سرطان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
در این مقاله
سرطان گروهی از بیماری‌هاست که با تشکیل تومور بر اثر تقسیم بی‌وقفه سلول‌ها تعریف می‌شود. امروزه متناسب با شناخت بهتر سرطان‌ها، درمان‌های سرطان برای بیماران بسیار بیشتری سودمندند. به‌طوری‌که تا سال 2018، از بقای کلی 5 سال پس از تشخیص سرطان، 46 میلیون نفر عبور کرده‌اند. مهم‌ترین گام یک برنامه درست درمان سرطان، تشخیصاست.
تشخیص سرطان یک فرایند است؛ برخی علائمی که فرد در خود متوجه می‌شود، غربالگری‌های معمول سرطان یا شکی به سرطان که هنگام معاینه پزشک پیدا می‌شود، می‌تواند فرایند تشخیص سرطانرا آغاز کند.
در این نوشته، اطلاعات فرایند تشخیص سرطان و علائم و نشانه‌های نشان‌دهنده زمان مراجعه به پزشک را ارائه کرده‌ایم.
تشخیص سرطان
به معنای گرفتن نمونه از یک بافت (برای مثال تومور)، نمونه‌برداریآزمایش کلیدی تشخیص و طبقه‌بندی سرطان است. بااین‌حال پزشکان برای تعیین ابتلا یا عدم ابتلای فرد به سرطان، اغلب از ترکیبی از آزمایش‌ها استفاده می‌کنند. این آزمایش‌های سرطان وجود سلول‌های سرطانی در بدن و میزان انتشار آن‌ها را نشان می‌دهند.
برخی از این آزمایش‌ها عبارت‌اند از:
- نمونه‌برداری: شامل گرفتن نمونه بافت از ضایعه‌ای بالقوه سرطانی و فرستادن آن به آزمایشگاه آسیب‌شناسی است. سپس آسیب‌شناس متخصص روش‌های تشخیصی، سلول‌ها را از نظر نشانه‌های سرطان بررسی می‌کند.
روش‌های رایج‌تر نمونه‌برداری؛- نمونه‌برداری با سوزن نازک: برای مثال در ندول‌های تیروئید
- نمونه‌برداری تروکات (سوزن ضخیم): رایج‌ترین روش است؛ در تومورهای پستان، ریه و غیره ترجیح داده می‌شود
- نمونه‌برداری اکسیزیونال (برداشتن تومور با جراحی): برای مثال در شک به لنفوم برداشتن غده لنفاوی
- بررسی‌های رادیولوژیک (تصویربرداری): تصویربرداری انکولوژیک با روش‌های خود به شناسایی ضایعات سرطانی در بدن کمک می‌کند. در انکولوژی روش‌های رادیولوژیک رایج عبارت‌اند از: توموگرافی کامپیوتری (CT)، سونوگرافی (USG)، تشدید مغناطیسی (MRI، MR) و تصویربرداری PET-توموگرافی. برای بافت نرم، ریه، استخوان و بافت مغز، آزمایش‌های تصویربرداری متفاوت لازم است. برای مثال، تومور ریه را توموگرافی یا PET-توموگرافی بهتر نشان می‌دهد، درحالی‌که تومور مغز را تشدید مغناطیسی می‌تواند بهتر نشان دهد.
بنابراین پزشک ممکن است بیش از یک بررسی تصویربرداری درخواست کند. - آزمایش آزمایشگاهی: سلول‌های سرطانی می‌توانند مقدار خونی برخی مولکول‌ها را افزایش دهند. پزشک برای بررسی این ترکیبات می‌تواند خون، ادرار، خلط یا مایعات دیگر بدن را بگیرد. آزمایش‌های آزمایشگاهی بسیار به‌ندرت روش اصلی تشخیص سرطان هستند. یعنی با یک آزمایش خون (به‌جز سرطان‌های خونی با منشأ خون و مغز استخوان)، اغلب تشخیص سرطان ممکن نیست. بااین‌حال، ممکن است برای رد بیماری‌های دیگر و تأیید تشخیص مهم باشند.
- موضوع مرتبط: برای تشخیص زودهنگام سرطان در افراد سالم، نمونه‌برداری مایع توصیه نمی‌کنیم! چرا؟
پزشک برای تشخیص سرطان معمولاً با گروهی از متخصصان، از جمله رادیولوژیست و آسیب‌شناس، همکاری می‌کند.
طبقه‌بندی سرطان‌ها
پزشکان سرطان را براساس ناحیه آغاز یا نوع بافت منشأ آن طبقه‌بندی می‌کنند.
