سرطان چگونه رابطه جنسی و صمیمیت یک زوج را تغییر میدهد؟ صدای یک پزشک از NEJM Voices و شواهد علمی

در این مقاله
سرطان فقط بیمار را نه، زوج را هم تحت تأثیر قرار میدهد: درباره رابطه جنسی و صمیمیت
Don Dizon، انکولوژیست آمریکایی، سالهاست روی موضوع زندگی جنسی پس از سرطان کار میکند. او در مقاله «Sex, Intimacy, Cancer, and Couples» (رابطه جنسی، صمیمیت، سرطان و زوجها) در NEJM Voices توضیح میدهد که پزشکان مشکلات جنسی زوجها را اغلب با این جمله که «باید شکرگزار باشند که زندهاند» کنار میگذارند و تأکید میکند که این رویکرد فقدان عمیقی را که همسران تجربه میکنند نادیده میگیرد. پیام اصلی روشن است: سرطان یک بیماری اجتماعی است و همسر فردی که با سرطان زندگی میکند باید بخشی از مراقبت دیده شود. در این مقاله آنچه Dizon میگوید، دادههای علمی مرتبط و کارهایی را که زوجها و تیم درمان میتوانند انجام دهند، همراه با تجربه خودم توضیح میدهم. پیشتر این موضوع را در مقالههای رابطه جنسی و زندگی جنسی در سرطان، 5 نکتهای که بیمار سرطانی و همسرش باید بدانند و تأثیر تشخیص سرطان بر رابطه همسران بررسی کرده بودم (همه به ترکی).
- مسئله: پس از درمان سرطان، بخش مهمی از بیماران دچار مشکلات جنسی میشوند، اما این مشکلات در ویزیتها کمتر مطرح میشود. فقدان، سوگ و درماندگی همسران تقریباً هرگز دیده نمیشود.
- چرا؟ هر زوجی یک «سناریوی» ضمنی دارد که صمیمیت را بیآنکه کسی به آن فکر کند هدایت میکند. سرطان این سناریو را برهم میزند؛ اگر درباره تغییرات حرف زده نشود، شکافهای کوچک بهمرور به پرتگاه تبدیل میشوند.
- شواهد: در مطالعهای روی 20 همسر بیماران سرطانی، 11 نفر وقتی آمیزش دیگر ممکن نبود نتوانستند صمیمیت را بازسازی کنند؛ 9 نفر با ارتباط باز و تعریف گستردهتر از رابطه جنسی به نزدیکی تازهای رسیدند.
- چه باید کرد؟ تیم درمان باید موضوع را مطرح کند، همسر نیز به ویزیت دعوت شود، عوارض قابلدرمان درمان شوند و در صورت نیاز به درمان جنسی یا زوجدرمانی ارجاع داده شود.
چرا این موضوع مهم است؟
به لطف پیشرفتهای درمان سرطان، اکنون بسیاری از افراد سالها با سرطان زندگی میکنند؛ شمار بیمارانی که حتی با بیماری متاستاتیک سالها زنده میمانند هر روز بیشتر میشود. این موضوع کیفیت زندگی، رابطه جنسی و صمیمیت را از همیشه مهمتر میکند. بر اساس مطالعات، بسته به نوع سرطان و درمان، بین 40 تا 100 درصد بیماران مشکلات جنسی دارند: در زنان خشکی واژن، درد هنگام آمیزش و یائسگی زودرس؛ در مردان مشکلات نعوظ و انزال؛ و در هر دو جنس کاهش میل، تغییر تصویر بدن و احساس جذاب نبودن (سرطان چگونه بر زندگی جنسی اثر میگذارد، زندگی جنسی بیمار سرطانی؛ مقالههای ترکی).
با این حال، این موضوع یکی از کمترگفتهشدهترین موضوعات در ویزیتهاست. بیماران از پرسیدن میترسند و پزشکان بهدلیل کمبود وقت، کمبود دانش یا شرم موضوع را باز نمیکنند (بیماران سرطانی زندگی جنسی خود را پس میخواهند، نگرانیهای جنسی در زنانی که از سرطان گذشتهاند؛ مقالههای ترکی). همسران نامرئیترین قربانیان این سکوت هستند: هم شاهد بیماری عزیزشاناند، هم نقش مراقب را بر عهده میگیرند، و هم سوگ نزدیکی ازدسترفته را با هیچکس تقسیم نمیکنند (بار سنگین نزدیکان بیماران سرطانی؛ مقاله ترکی).
