Konizasiya nədir, necə aparılır? Tarixçəsi

Konizasiya nədir?

Konizasiya qısaca uşaqlıq boynundan (cervix uteri, uşaqlığın serviksi) konusşəkilli hissənin kəsilib çıxarılmasıdır. Konus biopsiyası da adlandırılan bu prosedurda toxumanı çıxarmaq üçün neştər, lazer bıçağı və ya elektrik cərəyanı ilə qızdırılan nazik məftil ilgək istifadə edilə bilər. Sonra toxuma xəstəlik əlamətlərini araşdırmaq üçün mikroskop altında yoxlanılır. Konizasiya uşaqlıq boynu xərçəngini yoxlamaq və ya uşaqlıq boynundakı müəyyən halları müalicə etmək üçün istifadə edilə bilər. 

-Əlaqəli mövzu: drozdogan.com/rahim-agzi-kanseri-belirtileri-ve-tedavisi (ətraflı)

Bəzən uşaqlıq boynunun səthindən götürülmüş hüceyrələr anormal görünə bilər, lakin xərçəng olmaya bilər. Yenə də bu anormal hüceyrələr xərçəngə aparan bəzi dəyişikliklərin başlanğıcı ola bilər. Biz bu cür anormal hüceyrələri prekanseroz (xərçəngə çevrilmə meyli yüksək) adlandırır, yastıhüceyrəli intraepitelial zədələnmə, displaziya, servikal intraepitelial neoplaziya (CIN) və ya in situ karsinoma kimi müxtəlif terminlərlə ağırlıq dərəcəsini təsnif edirik.

Prekanseroz zədələnmələr serviksin örtüyünü təşkil edən epitel qatı ilə məhdud olduğu halda, bu zədələnmələrdəki anormal hüceyrələr dəyişərək uşaqlıq boynunun daha dərin qatlarına yayılmağa başladıqda uşaqlıq boynu (serviks) xərçəngi yaranır.

Konizasiya məhz bu cür halların mövcudluğunun araşdırılmasında; smear (yaxma) testi nəticəsinə görə uşaqlıq boynu hüceyrələrində anormal dəyişikliklərin izlənildiyi hallarda, ağır patologiya aşkar edilmiş smear testi ilə kolposkopiya tapıntıları və ya biopsiya nəticələri uyğun gəlmədikdə istifadə edilir. Həmçinin servikal intraepitelial neoplaziyanın (CIN) qoruyucu müalicəsində də istifadə edilə bilər.

-Əlaqəli mövzu: Pap smear testinin nəticəsinin anormal olması nə deməkdir?

Konizasiyanın növləri hansılardır?

Tətbiq seçilən üsula görə müxtəlif adlar alır. Konizasiyanın neştərlə aparılması soyuq konizasiya; lazerlə aparılması lazer konizasiyası, elektriklə dairəvi alətlə aparılması isə LEEP (ilgəkli elektrocərrahi eksiziya proseduru) adlandırılır. Təxminən 30 dəqiqə çəkən konizasiya yerli və ya ümumi anesteziya altında aparıla bilər.

Bu yanaşmaların hər birinin fərqli faydaları və çatışmazlıqları var.

Soyuq konizasiyaən təmiz nümunə sərhədlərini təmin etdiyi üçün daha çox histoloji araşdırma imkanı verə bilər. Lakin adətən lazer və ya LEEP-lə müqayisədə daha çox qanaxma yaradır və əksər hallarda ümumi anesteziya tələb edir.

Lazer prosedurları daha uzun çəkir və xüsusilə aşağı güc sıxlığı istifadə edildikdə toxuma kənarlarını yandıra, beləliklə histoloji diaqnoza mane ola bilər. Bu prosedurun əsas üstünlüyü lazerin sərhədlərini dəqiq çəkməyin mümkün olmasıdır. Lakin ümumilikdə lazer konizasiyasının yüksək xərcli olması bu üstünlüyə kölgə sala bilər.

LEEP prosedurlarına baxdıqda isə sürət, histoloji qiymətləndirmə üçün sərhədlərin qorunması və minimal qanaxma tezliyi kimi müxtəlif üstünlüklər var. Həmçinin LEEP prosedurları həkim kabinetində və ya digər ambulator şəraitdə aparıla bilər.

Aşağıdakı şəkildəkonizasiya prosedurunun necə aparıldığı təsvir edilib.

Konizasiyanın tarixçəsi

Bu tibbi tətbiqin tarixi 19-cu əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Həmin dövrdə uşaqlıq boynu xərçənglərini rezeksiya etmək (əməliyyatla şişi çıxarmaq) üçün konizasiyaya bənzər prosedurlar istifadə edilirdi. 20-ci əsrin ikinci yarısında konizasiya zədələnməsi olmayan qadınlarda müsbət uşaqlıq boynu sitoloji müayinələrinin səbəbini müəyyən etməkdə, sonra isə CIN müalicəsində mühüm vasitə kimi istifadə edildi. Uşaqlıq boynudaxili küretajla birləşdirilə bilən kolposkopik uşaqlıq boynu biopsiyalarının geniş istifadəsindən sonra soyuq konizasiyanın diaqnostik tətbiqi azaldı. Bununla yanaşı, konizasiya seçilmiş hallarda mühüm diaqnostik vasitə olaraq qalır. Skandinaviya və Avstriya tədqiqatçılarının diqqətlə aparılmış tədqiqatlarının dərcindən sonra CIN müalicəsində qəbul edilən üsula çevrilib. Soyuq konizasiyanın dəqiq mənşəyi isə tarixən qeyri-müəyyəndir.

