İnvaziv xərçəng nədir? Bilməli olduqlarınız

İnvaziv xərçəng nədir?

İnvaziv xərçəng inkişaf etdiyi ilkin toxuma və ya hüceyrələrdə böyüyən, onları aşan və ətrafdakı digər sağlam toxumalara yayılan işğalçı xərçəng mənasına gəlir.

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutuna görə invaziv termini əvəzinə “gizlicə nüfuz edən” mənasında infiltrativ xərçəng termini də istifadə olunur. Xərçəng hüceyrələri bu nöqtəyə çatdıqda hüceyrə birləşmə nöqtələrini parçalayan və xərçəngin başlanğıc yerindən ayrılmasına imkan verən maddə ifraz edir. Tədqiqatlar gizlicə nüfuzetməni metastaz prosesinin ilk addımı kimi təsvir edir.

Xərçəng metastaz verərsə, xərçəngə bağlı ölüm göstəricisi də artır.

İnvaziv xərçəng və metastatik xərçəng anlayışları

Xərçəng ətraf toxumaları işğal etməyə başladıqda onun qişaları keçmə qabiliyyəti xərçəng hüceyrələrinin limfatik dövran sistemi vasitəsilə yayılmasına imkan verir. Limfatik dövran sistemi qan dövranı sisteminin bir hissəsidir. Artıq mayeləri toplayaraq bədəndə sağlam maye səviyyələrini qoruyur və qanı limfa düyünləri vasitəsilə süzür.

Xərçəng hüceyrələri yayıldıqdan sonra ilkin şiş sahəsindən kənar bir yerə bağlanacaq və metastatik şiş ocaqları yaradacaq.

Bir çox xərçəng invaziv ola bilər; bunlardan bir neçəsini araşdıraq:

• Sidik kisəsi xərçəngi
• Dəri xərçəngi
• Xaya xərçəngi
• Süd vəzi xərçəngi

Sidik kisəsi xərçəngi

İnvaziv sidik kisəsi xərçəngi çox vaxt başladığı sidik kisəsi örtüyündən (daxili təbəqəsindən) sidik kisəsinin əzələlərinə yayılır.

İnvaziv sidik kisəsi xərçəngi kişilərdə ən çox görülən üçüncü xərçəng növüdür. Ölkəmizdə hər il təxminən 12.250 yeni sidik kisəsi xərçəngi diaqnoz edilir. Bütün sidik kisəsi xərçənglərinin təxminən %25-i invazivdir və sidik kisəsini əhatə edən əzələyə doğru irəliləyir.

Sidik kisəsi xərçənginin əlamətləri

Amerika Urologiya Assosiasiyasına görə bəzi əlamətlər bunlardır:

• Bel ağrısı
• Sidikdə qan (hematuriya) – Şəxsin nəzərdən qaçırmamalı olduğu ən çox yayılmış əlamətdir.
• Sidiyə çıxarkən ağrı
• Qarnın aşağı hissəsində ağrı
• Tez-tez sidiyə çıxmaq ehtiyacı

Sidik kisəsi xərçəngi üçün müalicə seçimləri

Müalicə bir və ya daha çox seçimi əhatə edə bilər. Amerika Urologiya Assosiasiyası ən geniş yayılmış müalicələr kimi bunları bildirir:

• Kimyaterapiya
• Radioterapiya
• İmmunoterapiya
• Sidik kisəsinin hamısının və ya bir hissəsinin çıxarılması
• Kombinasiya müalicələri

- Əlaqəli mövzu: İmmunoterapiya və kimyaterapiya kombinasiyası sidik kisəsi xərçənginin müalicəsində yeni səhifə açdı

Sidik kisəsi xərçəngi üçün sağqalım göstəriciləri

Sidik kisəsi xərçəngində sağqalım göstəriciləri diaqnozdan sonrakı mərhələyə və şəxsin ümumi sağlamlığına görə dəyişir. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə sidik kisəsi xərçəngi üçün beşillik orta sağqalım göstəriciləri bunlardır:

• Lokallaşıbsa %69
• Regional yayılıbsa %37
• Uzaq yerlərə yayılıbsa %6

Dəri xərçəngi

Dəri Xərçəngi Fondu dəri xərçənginin ABŞ-da ən geniş yayılmış xərçəng növü olduğunu bildirir. Təxminən hər 5 şəxsdən 1-inin 70 yaşına çatdıqda dəri xərçənginin bir növünü inkişaf etdirəcəyi deyilir.

