რა არის გლუტათიონი? რომელი დაავადებების მკურნალობაში გამოიცდება?

გლუტათიონი, უჯრედული ფუნქციებისთვის გადამწყვეტი როლის მქონე ბუნებრივი და ძლიერი ანტიოქსიდანტია. მცენარეებში, ცხოველებში, სოკოებსა და ზოგ ბაქტერიაში ანტიოქსიდანტად მოქმედებს და პეროქსიდის, ლიპიდური პეროქსიდისა და მძიმე მეტალების მსგავსი თავისუფალი ჟანგბადოვანი რადიკალების მავნე მოქმედებას ამცირებს. ამ თვისებებმა დანამატად გამოყენების საკითხი წამოჭრა და შემდეგ შემთხვევებში გამოსცადეს: ზოგი დაბერების საწინააღმდეგო თვისებებში დარწმუნებულია, სხვები კი ამბობენ, რომ აუტიზმს მკურნალობს, ცხიმის მეტაბოლიზმს აძლიერებს და კიბოს პრევენციაც შეუძლია.

რა არის გლუტათიონი?

გლუტათიონი ორგანიზმის ყველა უჯრედში არსებული ძლიერი ანტიოქსიდანტია. ამინომჟავების სახელით ცნობილი სამი ტიპის მოლეკულისგან შედგება.

ამინომჟავები სხვადასხვა გზით ერთიანდება ორგანიზმის ყველა ცილის შესაქმნელად.

სხვა ანტიოქსიდანტებისგან გლუტათიონს ღვიძლში წარმოქმნის შესაძლებლობა განასხვავებს.

გლუტათიონი შემდეგ უჯრედულ პროცესებში მონაწილეობს:

• დნმ-ის წარმოება, ცილებისა და უჯრედების საშენი ბლოკები
• იმუნური ფუნქციის მხარდაჭერა
• სპერმატოზოიდების წარმოქმნა
• თავისუფალი რადიკალების დაშლა
• გარკვეული ფერმენტების ფუნქციის ხელშეწყობა
• E და C ვიტამინების რეგენერაცია
• ტვინში ვერცხლისწყლის დაგროვების პრევენცია
• ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის დახმარება ცხიმების დამუშავებაში
• აპოპტოზის სახელით ცნობილი დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის ხელშეწყობა

ჯანსაღი საკვების მიღების გაზრდა გლუტათიონის დონის ბუნებრივი მატების საუკეთესო გზაა. ამასთან, ბაყაყურა გლუტათიონის მაღალი დონის მქონე მცენარეა.

ანტიოქსიდანტურ თავდაცვაში გლუტათიონი მარტო ეფექტიანი არ არის; რთული სისტემის ნაწილია. წყალბადის პეროქსიდის გლუტათიონპეროქსიდაზით წყლად გარდაქმნისას გლუტათიონი გამოიყენება. თუ ორგანიზმს ეს ფერმენტი საკმარისად არ აქვს — მისი აქტივობისთვის კი სელენია საჭირო — გლუტათიონი ანტიოქსიდანტურ აქტივობას არ ავლენს. ამიტომ დანამატად მიღებისას გლუტათიონი და სელენი ერთად იყიდება.

რომელი დაავადებების მკურნალობაში გამოიცდება გლუტათიონი?

გლუტათიონი ძალიან ძლიერი ანტიოქსიდანტია, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ სხეულის ყველა უჯრედში მაღალი კონცენტრაციით შეიძლება იყოს.

გლუტათიონი ადამიანის და ვირთხის „უჯრედულ ხაზებში“ — ანუ ლაბორატორიაში — ჩატარებულ კვლევებზე დაყრდნობით მძიმე მეტალების დაზიანებისგან დამცავად იყიდება.

აქ დაუყოვნებლივ 2 კითხვა უნდა გაგვიჩნდეს:

1. რამდენად გვემუქრება მძიმე მეტალებით მოწამვლა?
2. შეიძლება ლაბორატორიული კვლევის შედეგები ადამიანებს რეკომენდაციად შევთავაზოთ?

ორივე პასუხი მარტივია. მძიმე მეტალებით მოწამვლა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემა არ არის და ზოგი სამრეწველო სამუშაოს გარდა იშვიათია. ლაბორატორიული შედეგები კი ადამიანებზე ცდებით დადასტურების გარეშე ადამიანისთვის გამოყენების რეკომენდაციად ვერ წარმოდგება. ამას სერიოზული რისკები ახლავს.

