daha büyüktü. Lp(a) tek başına bu ilaçlar için bir endikasyon değildir. |
| Lipoprotein aferezi | Çok seçilmiş, ilerleyici damar hastalığı olan hastalarda bazı ülkelerde kullanılıyor (ör. Almanya) |
| Önerilmeyenler | Niasin (AIM-HIGH ve HPS2-THRIVE'da yarar yok, yan etki fazla). Aspirin konusu kişiye göre tartışılmalı; kılavuzlar arasında görüş birliği yok. |
Statinler Lp(a)'yı düşürmez, hatta hafifçe yükseltebilir; ancak LDL'yi düşürerek genel riski azalttıkları için Lp(a)'sı yüksek olan hastalarda da kullanılmaları gerekir. Statinlerin ileri yaştaki yerini STAREE çalışması yazımızda, ağızdan alınan yeni PCSK9 inhibitörünü enlicitide yazımızda ele aldık. Kolesterol değerlerinin yaşa göre yorumu için yaşa göre kolesterol düzeyleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Türk toplumunda Lp(a): Ülke çapında temsil edici bir çalışma yok. Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi'nde 2024'te yayımlanan derlemeye göre, kalp hastası 1.381 kişide Lp(a) ortanca 16 mg/dL bulundu ve %18,7'sinde 50 mg/dL ve üzerindeydi. 1.858 poliklinik hastasında bu oran %11,7 idi. Türk Erişkinlerinde Risk Faktörleri (TEKHARF) çalışmasında geometrik ortalamalar 9,5-10,5 mg/dL bildirilmişti.
- Tekrar ölçüm: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi'nden 2026 tarihli bir çalışmada hastaların %92,6'sı tekrar ölçümde aynı risk kategorisinde kaldı. Bu bulgu, tek ölçümün çoğu kişi için yeterli olduğunu destekliyor.
- Klinik çalışmalar: Lp(a)HORIZON'a Ankara, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Mersin ve Samsun'dan 9 merkez katıldı. Açık etiketli uzatma çalışması da Türkiye'yi listeliyor. Olpasiran ve lepodisiran sonlanım çalışmalarında Türkiye'den merkez görünmüyor.
- Test ve SGK: Lp(a) testi üniversite hastaneleri ve özel laboratuvarlarda yapılabiliyor. Testin SGK tarafından hangi koşulda karşılandığını resmi listelerde doğrulayamadık. SUT'ta Lp(a) düzeyine dayalı bir ilaç ya da aferez ödeme koşulu bulunmuyor.
Sık sorulan sorular
- Lipoprotein(a) nedir ve neden önemlidir?
- Lipoprotein(a), LDL kolesterole benzeyen ve büyük ölçüde genetik olarak belirlenen bir yağ-protein parçacığıdır. Yüksek düzeyleri kalp krizi, inme ve aort darlığı riskini artırır. Dünya nüfusunun yaklaşık beşte birinde yüksektir ve diyet ya da egzersizle anlamlı biçimde değişmez.
- Pelacarsen Lp(a)HORIZON çalışmasında neden başarısız oldu?
- Pelacarsen Lp(a) düzeyini düşürdü, ancak kalp-damar olaylarını azaltmadı. Nedeni henüz bilinmiyor; tam veriler 7 Kasım 2026'da açıklanacak. Olası açıklamalar arasında mutlak Lp(a) düşüşünün yetersiz kalması, katılımcıların LDL kolesterolünün zaten çok düşük olması ve izlem süresinin kısalığı sayılıyor.
- Lp(a) testi yaptırmak hâlâ gerekli mi?
- Evet. Avrupa ve Amerikan kılavuzları her yetişkinde Lp(a)'nın en az bir kez ölçülmesini öneriyor. Lp(a)'sı yüksek olan kişilerde LDL kolesterol, kan basıncı, sigara ve diyabet daha sıkı kontrol edilmeli; yüksek çıkanların birinci derece yakınlarının da ölçüm yaptırması önerilir.
- Lp(a)'yı düşüren onaylı bir ilaç var mı?
- Hayır. Lp(a)'yı hedefleyen onaylı bir ilaç yok. PCSK9 inhibitörleri Lp(a)'yı yaklaşık %20-30 düşürür, ancak Lp(a) yüksekliği tek başına bu ilaçlar için bir kullanım nedeni değildir. Olpasiran ve lepodisiran gibi siRNA ilaçlarının sonlanım çalışmaları 2028-2029'da sonuçlanacak.
Sözlük
- Lipoprotein(a), Lp(a)
- LDL benzeri bir parçacığa apolipoprotein(a) proteininin bağlanmasıyla oluşan, düzeyi büyük ölçüde genetik olan yağ-protein parçacığı.
- Antisens oligonükleotid (ASO)
- Hedef mRNA'ya bağlanarak onun yıkılmasını sağlayan kısa, tek zincirli nükleik asit ilacı. Pelacarsen bu gruptadır.
- siRNA
- Küçük girişimci RNA. Hücre içindeki RNA susturma mekanizmasını kullanarak hedef mRNA'yı yıkar. Olpasiran, lepodisiran ve zerlasiran bu gruptadır.
- Sonlanım çalışması
- Bir ilacın laboratuvar değerini değil, kalp krizi ve inme gibi gerçek klinik olayları azaltıp azaltmadığını test eden çalışma.
- Mendel randomizasyonu
- Doğuştan gelen gen farklılıklarını doğal bir deney gibi kullanarak bir risk etkeninin hastalığa neden olup olmadığını ve etki büyüklüğünü tahmin eden yöntem.