سرطان چگونه بر رابطه جنسی و صمیمیت اثر میگذارد؟
سرطان از طریق عوارض جانبی درمان، خستگی، درد، تغییر تصویر بدن و بار عاطفی بر رابطه جنسی و صمیمیت اثر میگذارد. شکل آشنای نزدیکی زوج برهم میخورد و همسر ممکن است از معشوق به مراقب تبدیل شود. اگر این تغییرات گفته نشوند، فاصله و تنهایی شکل میگیرد؛ صحبت باز، بازتعریف صمیمیت و در صورت نیاز گرفتن حمایت، به زوج کمک میکند دوباره به هم نزدیک شوند.
Dizon این وضعیت را با مفهوم «سناریوی ضمنی» توضیح میدهد. هر زوج، بیآنکه به آن فکر کند، سناریویی میسازد که تعیین میکند چه کسی شروع میکند و دیگری چگونه پاسخ میدهد؛ مثل تبدیل روز به شب بهخودیخود رخ میدهد. این سناریو در هر نوع رابطهای، از جمله روابط چندنفره، وجود دارد. تا زمانی که رویدادی زندگیساز مثل تشخیص سرطان رخ ندهد، کسی این گامها را متوجه نمیشود. سرطان این سناریو را برهم میزند: بدن تغییر میکند، انرژی کم میشود، داروها بر میل و عملکرد اثر میگذارند و نقشها جابهجا میشوند. این تغییرات آهسته رخ میدهند؛ وقتی گفته نشوند، ابتدا شکافهای کوچک و بهمرور پرتگاههایی پدید میآید که زوج آمادگی ترمیمشان را در خود نمیبیند.
شکل 1 · سرطان سناریوی ضمنی زوج را چگونه تغییر میدهد؟
سکوت و دوباره حرف زدن
از معشوق تا مراقب: داستانی که Dizon روایت میکند
Dizon در مقالهاش بیماری مبتلا به سرطان پستان متاستاتیک و همسرش را توصیف میکند. پس از دوره بستری در بیمارستان، وقتی زن خواست به همسرش نزدیکی نشان دهد، همسرش نتوانست پاسخ دهد. زن این را چنین تعبیر کرد که همسرش دیگر او را دوست ندارد. اما آنچه شوهر تجربه میکرد پایان عشق نبود، بلکه تغییر نقش بود: او که در بیمارستان کنار همسرش خوابیده بود، داروهایش را پیگیری میکرد و از زخمهایش مراقبت میکرد، ناگهان دیدن همان شخص بهعنوان معشوق برایش دشوار شده بود. هیچکدام نتوانسته بودند درباره این موضوع صحبت کنند، نه با یکدیگر و نه با پزشکانشان.
این داستان را بارها در مطبم شنیدهام. بهویژه در زنانی که در سنین جوانی به سرطان پستان مبتلا میشوند و در همسرانشان؛ بدنی که با جراحی، شیمیدرمانی و هورموندرمانی تغییر کرده، یائسگی زودرس و خشکی واژن، صمیمیت زوج را عمیقاً تحت تأثیر قرار میدهد (زندگی جنسی پس از درمان سرطان پستان، هورموندرمانی و مشکلات جنسی). مشکلات نعوظ در سرطان پروستات و احساس گناه و اضطراب مرتبط با HPV در سرطانهای سر و گردن میتواند سکوت مشابهی ایجاد کند (زندگی جنسی پس از سرطان پروستات، HPV و پیامدهای اجتماعی سرطان سر و گردن؛ مقالههای ترکی).