(იხილეთ ქვემოთ „კიბოს“ განყოფილება)

დანამატის მარკეტინგის სხვა ფორმაა მტკიცება, რომ მონელება ჩვეულებრივ გლუტათიონს ანადგურებს და ამიტომ კუჭში გამტარი „ლიპოსომური გლუტათიონი“ უნდა მივიღოთ. ასევე გვთავაზობენ N-აცეტილცისტეინსა (NAC) და ალფა-ლიპოის მჟავას დანამატად, რომელთაც ორგანიზმი საკუთარი გლუტათიონის შესაქმნელად გამოიყენებს... თავად ეს რეკომენდაციებიც სერიოზულ წინააღმდეგობებს შეიცავს: გლუტათიონი საკვებით მისაღები ნივთიერება კი არა, ორგანიზმში უჯრედებით წარმოქმნილი მოლეკულაა.

ახლა ზოგ დაავადებაში სისხლის გლუტათიონის დონესა და დანამატების გამოყენებას შევეხოთ:

კიბო

ზოგი ლაბორატორიული კვლევა კიბოს პრევენციაში გლუტათიონის როლზე მიუთითებს, თუმცა ეს ადამიანთა კლინიკურ კვლევებში არ არის ნაჩვენები.

ამავე დროს იგივე კვლევა მიანიშნებს, რომ გლუტათიონმა სიმსივნე შეიძლება ქიმიოთერაპიისადმი ნაკლებად მგრძნობიარე გახადოს და უკვე დიაგნოსტირებულ კიბოში ზრდა წაახალისოს! ამიტომ კიბოს პაციენტებს გლუტათიონის დანამატები არ ეძლევათ რეკომენდაციად; პრევენციაზე კი მეტი კვლევაა საჭირო.

ღვიძლის დაავადებაში უჯრედული დაზიანების შემცირება

ჰეპატიტის ინფექცია, ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენება და ცხიმოვანი ღვიძლის დაავადება ღვიძლის უჯრედებს აზიანებს.

2017 წლის მცირე კლინიკურმა კვლევამ დაასკვნა, რომ ანტიოქსიდანტური თვისებებითა და დეტოქსის პოტენციალით გლუტათიონი არალკოჰოლური ცხიმოვანი ღვიძლის მკურნალობას შეიძლება დაეხმაროს.

მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ დასადასტურებლად უფრო დიდი კვლევებია საჭირო.

ინსულინისადმი მგრძნობელობის გაზრდა

ინსულინრეზისტენტობამ შეიძლება ტიპი-2 დიაბეტის განვითარება გამოიწვიოს. ინსულინის გამომუშავება ორგანიზმს გლუკოზის (შაქრის) სისხლიდან იმ უჯრედებში გადატანაში ეხმარება, რომლებიც მას ენერგიისთვის იყენებს.

2018 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ განსაკუთრებით დაბალი გლუტათიონის მქონე პირებს უფრო მეტი ინსულინრეზისტენტობა და ნეიროპათიისა თუ რეტინოპათიის მსგავსი გართულებების მეტი მიდრეკილება ჰქონდათ.

აუტისტური სპექტრის დარღვევების მკურნალობა

არსებობს გარკვეული მტკიცებულება, რომ აუტიზმის მქონე ბავშვებს სხვებზე დაბალი გლუტათიონი აქვთ. თუმცა მისი დანამატით აუტიზმი არ განკურნებულა.

Anti-aging (დაბერების საწინააღმდეგო)

დღემდე არ არსებობს სამეცნიერო მტკიცებულება, რომ გლუტათიონის დანამატები დაბერებას აჩერებს ან სიცოცხლეს ახანგრძლივებს.

შეჯამება

გლუტათიონი ძლიერი ანტიოქსიდანტია, რომელსაც ყველა უჯრედი ყოველდღიურად იყენებს. მკვლევრებმა რამდენიმე დაავადებაში სისხლში მისი დაბალი დონე აღმოაჩინეს, თუმცა დანამატმა ამ მდგომარეობების მკურნალობაში მნიშვნელოვანი სარგებელი ვერ მოიტანა.

მაშინ, როცა ასეთი გადამწყვეტი უჯრედული როლები აქვს და ზოგი ლაბორატორიული კვლევა დანამატის შესახებ იმედისმომცემ შედეგებს იძლევა, „მივიღოთ, არ გვავნებს, იქნებ დაგვეხმაროს“ მიდგომა სწორია? როდესაც ანტიოქსიდანტების დანამატად გამოყენებაზეა საუბარი, გავრცელებული მოსაზრების საპირისპიროდ, შეიძლება სარგებელზე მეტი ზიანი მოგვიტანოს. განსაკუთრებით 2000 წლის შემდეგ კვლევები მიუთითებს, რომ ანტიოქსიდანტების დანამატად მიღება კიბოს წარმოქმნის ან არსებული კიბოს გავრცელების რისკს ზრდის. დასასრულ, მრავალი დანამატის მსგავსად გლუტათიონი დეფიციტის დადასტურების გარეშე დაავადებების პრევენციისა და დაბერების საწინააღმდეგოდ არ უნდა გამოიყენებოდეს.

*

რომელი ვიტამინისა და მინერალის დანამატი რა შემთხვევაშია საჭირო?