Konizasiya texnikasında son vaxtlar dəyişiklik olmasa da, 2006-cı ildə dördvalentli HPV (insan papilloma virusunun 6, 11, 16, 18 tipləri) peyvəndi (Gardasil) təqdim edilib. HPV peyvəndinin geniş istifadəsinin uşaqlıq boynunda anormal hüceyrə inkişafının sayını azaltması və nəticədə cərrahi müdaxilələrə ehtiyacı azaltması gözlənilir.

-Əlaqəli mövzu: drozdogan.com/hpv-asisinin-kesfinin-arkasindaki-hikaye-tarihcesi

Konizasiya prosedurlarının aparılma tezliyi aşkar edilə bilən və ya şübhə səbəbindən tövsiyə olunan CIN hallarına əsasən təxmin edilə bilər. HPV infeksiyalarının böyük hissəsi — təxminən %90-ı — 2 il ərzində öz-özünə geriləsə də, qəti diaqnoz və ya müalicə üçün aşkar edilmiş hallar kolposkopiya və bəzən konizasiya tələb edir. Uşaqlıq boynu xərçəngi dünyada hələ də ən çox rast gəlinən 2-ci ginekoloji (qadın cinsiyyət yolları) xərçəngidir. Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, təsirli xərçəng skrininqi proqramları olmayan bölgələrdə qadınlarda mühüm həyat itkisi səbəbidir.

-Əlaqəli mövzu: 2-ci Dünya Müharibəsindən Nobelə: Doktor Harald zur Hausen və HPV-nin serviks xərçənginə səbəb olduğunun kəşfi

Uşaqlıq boynu xərçənginin rastgəlmə tezliyi və ölüm göstəricisi Şimali Amerikanın və Avropanın böyük hissəsində 1930-cu illərdən bəri təxminən %300 azalıb. Ən kəskin enmə pap-smear skrininqinin tətbiqindən sonra 1950-ci illərdə başlayıb. Sitoloji müayinə nadir hallarda qəti diaqnoz verdiyi üçün uşaqlıq boynu konizasiyası anormal klinik və ya kolposkopik zədələnmələrin düzgün diaqnozunun müəyyən edilməsində mühüm vasitəyə çevrilib. Həmçinin servikal intraepitelial zədələnmələrin müalicəsi üçün vacib üsuldur.

Kolposkopiya nədir?

Klinik diaqnostika prosesi adətən çanaq müayinəsi [uşaqlıq yolu və qadın reproduktiv orqanlarının (uşaqlıq, yumurtalıqlar və uşaqlıq boynu) müayinəsi] və Pap-smear testi ilə başlayır. Şübhəli zədələnmələrdə üstünlük olaraq kolposkopiya altında biopsiya aparılır. Kolposkopiya uşaqlıq boynu, uşaqlıq yolu və ya vulvanı yaxından müayinə etməyə imkan verir. Kolposkop adlanan işıqlı alət uşaqlıq boynunun görüntüsünü böyüdür, beləcə daha yaxşı müayinə və görünməsini təmin edir. Kolposkopik biopsiyalar əlavə qiymətləndirmə tələb edərsə, diaqnoz üçün konizasiya aparılır. Servikal intraepitelial zədələnmələr müşahidə edildikdə isə bu üsul müalicə məqsədilə istifadə edilə bilər.

Konizasiya hansı hallarda seçilir?

Diaqnostik məqsədli konizasiya

• Uşaqlıq boynunda epitel hüceyrə anormallıqları, xüsusilə yüksək dərəcəli yastıhüceyrəli intraepitelial zədələnmələr (HSIL) və ya aşağı dərəcəli yastıhüceyrəli intraepitelial zədələnmələr (LSIL) olduqda,
• Epitel hüceyrə anormallığı olan qadınlarda yastı-silindrik birləşmə də daxil bütün transformasiya zonasını görə bilməməyə bağlı qənaətbəxş olmayan kolposkopiya tapıntılarında,
• Biopsiya nəticəsində servikal intraepitelial zədələnmə (CIN) diaqnozundan sonra mikroinvaziya və ya invaziyanın olub-olmaması barədə qeyri-müəyyənlik olduqda,
• Uşaqlıq boynudaxili küretaj zamanı CIN və ya mikroinvaziv xərçəng aşkar edildikdə,
• Bədxassəli və ya bədxassəlilikönü vəzili epitelə dair hüceyrə və ya toxuma sübutu olduqda,
• Biopsiyanın histoloji müayinəsinə əsaslanan diaqnozla sitoloji müayinəyə əsaslanan diaqnozlar arasında uyğunsuzluqlarda diaqnostik məqsədlə tətbiq edilə bilər.