شواهد علمی: آیا همسران میتوانند صمیمیت را دوباره بسازند؟
حس فقدانی که Dizon از آن میگوید با پژوهشها نیز تأیید میشود. در مطالعهای کیفی که Gilbert، Ussher و Perz در سال 2010 در Archives of Sexual Behavior در استرالیا منتشر کردند، با 20 همسر که از بیماران سرطانی مراقبت میکردند مصاحبه عمیق انجام شد. 11 نفر از همسران وقتی آمیزش دیگر ممکن نبود نتوانستند صمیمیت را بازسازی کنند و این را فقدانی عمیق تجربه کردند. 9 نفر باقیمانده صمیمیت را بازتعریف کردند: با لمس، آغوش، بوسه و رفتارهای جنسی غیر از آمیزش به نزدیکی تازهای رسیدند.
آیا همسران توانستند صمیمیت را بازتعریف کنند؟
مصاحبه با 20 همسر بیماران سرطانی؛ درصد همسران.
در همسرانی که توانستند صمیمیت را بازتعریف کنند دو ویژگی مشترک برجسته بود: رابطه جنسی را فقط آمیزش ندانستن و ارتباط باز. چون این یک مطالعه کیفی کوچک است، درصدها قابل تعمیم نیستند. Gilbert و همکاران، Archives of Sexual Behavior، 2010.
این مطالعه عواملی را که این دو گروه را از هم جدا میکرد نیز نشان داد. ارتباط باز و خوب بودن کلی رابطه، بازسازی را آسانتر میکرد. در مقابل، رابطه جنسی را فقط آمیزش دانستن، مشکلات رابطه که پیش از سرطان وجود داشت و نگاه به همسر صرفاً بهعنوان «بیمار»، کودک یا کسی بدون زندگی جنسی، بازسازی صمیمیت را دشوار میکرد. این یک مطالعه کیفی کوچک است؛ درصدها قابل تعمیم نیستند. اما پیام روشن است: تغییر اجتنابناپذیر است، فقدان نه.
شکل 2 · همسران صمیمیت را چگونه دوباره ساختند؟
Gilbert و همکاران، 2010: عوامل کمککننده و مانع
مداخلههای زوجی، یعنی برنامههای مشاوره و درمان که بیمار و همسر با هم در آن شرکت میکنند، نیز بررسی شدهاند. در فراتحلیلی که در سال 2020 در Supportive Care in Cancer منتشر شد و 23 مطالعه را گرد هم آورد، این مداخلهها در مقیاسهای عملکرد جنسی، خودپنداره جنسی و سلامت روان تفاوت معناداری ایجاد نکردند؛ اما کیفیت رابطه جنسی گزارششده توسط همسران (اندازه اثر g=0٫52، متوسط) و سلامت جسمی بیماران (g=0٫42) را بهبود دادند. یعنی این برنامهها جای دارو را نمیگیرند، اما به نزدیکتر شدن دوباره زوج کمک میکنند. تفاوت میان مطالعات زیاد و سطح شواهد متوسط است؛ بنابراین نتایج را باید با احتیاط تفسیر کرد.
همسر هم بیمار است: سرطان یک بیماری اجتماعی است
به نظر من مهمترین ایده مقاله Dizon این است: سرطان یک بیماری اجتماعی است. تشخیص برای یک نفر گذاشته میشود، اما بیماری کل خانواده را درگیر میکند. همسران همزمان با ترس از دست دادن عزیزشان، بار مراقبت و سوگ رابطهای که تغییر کرده زندگی میکنند. در همسران زنان مبتلا به سرطان پستان اضطراب طولانیمدت و در نزدیکان بیماران علائم استرس پس از سانحه و افسردگی شایع است (اضطراب طولانیمدت در همسران، استرس پس از سانحه در نزدیکان بیماران، افسردگی در سرطان و حمایت زودهنگام؛ مقالههای ترکی). با این حال، همسران در اتاق ویزیت اغلب فقط «همراه» دیده میشوند؛ درباره سلامت، احساسات و رابطه خودشان پرسیده نمیشود.