Dəri Xərçəngi Fonduna görə hər il ABŞ-da təxminən 207.000 melanoma (aqressiv dəri xərçəngi növü) halı diaqnoz edilir. Bunlardan təxminən 106.000-i qeyri-invazivdir (işğalçı olmayan) və yalnız bədənin ən üst təbəqəsinə təsir edir. Ölkəmizdə isə hər il 1.750 şəxs melanoma diaqnozu alır.

Dəri xərçənginin əlamətləri

Dəri xərçəngi çox vaxt erkən mərhələlərdə aşkar əlamətlər göstərmir. Lakin şəxsin dərisində xərçəngli hüceyrələr gözlə görünəcək şəkildə mövcuddur. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə zədələrdə bunlara diqqət edilməlidir:

• Qeyri-müntəzəm sərhədə malik olmaq
• Rəng və ya forma baxımından asimmetrik olmaq
• Zamanla dəyişmək
• Adətən dəridəki digər ləkələrdən kiçik olmaq

Dəri xərçəngi üçün müalicə seçimləri

Dəri xərçəngi müalicəsi çox vaxt xərçəngin çıxarılmasını əhatə edir. İstifadə olunan dəqiq müalicələr şəxsin xərçəng növündən və diaqnoz anındakı mərhələdən asılı olaraq dəyişir. Milli Xərçəng İnstitutuna görə ən geniş yayılmış müalicə seçimləri bunlardır:

• Şüa müalicəsi
• Əməliyyat
• Kimyəvi pilinq
• Kimyaterapiya
• Fotodinamik terapiya
• Hədəfli müalicə
• İmmunoterapiya
• Digər dərman müalicələri

Dəri xərçəngi üçün sağqalım göstəriciləri

Dəri xərçəngi nə qədər erkən diaqnoz edilərsə, nəticə adətən bir o qədər yaxşı olacaq. Dəqiq sağqalım göstəricisi şəxsdəki dəri xərçəngi növünə görə dəyişəcək. Məsələn, Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə orta 5 illik sağqalım göstəricisi:

• Regional yayılıbsa %66
• Uzaq sahələrə yayılıbsa və ya metastaz veribsə %27

Xaya xərçəngi

Xaya xərçəngikişi reproduktiv sisteminin bir hissəsinə təsir edir. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə ilk dəfə xayanın harasında yaranmasından asılı olaraq xaya xərçənginin bir neçə növü var. Bütün halların %90-dan çoxu germ hüceyrələrində başlayır; bunlar sperma istehsal edən hüceyrələrdir. İki əsas tipi var: seminomalar və qeyri-seminomalar (seminoma olmayanlar). Seminomalar adətən daha yavaş böyüyüb yayılır; qeyri-seminomalar seminomalardan daha sürətlə yayılmağa və böyüməyə meyillidir.

İnvaziv xaya xərçəngi bütün halların %5-dən azını təşkil edir. İnvaziv xaya şişlərində xərçəng yaxın limfa düyünlərinə yayılmışdır. Həmçinin qaraciyər kimi uzaq orqanlara da yayılmış ola bilər.

Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə xaya xərçəngi geniş yayılmış xərçəng növü deyil. Cəmiyyət 2021-ci ildə ABŞ-da təxminən 9.400 yeni hal aşkarlanacağını və təxminən 440 ölüm olacağını proqnozlaşdırır. Ölkəmizdə 2020-ci ildə 1.605 kişi xaya şişi diaqnozu almışdır.

Xaya xərçənginin əlamətləri

İnvaziv xaya xərçəngində əlamətlər adətən çox azdır. İnsanlar adətən xayalarında ağrısız düyün hiss edirlər. Lakin xərçəng sürətlə böyüyərsə, şəxs düyünlə birlikdə ağrı da hiss edə bilər. Digər əlamətlər bunlardır:

• Yüngül bel ağrısı
• Qarın ağrısı
• Xərçəng ağciyərlərə yayılıbsa döş qəfəsində ağrı və ya təngnəfəslik
• Xərçəng mədə-bağırsaq (GI) sisteminə yayılıbsa GI problemləri

- Əlaqəli mövzu: Ağciyər xərçəngində metastaz əlamətləri nələrdir?