- شایع‌ترین نوع سرطان، کارسینوم‌ها هستند (% 80 90 تمام سرطان‌ها). کارسینوم‌ها، از بافت پوشاننده سطوح داخلی و خارجی بافت‌ها (نوعی آستر)، یعنی اپی‌تلیوم منشأ می‌گیرند. زیرگروه‌های بسیاری دارند: بیشتر سرطان‌های پستان، ریه و پوست از نوع کارسینوم‌اند.
نمونه‌های طبقه‌بندی سرطان براساس نوع بافت، به‌جز کارسینوم، شامل موارد زیر است: - لوسمی: سرطانی است که در مغز استخوان تولیدکننده سلول‌های خونی ایجاد می‌شود.
- لنفوم: در دستگاه لنفاوی شامل طحال، لوزه‌ها و تیموس ایجاد می‌شود. دستگاه لنفاوی با فعالیت ایمنی و هورمون‌ها مرتبط است.
- موضوع مرتبط: تفاوت لوسمی و لنفوم چیست؟ - انواع مختلط: سرطان‌های مختلط در دو نوع متفاوت سلول از یک دسته یا چند دسته ایجاد می‌شوند.
- میلوم: این نوع که معمولاً در مغز استخوان رخ می‌دهد، از سلول‌های پلاسما که از اجزای دستگاه ایمنی هستند منشأ می‌گیرد.
- سارکوم: از بافت همبند در نواحی‌ای مانند استخوان، عضله، چربی و غضروف منشأ می‌گیرند. سارکوم‌ها در جوانان شایع‌ترند.
هر نوع سلول سرطانی ظاهر اختصاصی دارد که به پزشک در تمایز آن از سرطان‌های دیگر کمک می‌کند. دانستن طبقه‌بندی سرطان به پزشک کمک می‌کند برنامه درمانی مؤثری تدوین کند.
علائم عمومی سرطان چیست؟
می‌توان گفت بیش از 100 نوع اصلی سرطان وجود دارد. هر سرطان ممکن است علائم اختصاصی داشته باشد؛ برخی تا مراحل پیشرفته هیچ علامتی ندارند (به همین دلیل برای تشخیص زودهنگام غربالگری انجام می‌شود) و برخی علائم مشترک دارند.
شایع‌ترین علائم سرطان:
- خون در ادرار
- خون در مدفوع
- توده پستان
- گرفتگی صدا
- سرفه‌ای که با داروهای ساده برطرف نمی‌شود
- دشواری بلع
- خستگی شدید
- کاهش وزن بی‌دلیل یا افزایش وزن بیش‌ازحد
- تعریق شبانه
- بی‌اختیاری ادرار یا دشواری ادرار کردن
- زخم‌های پوستی بهبودنیابنده
- درد معده
هرچند بسیاری از سرطان‌ها درد ایجاد می‌کنند، درد معمولاً علامت زودهنگام سرطان نیست.
عوارض سرطان (پیامدهای جانبی ناشی از بیماری)
سلول‌های سرطانی با اثر مستقیم توده تومور و اختلال دستگاه‌ها و عملکرد اندام‌ها به‌وسیله متاستاز، مشکل ایجاد می‌کنند.
برای مثال، سلول‌های سرطانی ذخایر اکسیژن، خون و انرژی را مصرف می‌کنند. تومورهای ساخته‌شده از سلول‌های سرطانی می‌توانند با تغییر جریان خون، سبب تشکیل رگ‌های جدید شوند. سرطان همچنین با تضعیف دستگاه ایمنی فعال، توانایی فرد برای مبارزه با بیماری‌های دیگر را کاهش می‌دهد.
مراحل سرطان (مراحل انتشار)
پس از تشخیص سرطان، افراد نگران گام‌های بعدی و احتمال خطرناک بودن سرطانشان می‌شوند.
پزشکان برای پیش‌بینی پیش‌آگهی سرطان فرد (سیر بیماری) و تعیین درست‌ترین برنامه درمان از سامانه‌ای به نام مرحله‌بندی استفاده می‌کنند. مرحله‌بندی عوامل متعددی را که پیشرفت سرطان را تعیین می‌کنند، مانند اندازه و انتشار تومور، در نظر می‌گیرد.
هنگام طبقه‌بندی تومور چند عامل در نظر گرفته می‌شود:
- درجه غیرطبیعی به نظر رسیدن سلول‌ها
- اینکه سرطان به غدد لنفاوی نزدیک یا قسمت‌های دیگر بدن گسترش یافته یا نه
- احتمال رشد و انتشار تومور
- نوع سلول در تومور
- محل تومور
- اندازه تومور
پزشکان از این اطلاعات استفاده می‌کنند و آن‌ها را در TNM سامانه مرحله‌بندی قرار می‌دهند. اجزای سامانه عبارت‌اند از:
- T (تومور): اندازه تومور اصلی در نظر گرفته می‌شود.
