ჰორმონდადებითი მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მკურნალობა

როგორც ყოველ ორგანოს მხოლოდ ერთი ტიპის კიბო არ აქვს, ძუძუს კიბოსაც მრავალი ქვეტიპი აქვს. ყველაზე ხშირია ჰორმონის რეცეპტორით დადებითი, HER2 (CerbB2) უარყოფითი ჯგუფი. ჰორმონის რეცეპტორში იგულისხმება სიმსივნის უჯრედის ზედაპირზე ესტროგენის (ER) და პროგესტერონის (PR) რეცეპტორები. მეტასტაზური (4-ე სტადიის) ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტთა %75-ს ჰორმონის რეცეპტორი დადებითი აქვს.

ქვემოთ შეიძლება ნახოთ ძუძუს კიბოს სახეობები ბიოლოგიური თავისებურებების მიხედვით:

ჰორმონის რეცეპტორით დადებითი, HER2 უარყოფითი მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტის მოსვლისას, თუ სიცოცხლისთვის საშიში მეტასტაზი არ აქვს, პირველ რიგში ენდოკრინული (ჰორმონული) მკურნალობა ტარდება.

ენდოკრინულ (ჰორმონულ) მკურნალობაში გამოყენებული წამლები ქვემოთ მოცემულ 4 კლასად შეიძლება განვიხილოთ:

• ესტროგენის რეცეპტორის სელექციური მოდულატორი: ტამოქსიფენი,
• საკვერცხის დათრგუნვისთვის LHRH აგონისტები: goserelin, leuprolid (ლეიპროლიდი)
• ესტროგენის სელექციური დაუნრეგულატორი: ფულვესტრანტი 
• არომატაზის ინჰიბიტორები: ანასტროზოლი, ლეტროზოლი, ექსემესტანი

ძუძუს კიბოს ენდოკრინული მკურნალობა 1977 წელს ტამოქსიფენით დაიწყო (იხილეთ ტამოქსიფენის აღმოჩენა). 1995 წლის შემდეგ მკურნალობაში შევიდა საკვერცხის სუპრესიის (ქალის საკვერცხის ფუნქციის დათრგუნვის) LHRH აგონისტები და პოსტმენოპაუზური (მენოპაუზაში შესული) პაციენტებისთვის არომატაზის ინჰიბიტორები. 2002 წელს ფულვესტრანტის გამოყენება დაიწყო. დიდხანს ეს მკურნალობები რიგრიგობით დამოუკიდებლად გამოიყენებოდა და პროგრესირებისას (კიბოს წინსვლისას) შემდეგ ენდოკრინულ მკურნალობაზე გადადიოდნენ.

მოდით, ტამოქსიფენიდან დღემდე ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს მკურნალობის მიღწევებს გადავხედოთ:

ტამოქსიფენი: აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის (FDA) მიერ 1977 წელს მეტასტაზურ (გვიანი სტადიის) ძუძუს კიბოში გამოსაყენებლად დამტკიცდა. რამდენიმე წლის შემდეგ ადიუვანტურ მკურნალობაშიც დამტკიცდა. ტამოქსიფენი წლების განმავლობაში ყველაზე გამოყენებული ენდოკრინული მკურნალობა იყო და ამ მნიშვნელობას კვლავ ინარჩუნებს. ვარაუდობენ, რომ მისი მკურნალობის შედეგად დღეს 500.000-ზე მეტი ქალი ცოცხალია. მეტასტაზურ დაავადებაში კლინიკური სარგებლის მაჩვენებელი %54, ობიექტური პასუხის კი %34 გამოითვალა.

არომატაზის ინჰიბიტორები: FDA-ის მიერ 1995 წელს ანასტროზოლის აქტიური ნივთიერების წამლის დამტკიცებით გამოყენება დაიწყო. კლინიკურმა კვლევებმა და მეტაანალიზებმა პოსტმენოპაუზურ (მენოპაუზაში შესულ) მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში ტამოქსიფენზე მეტი ეფექტიანობა აჩვენა.

ფულვესტრანტი: FDA-მ 2002 წელს დაამტკიცა. 2010 წელს 500mg დოზა 250mg დოზაზე უფრო ეფექტიანი აღმოჩნდა და პრაქტიკაში 250mg გამოყენება შეწყდა.

ფულვესტრანტი + ანასტროზოლი: FACT და SWOG S0226 კვლევებმა კომბინაციის მხოლოდ ანასტროზოლთან შედარებით უპირატესობა აჩვენა.

ჰორმონული მკურნალობისადმი რეზისტენტობა და ახალი თაობის სამიზნე მკურნალობები ძუძუს კიბოში

სამწუხაროდ, დამოუკიდებლად დაწყებულ ენდოკრინულ მკურნალობებზე პასუხი 1 წლის შემდეგ მცირდება და ჰორმონული მკურნალობისადმი რეზისტენტობა ვითარდება. ამ ენდოკრინული რეზისტენტობის აღმოსაფხვრელად და პასუხის დროის გასახანგრძლივებლად CDK ინჰიბიტორების სახელწოდების სამიზნე მკურნალობებთან კომბინაციები გამოიცადა და ძალიან წარმატებული შედეგები მიიღეს. ამიტომ დღეს ძუძუს კიბოს გზამკვლევები მეტასტაზურ დაავადებაში უკვე 1-ე ხაზში ენდოკრინული და სამიზნე მკურნალობის კომბინაციებს უფრო მაღალი დონის მტკიცებულებით ურჩევს.

CDK ინჰიბიტორები: ახალი თაობის ეს აგენტები ქალის ჰორმონზე უშუალოდ არ მოქმედებს, თუმცა ჰორმონდადებით ძუძუს კიბოში უჯრედული ციკლის მეშვეობით კიბოს საწინააღმდეგო ეფექტს იძლევა. ამ კლასიდან პირველად დამტკიცებული CDK 4/6 ინჰიბიტორი 2015 წელს პალბოციკლიბი (Ibrance) იყო. CDK ინჰიბიტორებმა ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს მკურნალობას ახალი სუნთქვა შესძინა.

გვიანი სტადიის ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს პირველი ხაზის ენდოკრინული კომბინაციების შედარება პროგრესირების გარეშე გადარჩენის ხანგრძლივობით

გვიანი სტადიის ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს მეორე ხაზის ენდოკრინული კომბინაციების შედარება პროგრესირების გარეშე გადარჩენის ხანგრძლივობით

CDK ინჰიბიტორების გვერდითი ეფექტები

წამლების ამ ჯგუფის ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტებია გულისრევა, დიარეა მსგავსი კუჭ-ნაწლავის ჩივილები, ლეიკოპენია-ნეიტროპენია მსგავსი სისხლის მაჩვენებლების დაქვეითება, ინფექციები, დაღლილობა, ალოპეცია (თმის ცვენა) და EKG ცვლილებები.