Hormon müsbət metastatik döş xərçənginin müalicəsi

Hər orqanın tək xərçəngi olmadığı kimi döş xərçənginin də çox alt tipi var. Ən yayğın, hormon reseptoru müsbət, HER2 (CerbB2) mənfi qrupdur. Hormon, reseptoru şiş səthində estrogen (ER) və progesteron (PR) reseptorlarıdır. Metastatik (4-cü mərhələ) xəstələrin %75-ində hormon reseptoru müsbətdir.

Aşağıda bioloji növlər görünür:

Hormon reseptoru müsbət, HER2 mənfi metastatik xəstədə həyati təhlükəli metastaz yoxdursa ilk endokrin (hormonal) müalicə verilir.

Endokrin dərmanlar 4 sinifdir:

• Seçici estrogen reseptoru tənzimləyicisi: tamoksifen,
• Yumurtalıq basqısı üçün LHRH aqonistləri: goserelin, leuprolid (löprolid)
• Seçici estrogen downregulyatoru: fulvestrant 
• Aromataza inhibitorları: anastrozol, letrozol, eksemestan

Endokrin müalicə 1977-də tamoksifenlə başladı (bax, tamoksifenin kəşfi). 1995-dən sonra yumurtalıq supressiyası (qadın yumurtalığı funksiyalarının basqılanması) təmin edən LHRH aqonistləri və postmenopauzal (menopauzaya girmiş) xəstələr üçün aromataza inhibitorları müalicəyə daxil olub. 2002-ci ildə fulvestrant müalicədə istifadə edilməyə başlanıb. Uzun müddət bu müalicələr sırayla tək istifadə edilib və proqressiya (xərçəngdə irəliləmə) olduqda növbəti endokrin müalicəyə keçilib.

Hormon müsbət döş xərçəngi müalicəsində tamoksifendən başlayaraq bu günədək inkişaflara nəzər salaq:

TAMOKSİFEN: ABŞ Qida-Dərman İdarəsi (FDA) 1977-də metastatikdə təsdiqlədi. Bir neçə il sonra, adjuvant müalicədə də təsdiq alıb. Tamoksifen illərdir ən çox istifadə olunan endokrin müalicə olub və hələ bu əhəmiyyətini qoruyur. Tamoksifen müalicəsi nəticəsində bu gün 500.000-dən çox qadının sağ olduğu təxmin edilir. Metastatik xəstəlikdə istifadə edildikdə klinik fayda göstəricisi %54, obyektiv cavab göstəricisi %34 hesablanıb.

AROMATAZA İNHİBİTORLARI: FDA-nın 1995-də, anastrozol təsiredici maddəli dərmanın təsdiq alması ilə istifadəyə başlanıb. Postmenopauzal (menopauzaya girmiş) metastatik döş xərçəngli xəstələrdə tamoksifendən daha təsirli olduğu klinik tədqiqatlar və meta-analizlərlə göstərilib.

FULVESTRANT: 2002-də təsdiqləndi. 2010-da 500mg dozanın 250mg-dan yaxşılığı tapıldı, 250mg buraxıldı.

FULVESTRANT + ANASTROZOL: FACT və SWOG S0226 kombinasiyanın tək anastrozoldan üstünlüyünü göstərdi.

Hormonal müqavimət və yeni hədəfli müalicələr

Tək endokrin cavabı 1 ildən sonra azalır, hormonal müqavimət yaranır. Bunu qırıb müddəti uzatmaq üçün, CDK inhibitorları adlı hədəfli müalicələrlə kombinasiyalar sınandı və çox uğurlu nəticələr alındı. Buna görə indiki döş xərçəngi təlimatları metastatik xəstəlikdə 1-ci xəttdə endokrin-hədəfli kombinasiyanı daha yüksək sübut səviyyəsi ilə tövsiyə edir.

CDK İNHİBİTORLARI: Bu yeni nəsil maddələr birbaşa qadın hormonuna təsir etməsə də hormon müsbət döş xərçəngində hüceyrə dövrü ilə antixərçəng təsir edirlər. İlk CDK 4/6 inhibitoru 2015-də, palbosiklib (Ibrance) olmuşdur. CDK inhibitorları hormon müsbət döş xərçəngi müalicəsinə sanki yeni nəfəs gətirdi.

İrəli hormon müsbətdə BİRİNCİ xətt endokrin kombinasiyaların proqressiyasız sağqalım müqayisəsi

İrəli hormon müsbətdə İKİNCİ xətt endokrin kombinasiyaların proqressiyasız sağqalım müqayisəsi

CDK yan təsirləri

Ən çox, ürəkbulanma, ishal kimi mədə-bağırsaq şikayətləri, leykopeniya-neytropeniya kimi aşağı qan göstəriciləri, infeksiyalar, yorğunluq, alopesiya (saç tökülməsi) və EKG dəyişiklikləridir.