Dizon میگوید مراقبت باید فراتر از فردی که با سرطان زندگی میکند برود. من هم همین نظر را دارم. مراقبتی که همسر را با خستگی، اضطراب و تنهایی خودش نمیبیند، مراقبتی ناقص است. پایبندی بیمار به درمان، حال روحی و کیفیت زندگی او تا حد زیادی به این بستگی دارد که فرد کنارش چقدر حمایت میشود (پریشانی مرتبط با سرطان و درمان آن، روند کنار آمدن با تشخیص؛ مقالههای ترکی).
زوجها و تیم درمان چه کارهایی میتوانند انجام دهند؟
رهنمودی که انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) در سال 2018 منتشر کرد توصیه میکند تیم درمان موضوع سلامت جنسی را مطرح کند، در صورت امکان همسر را هم به ویزیت دعوت کند، علل قابلدرمان (خشکی واژن، درد، مشکل نعوظ، تغییرات هورمونی) را درمان کند و در صورت نیاز به حمایت روانشناختی، درمان جنسی یا زوجدرمانی ارجاع دهد. برای مثال، برای خشکی واژن مرطوبکنندهها، روانکنندهها و در بیماران مناسب استروژن واژینال با دوز پایین، و برای مشکل نعوظ گزینههای دارویی وجود دارد (آیا استروژن واژینال بیخطر است؟، علائم یائسگی پس از سرطان پستان؛ مقالههای ترکی).
شکل 3 · برای بازسازی صمیمیت چه کسی چه کاری میتواند بکند؟
توصیهها برای زوجها و تیم درمان
توصیههای من به زوجها این است:
- صحبت کنید: به هم بگویید چه حسی دارید، دلتنگ چه چیزی هستید و چرا خودداری میکنید. پاسخ ندادن اغلب نشانه بیمهری نیست؛ خستگی، ترس یا آشفتگی نقشهاست.
- صمیمیت را گسترش دهید: رابطه جنسی فقط آمیزش نیست. لمس، آغوش، ماساژ و وقتی که با هم میگذرانید نیز صمیمیت است.
- نقشها را جدا کنید: در صورت امکان بخشی از کارهای مراقبت را به دیگر اعضای خانواده یا متخصصان بسپارید و برای وقت گذراندن با همسرتان بهعنوان معشوق جا باز کنید.
- از پزشک بپرسید: اگر پزشک موضوع را مطرح نمیکند، خودتان مطرح کنید. بیشتر شکایتهای جنسی قابلدرماناند (حمایت از زندگی جنسی پس از سرطان پستان، توصیهها در سرطان پستان مرحله اولیه؛ مقالههای ترکی).
- حمایت بگیرید: اگر مشکل ادامه دارد، با روانشناس، درمانگر جنسی یا زوجدرمانگر صحبت کنید؛ بهعنوان همسر، سلامت روان خودتان را نیز نادیده نگیرید.
برای پزشکان پیام ساده است: پرسیدن یعنی به بیمار بگویید «میتوانیم درباره این موضوع حرف بزنیم». یک سؤال باز، مثلاً «آیا بیماری و درمان شما بر رابطهتان با همسر یا زندگی جنسیتان اثر گذاشته است؟»، میتواند سکوتی را بشکند که سالها ادامه مییافت (ارتباط بیمار، نزدیکان و پزشک، اثر اعتماد بیمار بر درمان؛ مقالههای ترکی).
پرسشهایی که میتوانید از پزشک بپرسید
- درمان من چگونه میتواند بر میل جنسی، عملکرد یا بدن من اثر بگذارد و این اثرها دائمیاند؟
- برای خشکی واژن، درد یا مشکل نعوظ چه گزینههای درمانی برای من مناسب است؟
- آیا همسرم میتواند در ویزیت بعدی هم شرکت کند؟
- آیا میتوانم به درمانگر جنسی، روانشناس یا زوجدرمانگر ارجاع داده شوم؟
- آیا هنگام درمان نکتهای درباره آمیزش وجود دارد که باید رعایت کنم؟
- «اگر زنده مانده، بقیهاش مهم نیست.» نادرست. رابطه جنسی و صمیمیت بخشی از کیفیت زندگی است؛ برای بیمارانی که سالها با سرطان زندگی میکنند این پرسش مهمتر هم هست.
