Kolon və düz bağırsaq xərçəngində bağırsaq tıxanmasının (ileus) əlamətləri və müalicəsi

Kolon və düz bağırsaq (yoğun bağırsaq / kolorektal) xərçəngli xəstələrə müxtəlif əlamətlərlə diaqnoz qoyula bilər: dəmir çatışmazlığı anemiyası, anusdan/rektal qanama, bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik, qarın ağrısı, əllə hiss olunan rektal və ya qarın kütlələri və ya hər hansı tapıntı/şikayət olmadan.

Bununla belə, kolorektal xərçənglərdə şişin həddindən artıq böyüməsi kolon mənfəzinin tamamilə xərçəngli toxuma ilə bağlandığı kəskin tıxanmaya səbəb ola bilər. Tibbdə bu vəziyyətə bağırsaq obstruksiyası və ya ileus deyirik. Bu xəstələr peritonit (qarın pərdəsinin iltihabı), şiddətli qarın ağrısı, qarında şişkinlik/gərginlik, bağırsaq hərəkətlərinin olmaması və qəbizliklə müraciət edə bilərlər. Bu xəstələrdə başlanğıcda daha geniş yayıldığı üçün nazik bağırsaq tıxanması düşünülsə də, bütün bağırsaq tıxanmalarının % 25-i kolonda görülür. Yoğun bağırsaq tıxanmalarının %70-i köndələn kolonun daha irəlisində, yəni sol kolonda görülür.

Kolorektal xərçənglər yoğun bağırsaq tıxanmasının əsas səbəbi olsa da, qəti diaqnoza qədər digər səbəblər də nəzərə alınmalıdır. Xəstələrdə mədəaltı vəzi və ya ginekoloji (uşaqlıq, yumurtalıq və uşaqlıq boynu) xərçənglər kimi bağırsaq tıxanması yarada bilən kolon mənfəzində metastaz verən digər xəstəliklər də ola bilər. Əksəriyyəti nazik bağırsağı təsirləndirən digər bağırsaq xəstəlikləri də yoğun bağırsaq tıxanmasına töhfə verə bilər. Məsələn, divertikulit, qarın və ya qasıq nahiyəsinə radioterapiya almaq və iltihabi bağırsaq xəstəliyi kimi.

Yoğun bağırsaq tıxanmaları necə müalicə edilir?

Xərçəngə bağlı (bədxassəli) kolon tıxanmaları ən sürətli və asan şəkildə qarın nahiyəsinin kompüter tomoqrafiyası (BT) ilə diaqnoz edilə bilər; BT həmçinin metastatik xəstəliyi müəyyənləşdirmək baxımından üstünlükdür. Şübhəli tıxanma göstərən kolon törəməsi aşkarlandıqda həm bədxassəliliyi təsdiqləmək, həm də stent vasitəsilə müvəqqəti dekompressiya (açılma, rahatlama) təmin etmək üçün endoskopik müayinə aparıla bilər. Kəskin (qəfil yaranan) yoğun bağırsaq tıxanması olan kolorektal xərçəngli xəstələr onkologiya, qastroenterologiya və ümumi cərrahiyyə mütəxəssislərindən ibarət komanda tərəfindən idarə edilir.

Xərçəngə bağlı kolon tıxanmaları tıxanmış nahiyənin gerisindən bağırsağın dəriyə ağızlaşdırılması proseduru ilə cərrahi olaraq rahatladıla bilər. Bağırsağın əməliyyatla dəriyə ağızlaşdırılması prosedurun aparıldığı bağırsaq hissəsinə görə adlandırılır; "kolon" dəriyə ağızlaşdırılırsa, kolostomiya, nazik bağırsaq dəriyə ağızlaşdırılırsa, ileostomiya və ya yeyunostomiya. Ən çox kolostomiyaya üstünlük verilir; müvəqqəti və ya daimi ola bilər.

Yoğun bağırsaq tıxanmalarının müalicəsində alternativ və daha az seçilən üsul da kolona stent qoyulmasıdır. Bağırsağı tam tıxanmış xəstələrdə stent qoyulması əlbəttə daha çətindir və ya mümkün deyil, ilk növbədə kolostomiya açılmasına üstünlük verilə bilər.

Kolona stent qoyulması xəstəni optimal vaxtda əməliyyat etməyə kömək etmək üçün müvəqqəti tədbir kimi istifadə edilə bilər. Cərrahiyyəyə namizəd olmayan xəstələrdə stent palliativ həll kimi də istifadə edilə bilər. Kolona stent qoyulması müayinəyə başlamazdan əvvəl məntiqli seçim sayılırsa, stentin yerləşdirilməsinə kömək etmək üçün flüoroskopiya (xüsusi tomoqrafiya nəzarətində prosedur) təmin edilə bilər.

Həm kolona stent qoyulması, həm də cərrahi müdaxilə metastatik kolorektal xərçənglərdə tez-tez seçilən, yeni damar yaranmasını önləyən antiangiogen dərman bevasizumab (bazar adı Altuzan) alan xəstələrdə ehtiyatla tətbiq edilməlidir. Çünki bu dərmanı alanlarda stent qoyularkən bağırsaq deşilməsi, cərrahiyyə zamanı qanama və sonradan yara sağalması problemləri görülə bilər.

Kolon stenti yerləşdirildikdən sonra xəstələr stenti yükləməmək üçün xüsusi pəhrizə əməl etməlidirlər. Xəstələr aşağı kalorili / az lifli pəhriz tətbiq etməli və nəcislərini polietilen qlikolla yumşaq saxlamalıdırlar (lazım gələrsə).

Kolon stentlərində sanki tıxanma varmış kimi şikayətlərə, qarın ağrısına və / və ya şişkinliyə və ya rektal qanamaya səbəb ola bilən yerindən sürüşmələr görülə bilər. Xəstələr bu mümkün ağırlaşmalardan xəbərdar olmalı və hər hansı əlaməti varsa, həkimlərini məlumatlandırmalıdırlar.

Xülasə, kolorektal xərçənglərin erkən və ya tez-tez rast gəlinən əlaməti olmasa da, yoğun bağırsaq tıxanmaları nəzərə alınmalı xərçəng ağırlaşmasıdır. Kompüter tomoqrafiyası ilə həm diaqnoz, həm də şişin yeri barədə məlumat verilə bilər. Kəskin tıxanmalar çox vaxt kolostomiya ilə müalicə edilir.

ƏLAQƏLİ MÖVZU

Kolonoskopiyanın hansı nisbətdə həyat xilas etdiyi tapıldı