Müalicə məqsədli konizasiya

Nəzarət məqsədli müalicədə konizasiya hazırda CIN-in 2 və 3 dərəcələrini müalicə etmək üçün üstünlük verilən prosedurdur. Təsvir edilmiş bütün yanaşmalar (soyuq bıçaq, lazer, LEEP) səlahiyyətli mütəxəssislərə görə eyni dərəcədə təsirlidir.

CIN dərəcələri

• Servikal intraepitelial neoplaziya, dərəcə 1, CIN-1: Yüngül displaziya
• Servikal intraepitelial neoplaziya, dərəcə 2, CIN-2: Orta displaziya
• Servikal intraepitelial neoplaziya, dərəcə 3, CIN-3: Ağır displaziya

Hansı hallarda konizasiya aparılmamalıdır?

Hamiləlik zamanı konizasiyadan uzaq durulmalıdır, çünki bu hal ümumilikdə 500 ml-dən çox qanaxmaya səbəb olur. Konizasiya aparılmış hamilələrin təxminən %30-unda əməliyyatdan sonra qanaxma yaranmış və bunların %10-u düşüklə nəticələnmişdir. Həmçinin vaxtından əvvəl doğuş riskini artırır. Bu proseduru tələb edən hallar hamiləliyin birinci və ya ikinci 3 aylıq dövründə aşkar edilmiş mümkün invaziv xərçəngin olmasıdır. Bundan başqa, mümkün qədər tətbiq edilməməlidir.

Konizasiya hansı riskləri daşıyır?

• Qanaxma riski
• İnfeksiya riski
• Uşaqlıq boynunda daralma
• Uşaqlıq boynu çatışmazlığının yaranması
• Servikal distosiya (çətin doğuş)

Konizasiya zamanı və sonra qanaxma və ağrı yarana bilər. Həmçinin infeksiya konizasiyadan sonrakı ən mühüm risklərdən biridir. Soyuq konizasiyadan sonra infeksiyanın rastgəlmə tezliyi 0,2 faiz ilə 6,8 faiz arasındadır. Lazer konizasiyasında və ya LEEP prosedurunda isə infeksiya riski bir qədər aşağıdır (0 faiz ilə 2 faiz arasında).

Həmçinin konizasiya uşaqlıq boynunda çatışmazlıq və ya daralma yarada bilər. Digər risk kimi servikal distosiya (çətin doğuş) görülə bilər.

Gələcəkdə uşaq sahibi olmaq arzusu hər xəstə ilə müzakirə edilməlidir. Gələcəkdə hamiləlik istəyə biləcək şəxslərdə dayaz konusun çıxarılmasının konizasiya məqsədinə çatmaq üçün kifayət edib-etmədiyinə qərar verilməlidir; çünki bu prosedur uşaqlıq boynu çatışmazlığı yarada, bu da düşüklər və ya vaxtından əvvəl doğuşla nəticələnə bilər.

Əlbəttə, proseduru aparan şəxs üçün də bəzi risklər yadda saxlanmalıdır; həm lazer konizasiyası, həm LEEP tüstü yaradır. Tüstünün udulması operator üçün təhlükəli ola bilər, çünki tüstü HPV hissəcikləri ehtiva edə bilər. Buna görə tüstü xaric edən cihazların istifadəsi əvəzolunmazdır və prosedur zamanı maska taxılması tövsiyə edilir.

Konizasiyadan sonra nələrə diqqət yetirmək lazımdır?

Konizasiya prosedurundan sonra bir həftə ərzində vaginal qanaxmalar ola bilər. Bu müddətdə heç bir şəkildə tampon istifadə edilməməlidir. Tampon əvəzinə gigiyenik bezlər seçilməlidir. Uşaqlıq yolu su, sabun və ya başqa məhsullarla təmizlənməməli, konizasiyadan sonra təxminən bir ay heç bir şəkildə cinsi əlaqə olmamalıdır.

Konizasiya — Xülasə və tövsiyələr:

• Transformasiya zonasının hamısının konusşəkilli biopsiya ilə çıxarılması servikal neoplaziyası olan qadınlar üçün diaqnostik və potensial müalicəvi prosedurdur.
• Konus biopsiyası üçün standart prosedurlar neştər, lazer və elektrocərrahi üsulları əhatə edir.
• İstifadə edilən texnika və konusun forması zədələnməyə görə fərdiləşdirilməlidir.
• Konus biopsiyasının əməliyyatdaxili ən mühüm ağırlaşması xəstələrin təxminən %5 ilə 10-unda yaranan və adətən kiçik yerli tədbirlərlə idarə edilə bilən qanaxmadır.

- Əlaqəli mövzu: Avstraliya bu xərçəngi tam aradan qaldırmaq üzrədir