Bacadan Yükselen Ölüm: Percivall Pott, İsli Çocuklar ve Kanserin Çevresel Yüzü
61. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Tarihin ilk karsinojen keşfi: 18. yüzyıl Londra'sının karanlık bacalarından onkoloji biliminin en büyük aydınlanmasına uzanan trajedi.
1. "Tırmanan Çocuklar"ın karanlık dünyası
18. yüzyıl Londrası'nda gökyüzü kömür dumanıyla kaplıydı. Daracık bacaları temizlemek yetişkinlerin yapabileceği bir iş değildi. Bu yüzden yetimhanelerden alınan 4 ila 8 yaşlarındaki küçük erkek çocukları, "Climbing boys" (tırmanan çocuklar) olarak çalıştırılırdı.
Bu çocuklar, bacalarda sıkışmamak için çırılçıplak çalıştırılır, bedenlerinin her kıvrımı kömür isine (katran) bulanırdı. Yıkanmak bir lükstü ve çoğu zaman o isli çuvalların üzerinde uyuyarak yıllarını geçirirlerdi.
2. Kurum siğilinden ölümcül yengece
Bacalarda boğulmadan büyüyen bu çocukları, yetişkinliklerinde sinsi bir son bekliyordu. Yıllarca yıkanmayan derilerinde, özellikle testis torbasının (skrotum) kıvrımlarında biriken zehirli kurumlar, önce inatçı bir cilt iltihabına neden oluyordu.
20'li yaşlarına gelen eski baca temizleyicilerinde, tahriş olan bölgede sert bir yara beliriyordu. Halk buna "kurum siğili" diyordu.
Bu yara hızla büyüyor, testisleri ve kasıkları yiyip bitiren yassı hücreli cilt kanserine dönüşerek hastayı korkunç acılarla öldürüyordu.
3. Percivall Pott'un tarihi kanıtı (1775)
Londra’daki St. Bartholomew’s Hastanesi’nde bu genç hastaları gören saygın cerrah Percivall Pott, muazzam bir örüntü yakaladı: Bu hastaların hepsi çocukluklarında baca temizleyicisi olarak çalışmıştı.
Kanserin Nedenini Dışarıda Aramak
Pott, 1775'te yayımladığı makalesinde tarihte ilk kez kanserin nedenini "kara safra" veya "tanrıların laneti"nde değil; doğrudan ve tek bir kimyasal maddede aradı: "Kurum" (Soot). Bu, insanlık tarihinde dış dünyadan gelen bir kimyasalın kansere yol açtığının bilimsel olarak kanıtlandığı ilk andır.
4. Çevresel onkolojinin doğuşu ve önlenebilirlik
Pott'un keşfi, kanserin önlenebilir bir hastalık olabileceği fikrini doğurdu. Eğer o çocuklar her gün yıkansaydı, o kurum derilerinde kalmasaydı, kanser olmayacaklardı. Bu çalışma, Avrupa'da ilk "çocuk işçi" yasalarının çıkarılmasında ve işçi sağlığı kurallarının getirilmesinde etkili oldu.
Geleceğin araştırmacıları (özellikle 1920'lerde), bu isli kurumun içindeki asıl kanser yapıcı molekülün Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar (PAH) olduğunu laboratuvarda ispatlayarak Pott'un haklılığını tescilleyeceklerdi.
Peki, dışarıdan gelen bu "zehirler" kanseri tetikliyorsa, acaba kanserin bizzat kendisi de bir zehir miydi?
Yarın (62. Gün), insan meme kanserinden aldığı irini bir köpeğe enjekte eden Bernard Peyrilhe'nin o "çılgın" deneyine şahit olmak için Fransa'ya gidiyoruz!
Arınmak, restorasyonun yarısıdır
Percivall Pott’un 250 yıl önce bacalarda gördüğü o isli trajedi, bugün bize onkolojideki en hayati dersi veriyor: "Kanserden korunmak, kanseri tedavi etmekten çok daha isabetli bir yoldur." Biyolojik restorasyon felsefemiz gereği; bedenimiz harika bir onarım sistemine sahiptir ancak onu sürekli karsinojenik bir bombardımana (sigara dumanı, endüstriyel kirlilik, asbest vb.) maruz bırakmak, bu dengeyi geri dönülemez şekilde bozar.
İsabetli rehberlik, sadece doğru ilacı vermek değil; hastayı zehirleyen o "isli bacayı" vaktinde saptayıp onu bu ortamdan uzaklaştırmaktır. Şifa, hücrenin içindeki bozukluğu düzeltmek kadar, hücrenin dışındaki dünyayı da temiz tutmaktan geçer. Pott’un çocukları için çözüm basit bir "su ve sabun"du; bugünün dünyasında ise çözüm, bilimin ışığında karsinojenlerden arınmış bir yaşam inşa etmektir.
Bilimsel Referanslar ve İleri Okuma
- 1. Pott P. Chirurgical Observations Relative to the Cataract... and the Cancer of the Scrotum. London: Hawes, Clarke, and Collins, 1775. (Orijinal Eser).
- 2. Waldron HA. "A brief history of scrotal cancer." British Journal of Industrial Medicine, 1983;40(4):390-401.
- 3. Brown JR, Thornton JL. "Percivall Pott (1714-1788) and chimney sweepers' cancer." Brit J Industr Med, 1957.
- 4. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. Scribner, 2010.