- N (تعداد غدد لنفاوی): این مورد تعداد غدد لنفاوی را بیان می‌کند که سلول‌های سرطانی به آن‌ها متاستاز داده‌اند. انتظار می‌رود ابتدا غدد لنفاوی نزدیک تومور درگیر شوند. هرچه تعداد غدد لنفاوی متاستاتیک بیشتر باشد، مرحله سرطان پیشرفته‌تر است.
- M (متاستاز): نشان می‌دهد آیا سلول‌های سرطانی به نواحی دیگر بدن گسترش یافته‌اند یا خیر.
نمونه‌ای برای درک سامانه TNM:
فرض کنیم مرحله تومور T1N0MX باشد. این یعنی تومور اولیه مشخص شده، در غدد لنفاوی سرطان وجود ندارد و پزشک نتوانسته انتشار یا متاستاز سرطان را اندازه بگیرد.
با ارزیابی TNM، روش اصلی مرحله‌بندی از 0 تا IV (4) محاسبه می‌شود.
این مراحل:
- مرحله 0: آسیب‌شناس سلول‌های سرطانی یا غیرطبیعی را می‌یابد، اما سرطان هنوز به بافت نزدیک گسترش نیافته است. نام دیگر سرطان مرحله 0، کارسینوم درجااست.
- مرحله I، II و III: نشان‌دهنده تعداد بیشتر غدد لنفاوی متاستاتیک، تومور بزرگ‌تر یا انتشار گسترده‌تر به بافت‌های نزدیک است. اما متاستاز اندام دوردست وجود ندارد.
- مرحله IV: سرطان به نواحی دوردست بدن گسترش یافته است. این جدی‌ترین مرحله سرطان است.
این سامانه مرحله‌بندی درون خود نیز به زیرگروه‌هایی تقسیم می‌شود (مانند 4a، 4b).
همچنین آمار طول عمر برآوردشده سرطان‌ها براساس مرحله، در پایگاه‌های داده سلامت برخی کشورها منتشر می‌شود. اما طول عمر بیمار فقط به مرحله سرطان بستگی ندارد. عوامل زیر نیز، از جمله موارد زیر، بر طول عمر اثر می‌گذارند:
- سلامت عمومی بیمار
- نوع سرطان
- اینکه چه مدت پیش تشخیص گرفته است
اصطلاحات طول عمر
میزان بقای بیماران با اصطلاحات مختلف بیان می‌شود. نمونه‌های این اصطلاحات ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- میزان بقای کلی: این عدد درصد بیمارانی را نشان می‌دهد که برای مدت معینی پس از تشخیص زنده می‌مانند.
- میزان بقای بدون بیماری: در یک کارآزمایی بالینی یا گروه درمانی، درصد بیمارانی که در بازه زمانی معین بر اثر سرطان جان نمی‌بازند. یعنی نسبت بیمارانی که پس از آغاز درمان مرگ ندارند.
- میزان بقای نسبی: این معیار بقای بیماران سرطانی را با بقای افراد هم‌جنس که در بازه زمانی مشخص به سرطان مبتلا نشده‌اند مقایسه می‌کند.
- مدت بقای بدون پیشرفت: اصطلاحی برای بیماران سرطان مرحله 4. است. مدت کنترل بیماری با درمان تازه‌آغازشده را بیان می‌کند (اغلب به‌صورت «ماه» بیان می‌شود).
هیچ‌یک از این‌ها طول عمر مطلق نیستند. برخی افراد بسیار طولانی‌تر از برآوردها زندگی می‌کنند و برخی کوتاه‌تر.
نتیجه
تشخیص سرطان در مراحل اولیه برای افزایش شانس زنده ماندن حیاتی است.
پزشکان ممکن است برای تشخیص سرطان از نمونه‌برداری، تصویربرداری رادیولوژیک یا آزمایش خون استفاده کنند. اگر سرطان وجود داشته باشد، مرحله‌بندی برای تعیین شدت آن و شکل دادن به روند درمان انجام می‌شود.
دریافت تشخیص سرطان می‌تواند بسیار دشوار باشد. وقت گذاشتن برای گفت‌وگو با پزشک و درک کامل گزینه‌های درمان و پیش‌آگهی (سیر بیماری)، می‌تواند به تصمیم‌گیری بیمار و نزدیکانش درباره درمان کمک کند.
هرگز علائم بالقوه سرطان را نادیده نگیرید. اگر فردی هر علامت سرطانِ توضیح‌ناپذیر یا مداومی مشاهده کرده است، باید با پزشک خود گفت‌وگو کند.
موضوع مرتبط
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.