گلوتاتیون چیست و در درمان چه بیماری‌هایی آزمایش می‌شود؟

گلوتاتیون،ماده‌ای طبیعی و نیرومند با نقش‌های حیاتی در عملکرد سلول و یک، آنتی‌اکسیدان،است. در گیاهان، حیوانات، قارچ‌ها و برخی باکتری‌ها نقش آنتی‌اکسیدانی دارد و آثار مضر رادیکال‌های آزاد اکسیژن مانند پراکسید، پراکسید چربی و فلزات سنگین را کم می‌کند. این ویژگی‌ها مصرف مکمل آن را مطرح کرده و در این موارد آزمایش شده است: برخی به خواص ضدپیری آن اطمینان دارند، دیگران می‌گویند می‌تواند اوتیسم را درمان کند، سوخت‌وساز چربی را افزایش دهد و حتی از سرطان جلوگیری کند.

گلوتاتیون چیست؟

گلوتاتیون آنتی‌اکسیدانی نیرومند است که در همه سلول‌های بدن وجود دارد. اسیدآمینه، نام سه نوع مولکولی است که آن را تشکیل می‌دهند.

اسیدهای آمینه به شکل‌های مختلف ترکیب می‌شوند تا تمام پروتئین‌های بدن را بسازند.

تفاوت گلوتاتیون با دیگر آنتی‌اکسیدان‌ها، امکان ساخته شدن آن در کبد است.

گلوتاتیون در فرایندهای سلولی زیر نقش دارد:

• DNA،ساخت آن، اجزای سازنده پروتئین‌ها و سلول‌ها
• عملکرد ایمنی، حمایت از آن
• ساخت سلول‌های اسپرم
• تجزیه رادیکال‌های آزاد
• کمک به عملکرد آنزیم‌های خاص
• ویتامین E و، ویتامین C، بازسازی آن‌ها
• پیشگیری از تجمع جیوه در مغز
• کمک به کبد و کیسه صفرا برای مقابله با چربی‌ها
• آپوپتوز، کمک به مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی که به این نام شناخته می‌شود

غذاهای سالم، افزایش مصرف آن‌ها بهترین راه افزایش طبیعی سطح گلوتاتیون است. همچنین خارمریم گیاهی با سطح بالای گلوتاتیون است.

گلوتاتیون در سامانه دفاع آنتی‌اکسیدانی به‌تنهایی مؤثر نیست؛ بخشی از سامانه پیچیده است. هنگام تبدیل پراکسید هیدروژن به آب توسط گلوتاتیون پراکسیداز، گلوتاتیون مصرف می‌شود. اگر آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز کافی نباشد، آنزیمی که برای فعالیت به، سلنیوم، نیاز دارد، گلوتاتیون فعالیت آنتی‌اکسیدانی نخواهد داشت. به همین دلیل هنگام مصرف «مکمل»، گلوتاتیون و سلنیوم با هم بازاریابی می‌شوند.

گلوتاتیون در درمان چه بیماری‌هایی آزمایش می‌شود؟

گلوتاتیون آنتی‌اکسیدانی بسیار قوی است؛ تا حدی چون در همه سلول‌های بدن می‌تواند با غلظت بالا وجود داشته باشد.

گلوتاتیون بر اساس پژوهش روی «رده‌های سلولی» انسان و موش صحرایی، یعنی، در آزمایشگاه، با عنوان محافظ در برابر آسیب فلزات سنگین بازاریابی می‌شود.

اینجا باید بلافاصله 2 پرسش مطرح شود:

1. چقدر در معرض خطر مسمومیت با فلزات سنگین هستیم؟
2. آیا نتایج آزمایشگاهی را می‌توان به عنوان توصیه به انسان ارائه کرد؟

پاسخ هر دو پرسش ساده است. مسمومیت فلزات سنگین مسئله سلامت عمومی نیست و جز در شاغلان بعضی صنایع نادر است. نتایج آزمایشگاهی نیز البته تا با آزمایش انسانی تأیید نشوند، نمی‌توانند توصیه مصرف انسانی باشند. این کار خطرهای جدی دارد.

