Yeni ACS təlimatına görə, kolon və düz bağırsaq xərçənginin skrininq yaşı 45-ə endirilməlidir

Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin (ACS) yeni təlimatı kolon və düz bağırsaq (yoğun bağırsaq) xərçəngi skrininqinin hazırda tövsiyə edilən 50 yaş əvəzinə 45 yaşda başlamasını tövsiyə edir.

Yeni tövsiyəyə görə, normal risk altında olan şəxslər üçün kolonoskopiya, nəcisdə gizli qan yoxlanması kimi kolorektal xərçəng skrininqləri 50 yaş əvəzinə 45 yaşda başlamalıdır. Tövsiyə edilən yaşdakı bu dəyişiklik gənclərdə kolorektal xərçəngin tezliyinin qismən artdığını göstərən yeni məlumatlara əsaslanır.

- Əlaqəli mövzu: Yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq) xərçəngi niyə gəncləri hədəf alır?

Yoğun bağırsaq xərçəngi skrininqinə 45 yaşda başlamaq tövsiyəsi diqqətəlayiq irəliləyişdir. Çünki illərdir xərçəng skrininqi təlimatlarında edilən ən mühüm dəyişiklik budur. Süd vəzi xərçəngi skrininqi olan mammoqrafiya üçün də keçmişdə geniş müzakirələr aparılsa da, bu müzakirələr daha çox mammoqrafiyanın hansı tezliklə aparılmalı olduğu barədə idi.

Kolorektal xərçəngin erkən diaqnostikasınayönəlmiş skrininqə başlamaq yaşı tövsiyəsində dəyişiklik olsa da, mövcud müxtəlif skrininq testi seçimlərinin seçilməsi məsələsində dəyişiklik edilməyib (10 ildə bir kolonoskopiya və ya illik nəcis testləri kimi).

- Əlaqəli mövzu: Kolon və düz bağırsaq xərçənginin erkən diaqnostikası üçün kolonoskopiyaya alternativ 7 test

Dünyada mövcud kolorektal xərçəng skrininqi təlimatları hər hansı şikayəti və ya ailəsində kolorektal xərçəng tarixçəsi olmayan şəxslərə 50 yaşdan etibarən kolorektal xərçəng və poliplər üçün müntəzəm skrininq aparılmasını tövsiyə edir, lakin skrininqin tezliyi, dayandırılma yaşı və üstünlük verilən üsul baxımından fərqlər var. Tövsiyələr yüksək risk altında olan şəxslər üçün də skrininqə başlamaq yaşı ilə yanaşı, skrininqin tezliyi və üsuluna görə fərqlənir. Bundan əlavə, kolon və düz bağırsaq xərçənginə dair əlamət və ya şikayətiolan şəxslər daha gənc yaşda olsalar belə, əlbəttə, gözləmədən həkimə müraciət etməlidirlər.

Kolon və düz bağırsaq xərçəngi skrininqləri üçün əvvəlki illərdə də daha erkən başlanğıclar tövsiyə edilmişdi, lakin 1990-cı illərin ortalarında əksər qurumlar 50 yaş barədə razılığa gəlmişdi və başlanğıc yaşı tövsiyəsi son 20 ildə dəyişməmişdi. Bu dəyişiklik qurumlar arasında münaqişə kimi düşünülməməlidir, çünki Amerika Xərçəng Cəmiyyəti (American Cancer Society, ACS) təlimatı tövsiyəni çox yeni dərc edib; bu sahədə nüfuzlu başqa bir qurum olan US Preventive Services Task Force (USPSTF) isə son yeniləməsini 2 il əvvəl etmişdi.

Gənclərdə artan göstəricilər

Amerika Xərçəng Cəmiyyəti 55 yaş və yuxarı şəxslərdə kolorektal xərçəngin tezliyinin davamlı azalmasına baxmayaraq, 1994-cü ildən bəri 50 yaşdan kiçiklərdə %51 artım olduğunu vurğuladı. Gənc yaş qrupunda xərçəngə bağlı ölüm göstəriciləri də yaxın zamanda artmağa başlayıb; bu da kolorektal xərçəng skrininqlərinə daha erkən yaşda başlamağın əsaslarından birini təşkil edir.

Yeniləmədə ACS gənc yetkinlərdə artan kolorektal xərçəng tezliyi tendensiyalarını qiymətləndirən son araşdırmaları əhatə edən yeni bir simulyasiya/modelləşdirmə araşdırmasından istifadə etmişdir. Nəticələr 10 illik intervallarla kolonoskopiya istifadəsi də daxil olmaqla, 45 yaşdan başlayaraq çoxsaylı skrininq strategiyalarının 50 yaşın əvvəlindən skrininqə başlayanlarla müqayisədə daha uzun yaşam müddəti ilə daha əlverişli fayda-yük nisbəti verdiyini göstərmişdir. Bununla belə, skrininq yaşını 45-ə endirməyin real dünyadakı nəticələrini görmək üçün bir neçə il də gözləmək lazım gələcək.

- Əlaqəli mövzu: Kolon və düz bağırsaq xərçəngi haqqında bilinməli olanlar

Nəticə olaraq, kolorektal xərçənglər ölkəmizdə həm qadınlarda, həm də kişilərdə ən çox rast gəlinən 3-cü xərçəng növüdür. Bu qədər tez-tez rast gəlinməsinə baxmayaraq, düzgün planlaşdırılmış tibbi izləmə ilə bu xərçənglərdə erkən diaqnostika böyük ölçüdə mümkün görünür. "Skrininqə başlamaq yaşı 45, yoxsa 50 olmalıdır?" müzakirələrinin bir müddət də davam edəcəyi görünsə də, cəmiyyətin əksəriyyətinin tövsiyə edilən skrininqlərdən keçməməsi ayrıca problemdir. Buna görə kolorektal xərçəng skrininqlərinin yayılması və daha çox şəxsin fayda görməsi üçün cəmiyyətin bütün təbəqələrinin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. 

Əlaqəli mövzular:

- Kolon və düz bağırsaq (yoğun bağırsaq) xərçənginin müalicəsində yeniliklər - 2017 və 2018

- Kolonoskopiyadan əvvəl bilinməli olanlar – Hazırlıq mərhələsi

- Kolonoskopiyanın hansı dərəcədə həyat qurtardığı müəyyən edildi