- «اگر همسرم پاسخ نمیدهد، دیگر دوستم ندارد.» اغلب نه. نقش مراقب، خستگی، ترس از آسیب زدن به شما یا اضطراب میتواند پاسخ دادن را دشوار کند.
- «رابطه جنسی یعنی آمیزش؛ اگر نشود، رابطه جنسی تمام شده است.» نه. لمس، آغوش و نزدیکی بدون آمیزش نیز بخشی از رابطه جنسی است.
- «مطرح کردن این موضوع با پزشک ناپسند است.» نه. مشکلات جنسی از عوارض شناختهشده درماناند و بیشتر آنها قابلدرماناند.
- «درد همسر میتواند در اولویت دوم بماند.» نه. سلامت روان همسر و وضعیت رابطه مستقیماً بر کیفیت زندگی بیمار اثر میگذارد.
پرسشهای متداول
- آیا آمیزش در طول درمان سرطان بیخطر است؟
- در بیشتر بیماران بله؛ اما هنگام شیمیدرمانی ممکن است خطر عفونت و خونریزی، نیاز به پیشگیری از بارداری و در برخی درمانها احتیاطهای بیشتر مطرح باشد. بهترین کار این است که وضعیت خودتان را با پزشک در میان بگذارید.
- آیا میل جنسی پس از سرطان بازمیگردد؟
- در بسیاری از بیماران بهمرور بهطور کامل یا نسبی بازمیگردد. خستگی، هورموندرمانی، تصویر بدن و حال روحی میتوانند در کاهش میل نقش داشته باشند؛ بیشتر این علل قابلدرمان یا قابلتخفیفاند.
- بهعنوان همسر چگونه میتوانم از صمیمیت حمایت کنم؟
- درباره احساساتتان آشکارا صحبت کنید، صمیمیت را فقط آمیزش ندانید، هنگام مراقبت برای معشوق بودن نیز وقت بگذارید و سلامت روان خودتان را نادیده نگیرید. در صورت نیاز با هم به درمانگر مراجعه کنید.
- برای مشکلات جنسی به چه کسی مراجعه کنم؟
- ابتدا به پزشکی که درمان شما را پیش میبرد. در صورت نیاز میتوانید به زنان، اورولوژی، روانپزشکی، روانشناس، درمانگر جنسی یا زوجدرمانگر ارجاع داده شوید.
واژهنامه
- صمیمیت (intimacy)
- پیوند عاطفی و جسمی میان زوج؛ مفهومی که رابطه جنسی را هم شامل میشود اما از آن گستردهتر است.
- سناریوی ضمنی
- الگوی رفتاری ناخودآگاهی که تعیین میکند زوج چگونه صمیمیت را آغاز میکند و به آن پاسخ میدهد.
- مراقب
- همسر، عضو خانواده یا فرد نزدیکی که مراقبت و حمایت روزمره بیمار را بر عهده میگیرد.
- مطالعه کیفی
- نوعی پژوهش که تجربهها و معناها را بهجای عدد از راه مصاحبه بررسی میکند.
- فراتحلیل
- پژوهشی که نتایج چند مطالعه را از نظر آماری ترکیب میکند.
- اندازه اثر (g)
- معیاری که نشان میدهد اثر یک مداخله چقدر بزرگ است؛ حدود 0٫5 متوسط به شمار میآید.
- مداخله زوجی
- برنامه مشاوره یا درمان که بیمار و همسر با هم در آن شرکت میکنند.
- خشکی واژن
- از دست رفتن رطوبت واژن بهدلیل تغییرات هورمونی یا درمانها؛ میتواند باعث درد هنگام آمیزش شود.
- اختلال نعوظ
- ناتوانی در رسیدن به نعوظ کافی برای آمیزش یا حفظ آن.
- درمان جنسی
- درمان روانشناختی مشکلات جنسی، بهصورت فردی یا زوجی.
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
مقاله Dizon واقعیتی را یادآوری میکند که انکولوژی مدتها نادیده گرفته است: سرطان در یک بدن آغاز میشود، اما در یک رابطه زیسته میشود.