(پایین بخش «سرطان،» را ببینید)

شیوه دیگر بازاریابی مکمل گلوتاتیون این است که چون فرایند گوارش ممکن است گلوتاتیون معمولی را نابود کند، باید آن را به صورت مکمل «گلوتاتیون لیپوزومی» گذرکننده از معده مصرف کنیم. همچنین گویا می‌توانیم با N-استیل‌سیستئین (NAC)، که بدن برای ساخت گلوتاتیون استفاده می‌کند، و، اسید آلفالیپوئیک، مکمل دریافت کنیم... حتی خود این توصیه‌ها تناقض جدی دارند: گلوتاتیون چیزی نیست که با غذا دریافت شود، بلکه مولکولی ساخته‌شده توسط سلول‌های بدن است.

اکنون سطح گلوتاتیون خون و مصرف مکمل آن را در برخی بیماری‌ها بررسی کنیم:

سرطان

برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهند گلوتاتیون در پیشگیری سرطان نقش دارد، اما این ادعا در کارآزمایی‌های بالینی انسانی نشان داده نشده است.

با این حال همان پژوهش مطرح می‌کند که گلوتاتیون ممکن است حساسیت تومورها به، شیمی‌درمانی، را کم کند و در افراد دارای تشخیص سرطان رشد تومور را تحریک کند! بنابراین مصرف مکمل گلوتاتیون به بیماران سرطانی توصیه نمی‌شود و برای پیشگیری سرطان به پژوهش بیشتر نیاز است.

کاهش آسیب سلولی در بیماری کبدی

عفونت هپاتیت، سوءمصرف الکل و، بیماری کبد چرب، همگی به سلول‌های کبد آسیب می‌زنند.

کارآزمایی کوچک 2017 نتیجه گرفت گلوتاتیون با خواص آنتی‌اکسیدانی و ظرفیت سم‌زدایی، ممکن است به درمان کبد چرب غیرالکلی کمک کند.

پژوهشگران می‌گویند برای تأیید این اثر مطالعات بزرگ‌تر لازم است.

افزایش حساسیت به انسولین

مقاومت به انسولین، دیابت نوع-2، را ممکن است ایجاد کند. تولید انسولین باعث انتقال گلوکز (قند) از خون به سلول‌هایی می‌شود که از آن برای انرژی استفاده می‌کنند.

مطالعه‌ای در 2018 نشان داد به‌ویژه افراد با گلوتاتیون پایین، مقاومت به انسولین بیشتری دارند و بیشتر مستعد عوارضی مانند نوروپاتی یا رتینوپاتی هستند.

درمان اختلالات طیف اوتیسم

شواهدی وجود دارد که کودکان اوتیستیک گلوتاتیون کمتری از کودکان بدون اوتیسم دارند. اما مکمل گلوتاتیون، اوتیسم را درمان نکرده است.

ضدپیری

تاکنون هیچ شاهد علمی برای پیشگیری از پیری یا افزایش طول عمر با مکمل گلوتاتیون وجود ندارد.

خلاصه

گلوتاتیون آنتی‌اکسیدانی نیرومند است که هر سلول بدن روزانه استفاده می‌کند. پژوهشگران در چند بیماری سطح گلوتاتیون خون را پایین یافته‌اند، اما مکمل آن کمک معناداری به درمان این وضعیت‌ها نکرده است.

با وجود نقش‌های حیاتی سلولی و نتایج امیدبخش برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی درباره مکمل گلوتاتیون، آیا رویکرد، «مصرف کنیم، ضرری ندارد، شاید سودی ببریم»، درست است؟ وقتی سخن از مصرف مکمل آنتی‌اکسیدان است، برخلاف تصور، ممکن است، بیش از سود، زیان، داشته باشد. به‌ویژه پژوهش‌های پس از 2000 نشان می‌دهند مصرف آنتی‌اکسیدان به صورت مکمل خطر ایجاد سرطان یا گسترش سرطان موجود را افزایش می‌دهد. در نتیجه گلوتاتیون مانند بسیاری مکمل‌ها، تا کمبودش ثابت نشده نباید با هدف پیشگیری بیماری یا ضدپیری استفاده شود.

*

کدام مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی در چه شرایطی لازم‌اند؟