Xaya xərçəngi üçün müalicə seçimləri

Xaya xərçənginin müalicəsi şəxsə olduğu qədər xərçəngin mərhələsinə görə də dəyişəcək. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə geniş yayılmış müalicələr bunlardır:

• Şüalanma
• Əməliyyat
• Kimyaterapiya
• Yüksək dozalı kimyaterapiya və kök hüceyrə transplantasiyası

Xaya xərçəngi üçün sağqalım göstəriciləri

Xaya xərçəngi nisbətən yüksək sağqalım göstəricisinə malikdir. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə 5 illik sağqalım göstəriciləri təxminən bunlardır:

• Lokallaşıbsa %99
• Regional yayılıbsa %96
• Uzaq sahələrə yayılıbsa %73

Süd vəzi xərçəngi

Süd vəzi xərçəngləri çox vaxt süd axacaqlarında və ya süd istehsal edən paycıqlarda başlayır. İnvaziv süd vəzi xərçəngi xərçəng süd vəzisinin digər hissələrinə və ya ətraf toxumaya yayıldıqda yaranır.

Ölkəmizdə 2020-ci ildə 24.175 yeni süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuşdur

• Əlaqəli mövzu: Hər 8 qadından biri süd vəzi xərçəngi DEYİL!

Süd vəzi xərçənginin əlamətləri

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinə görə süd vəzi xərçənginin əlamətləri bunlardır:

• Döş giləsi ətrafında ağrı
• Süd vəzisində və ya qoltuqaltında ağrılı və ya ağrısız yeni düyün
• Süd vəzi dərisində portağal qabığına bənzər ödem, şişkinlik
• Süd vəzi dərisində çökəklik və qıcıqlanma
• Döş giləsi ətrafında və ya digər sahələrdə qızartı və dərinin qabıqlanması
• Süd vəzisinin forma və ya ölçüsündə hər hansı dəyişiklik
• Ana südündən başqa döş giləsindən gələn axıntı

Süd vəzi xərçəngi üçün müalicə seçimləri

Şəxsin süd vəzi xərçəngi üçün alacağı müalicə süd vəzi xərçənginin növü və ciddiliyindən asılı olaraq dəyişəcək. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə geniş yayılmış müalicə seçimləri bunlardır:

• Əməliyyat
• Şüalanma
• Hormon müalicəsi
• Kimyaterapiya
• Hədəfli müalicə
• İmmunoterapiya

Süd vəzi xərçəngi üçün sağqalım göstəriciləri

Süd vəzi xərçəngində sağqalım göstəriciləri şəxsə, xərçəngin mərhələsinə və növünə görə dəyişə bilər. Amerika Xərçəng Cəmiyyətinə görə orta 5 illik sağqalım göstəriciləri bunlardır:

• Lokallaşıbsa %99
• Regional yayılıbsa %86
• Uzaq sahələrə yayılıbsa %28

Həkimə nə vaxt müraciət etməli

Şəxslər xərçəng diaqnozu qoyulmasa belə, müntəzəm rutin sağlamlıq yoxlamalarını etdirməlidirlər. Bu yoxlamalara mümkün xərçəngin erkən əlamətlərinin yoxlanması üçün zəruri skrininqlər də daxil olmalıdır.

Qeyri-invaziv xərçəng diaqnozu qoyulmuş şəxs daha tez-tez yoxlamalara getməlidir. Beləliklə xərçəngin irəliləyib-irəliləmədiyi və ya təkrarlanıb-təkrarlanmadığı yoxlanıla bilər. İnvaziv xərçəng müalicəsi alan şəxs nə qədər tez-tez görüşə getməli olduğuna həkimi ilə birlikdə qərar verməlidir. Bundan əlavə, şəxs müalicə zamanı hər hansı yan təsir hiss edərsə, həkimə müraciət etməlidir.

Nəticə

İnvaziv xərçəng xərçəngin ilk yarandığı toxumadan ayrıldığı zaman ortaya çıxır. Başlanğıcda invaziv xərçəng yerli olaraq sağlam toxuma və limfa düyünlərini işğal edir. Müalicə olunmazsa və ya müalicəyə cavab verməzsə, metastaz verib bədənin başqa sahələrinə yayıla bilər. İnsanların müalicəsi, əlamətləri, həyat keyfiyyəti və sağqalım göstəriciləri xərçəng növü, yaşları, xərçəngin mərhələsi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti də daxil olmaqla müxtəlif amillərdən asılı olaraq böyük dərəcədə dəyişəcək.