- mg/dL ve nmol/L
- Lp(a) ölçüm birimleri. mg/dL parçacığın kütlesini, nmol/L sayısını gösterir. Aralarında kesin bir çevirme katsayısı yoktur; yaklaşık olarak 1 mg/dL, 2-2,5 nmol/L'ye karşılık gelir.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Lp(a)HORIZON, "bir değeri düşürmek her zaman hastalığı önler mi?" sorusuna tıpta sık rastlanan bir yanıt verdi: her zaman değil.
⚡ Neden önemli
Lp(a), milyonlarca insanı etkileyen ve bugün için doğrudan tedavisi olmayan bir kalp-damar risk etkeni. Bu çalışma, Lp(a)'yı hedefleyen ilaçların ilk büyük sınavıydı ve sonuç, bu alandaki tüm ilaç geliştirme sürecini etkileyecek.
✅ Güçlü yönler
8.000'den fazla hastayla yürütülen, çift kör, plasebo kontrollü ve olay sayısına göre tasarlanmış bir faz 3 çalışma. Olumsuz sonucun hızla ve açıkça duyurulması da bilimsel açıdan değerli.
⚠️ Sınırlamalar
Şu an elimizde yalnızca şirket açıklaması var: risk oranı, Lp(a) düşüş miktarı, alt grup ve güvenlilik verileri bilinmiyor. Bu nedenle "Lp(a) hipotezi çöktü" demek de, "yalnızca bu ilaç başarısız oldu" demek de erken. Çalışmanın gücü ve dozu, daha derin düşüş sağlayan ilaçlarla karşılaştırılamaz.
🩺 Pratikte
Hiçbir şey değişmedi: Lp(a) en az bir kez ölçülmeli, yüksekse diğer risk etkenleri daha sıkı kontrol edilmeli. Lp(a)'sı yüksek olan ve kalp krizi geçirmiş hastalarda LDL hedeflerine ulaşmak her zamankinden daha önemli. Kalp krizinin belirtilerini kalp krizi yazımızda anlattık.
❓ Açık sorular
Lp(a) 90 mg/dL ve üzeri olan alt grupta bir yarar var mı? Ortalama Lp(a) düşüşü ne kadardı? Olpasiran ve lepodisiran gibi daha güçlü ilaçlar farklı bir sonuç verecek mi? Lp(a)'yı daha erken yaşta, ilk olaydan önce düşürmek daha etkili olur mu? Bu soruların yanıtı 2026 sonundan 2031'e kadar gelecek.
Sonuç: Pelacarsen Lp(a)'yı düşürdü ama kalp-damar olaylarını azaltmadı. Bu, Lp(a)'nın bir risk etkeni olduğu gerçeğini değiştirmiyor; Lp(a)'yı düşürmenin yarar sağlayıp sağlamadığı sorusu ise daha güçlü ilaçların çalışmalarına kaldı.
- Bu yazı Ekim 2026'da hazırlanmıştır.
- Çalışma sonucu Novartis'in 4 Eylül 2026 tarihli açıklamasına, Ionis'in aynı tarihli açıklamasına ve haberlere dayanır. Hakemli bir yayın ya da kongre sunumu henüz yoktur. JAMA'nın haber özeti de bu şirket açıklamasını aktarmaktadır.
- Katılımcıların ortalama LDL kolesterolünün yaklaşık 66 mg/dL olduğu bilgisi, bir uzmanın sosyal medya paylaşımının haberde aktarılmasına dayanır; hakemli bir yayında görülmemiştir.
- Olumsuz sonucun nedenlerine ilişkin açıklamalar hipotezdir. Mutlak düşüşün yetersiz kalmış olabileceği yorumu bize aittir.
- Muvalaplin faz 3 çalışmasının durdurulduğu bilgisi Avrupa Birliği klinik çalışma kaydından alınmıştır; nedeni açıklanmamıştır.
- Şunları doğrulayamadık: Lp(a) testinin SGK kapsamı ve SUT işlem kodu; "dünyada 1,4 milyar kişi" sayısının birincil kaynağı (yazıda bu sayı kullanılmamıştır); Türk Kardiyoloji Derneği'nin resmi bir Lp(a) tutum bildirisi.
- Şemalar, metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermezler. Akademi yorumu bize aittir.
Kaynaklar
- Novartis. Novartis announces Lp(a)HORIZON Phase III topline results for pelacarsen (4 Eylül 2026). novartis.com
- Ionis Pharmaceuticals. Lp(a)HORIZON topline açıklaması (SEC 8-K, 4 Eylül 2026). sec.gov
- Anderer S. Lipoprotein(a)-lowering agent fails to reduce cardiovascular events. JAMA. Published online 25 Eylül 2026. doi:10.1001/jama.2026.14725
- Cho L, et al. Lp(a)HORIZON tasarım makalesi. Am Heart J. 2025;287:1-9. doi:10.1016/j.ahj.2025.03.019
- ClinicalTrials.gov. NCT04023552 (Lp(a)HORIZON). clinicaltrials.gov
- TCTMD. Lp(a)HORIZON top-line results dash hopes for pelacarsen (8 Eylül 2026). tctmd.com
- Fierce Biotech. Novartis Lp(a) drug fails to lower cardiovascular risk (4 Eylül 2026). fiercebiotech.com
- American Heart Association. Scientific Sessions 2026 late-breaking science (LBS.01, 7 Kasım 2026). heart.org
- National Lipid Association. Top-line results from the phase 3 Lp(a)HORIZON trial. lipid.org
Bu yazı size yardımcı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardımcı olur.