⚡ چرا مهم است
با افزایش شمار افرادی که با سرطان زندگی میکنند، کیفیت زندگی به مرکز درمان منتقل میشود. رابطه جنسی و صمیمیت بخشهای مهم این کیفیتاند، اما تجربه همسران تقریباً هرگز مطرح نمیشود.
✅ نقاط قوت
مشاهدات شخصی پزشکی با تجربه طولانی در این حوزه؛ مفهومی مانند «سناریوی ضمنی» که به زوجها در درک تجربه خودشان کمک میکند؛ نقد آشکار نگاه تحقیرآمیز همکاران؛ و دیدن همسر بهعنوان بخشی از مراقبت.
⚠️ محدودیتها
این یک مقاله دیدگاهی است و داده پژوهشی ارائه نمیدهد. مطالعههایی که به آنها اشاره کردم کوچک، کیفی یا فراتحلیلهایی هستند که مداخلههای متفاوت را کنار هم میگذارند. شواهد بیشتر از زوجهای غربی و دگرجنسگرا میآید؛ تفاوتهای فرهنگی، زوجهای همجنس و بیمارانی که تنها زندگی میکنند بهاندازه کافی نمایندگی نشدهاند.
🩺 در عمل
من از بیمارانم، بهویژه در آغاز درمان و در ویزیتهای پیگیری، میپرسم که زندگی جنسی و رابطهشان با همسر چگونه تحت تأثیر قرار گرفته است؛ همسران را هم به ویزیت دعوت میکنم. در کشور ما این موضوع هنوز با شرم همراه است؛ اما وقتی پزشک میپرسد، بیشتر بیماران آسوده میشوند و میخواهند صحبت کنند. عوارض قابلدرمان را درمان میکنم و در صورت نیاز به همکارانم در زنان، اورولوژی و روانپزشکی ارجاع میدهم.
❓ پرسشهای باز
مداخلههای زوجی چگونه باید با فرهنگ ما سازگار شوند؟ سلامت روان همسران در کلینیکهای انکولوژی چگونه میتواند بهطور معمول ارزیابی شود؟ برای سلامت جنسی در ویزیتهای کوتاه چگونه میتوان وقت و متخصص پیدا کرد؟
نتیجه: هدف درمان سرطان فقط طولانیتر کردن زندگی نیست، بلکه معنادار کردن آن زندگی در کنار عزیزانمان است. صحبت درباره رابطه جنسی و صمیمیت بخشی از این مراقبت است؛ همسر نیز باید در این مراقبت جای داشته باشد.
- این مقاله در نوامبر 2026 تهیه شده است.
- دیدگاههای Dizon و داستان بیماری که روایت میکند از مقاله او در NEJM Voices خلاصه شده است؛ از مقاله فقط یک عبارت کوتاه نقل شده و بقیه خلاصه است.
- مطالعه همسران یک مطالعه کیفی با 20 نفر است؛ درصدها قابل تعمیم نیستند. نتایج فراتحلیل مداخلههای متفاوت را شامل میشود و سطح شواهد متوسط است.
- شکلها سادهسازی شدهاند. دیدگاه آکادمی از آنِ من است. این مقاله توصیه پزشکی نیست؛ تصمیمهای سلامتی خود را همراه با پزشک بگیرید.
منابع
- Dizon DS. Sex, Intimacy, Cancer, and Couples. NEJM Voices 2026. voices.nejm.org
- Gilbert E, Ussher JM, Perz J. Renegotiating sexuality and intimacy in the context of cancer: the experiences of carers. Arch Sex Behav 2010;39(4):998-1009. doi
- Carter J, Lacchetti C, Andersen BL, et al. Interventions to Address Sexual Problems in People With Cancer: ASCO Clinical Practice Guideline Adaptation of Cancer Care Ontario Guideline. J Clin Oncol 2018;36(5):492-511. doi
- Li M, Chan CWH, Chow KM, Xiao J, Choi KC. A systematic review and meta-analysis of couple-based intervention on sexuality and the quality of life of cancer patients and their partners. Support Care Cancer 2020;28:1607-1630. epistemonikos
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.




