Nikitabs (Sitisin) Nedir? Ne için kullanılır?
Kısa Özet
- Sitisin (cytisine) etken maddeli Nikitabs, nikotinik asetilkolin reseptörlerinin özellikle α4β2 alt tipinde parsiyel agonist etki gösteren, nikotin yoksunluğunu ve isteğini azaltmaya yönelik 25 günlük kademeli azaltım şemasına sahip oral bir tedavidir.
- Farmakolojik sigara bırakma tedavisidir.
- Onkoloji ilacı değildir; sigara bırakma sürecini kolaylaştırmak için kullanılır.
- FDA (ABD Gıda ve İlaç İdaresi) Onayı: Henüz yok. ABD’de sitisinin türevi/ayıklanmış formülasyonu cytisinicline için NDA 09/2025’te kabul edildi; hedef karar (PDUFA) tarihi 20 Haziran 2026.
- EMA (Avrupa İlaç Ajansı): Avrupa düzeyinde merkezi EMA ruhsatı yok; bazı Doğu Avrupa ülkelerinde ulusal ruhsatla jenerik ürünler mevcuttur.
- DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü): 2025’te DSÖ Esansiyel İlaçlar Listesi’ne eklendi (tütün/nikotin bağımlılığı tedavisi).
- Ticari Ad (Türkiye): Nikitabs 1,5 mg film kaplı tablet; reçeteyle eczanelerde.
- ATC: N07BA04 (nikotin bağımlılığı tedavisi).
- Ruhsat Sahibi (TR): Nobel İlaç San. ve Tic. A.Ş.
- SGK: Geri ödeme yoktur.
- Fiyat (TR): 3.032,03 TL (kullanıcı bilgisi).
Not: “Cytisinicline”, Achieve Life Sciences’ın ABD’de geliştirdiği, sitisinle aynı hedefe etki eden formülasyondur.
⚙️ Sitisin (Nikitabs) Nedir? Kökeni ve Etki Mekanizması
Sitisin, doğal kökenli bir alkaloiddir. Özellikle Laburnum anagyroides (altınçanak ağacı) ve bazı baklagil (Fabaceae) türlerinin tohum ve yapraklarında bulunur. Günümüzde ilaç formülasyonları için bu bitkilerden ekstraksiyon ve saflaştırma yöntemiyle elde edilmektedir. Yani sentetik değil, doğal kaynaklı bir bileşiktir.
Farmakolojik etkisi, nikotinin bağlandığı nikotinik asetilkolin reseptörlerinde (özellikle α4β2) parsiyel agonizm göstermesidir. Yani reseptörleri kısmen uyarır, nikotin kadar güçlü aktive etmez. Bu sayede:
- Yoksunluk belirtilerini (sinirlilik, huzursuzluk, konsantrasyon güçlüğü) azaltır,
- Sigaradan alınan “ödül/zevk” hissini baskılar,
- Nikotine karşı rekabetçi bağlanma yaparak nikotinin etkisini kısmen engeller.
Sonuç olarak sitisin, dopamin salınımını daha dengeli hale getirir: bağımlılığı sürdüren “yüksek dopamin patlaması” oluşmaz, ancak yoksunluk krizleri de yumuşatılır.
Vareniklin (Champix/Dupons) ile aynı prensiple çalışır; ikisi de α4β2 reseptörlerinde parsiyel agonisttir. Ancak bağlanma kuvveti, dozlama şeması ve yan etki profillerinde bazı farklılıklar vardır.
Önemli not:
-
2021’de Pfizer, Champix’i (vareniklin) tüm dünyada geri çekti, çünkü tabletlerde kabul edilebilir sınırların üzerinde nitrozamin safsızlıkları saptandı.
-
Bu safsızlıklar uzun süreli maruziyette kanser riskiyle ilişkilendirildiği için önlem amaçlı gönüllü geri çağırma yapıldı.
-
Üretim süreci nitrozamin seviyelerini düşürecek şekilde yeniden düzenlendi, aynı dönemde jenerik vareniklinler de pazara girmeye başladı.
-
2025 itibarıyla Champix yeniden piyasaya sürüldü, böylece hem orijinal ürün hem de jenerikler birçok ülkede tekrar erişilebilir hale geldi.
🔍 Nikotin – Sitisin – Vareniklin Karşılaştırması
| Özellik | Nikotin | Sitisin | Vareniklin |
|---|---|---|---|
| Hedef reseptör | α4β2 başta olmak üzere nAChR | α4β2 nAChR | α4β2 nAChR |
| Reseptör etkisi | Tam agonist (maksimum aktivasyon) | Parsiyel agonist (kısmi aktivasyon) | Parsiyel agonist (kısmi aktivasyon) |
| Dopamin etkisi | Keskin ve yüksek artış → ödül patlaması | Orta düzey artış → yoksunluk azalır, ödül kısılır | Orta düzey artış → yoksunluk azalır, ödül kısılır |
| Nikotine karşı blokaj | — | Kısmi blok (kompetitif) | Kısmi blok (kompetitif) |
| Klinik sonuç | Bağımlılığı sürdürür | Sigara bırakmayı kolaylaştırır | Sigara bırakmayı kolaylaştırır |
Türkiye: Nikitabs 1,5 mg ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlıdır; SGK geri ödemesi yoktur.
Eylül 2025 itibarıyla fiyatı 3.032.03 TL dir.
📊 Kanıt & Etkinlik Özeti
- Sistematik derlemeler: Sitisin/cytisinicline’ın plaseboya ve bazı nikotin replasmanlarına üstün olabildiğini; tolere edilebilirlik profilinin genel olarak iyi olduğunu bildirir.
- ORCA Faz 3: 6 ve 12 haftalık şemalarda sürdürülmüş abstinans belirgin artmıştır; FDA dosyasını destekler niteliktedir.
🧪 Farmakokinetik
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Emilim | Tek 1,5 mg dozda Tmax ≈ 0,9–1 saat; Cmax ≈ 15,5 ng/mL; gıdadan anlamlı etkilenmez. |
| Dağılım | Bireyler arası değişkenlik yüksek; klinik etkinlik açısından santral penetrasyon/α4β2 hedeflemesi önemlidir. |
| Metabolizma | Minimal; belirgin CYP aracılı dönüşüm beklenmez. |
| Atılım | Dozun yaklaşık %64’ü 24 saatte değişmeden idrarla atılır; t1/2 ≈ 4 saat. |
Not: Rakamlar yayınlanmış verilerde bildirilen yaklaşık değerlerdir.
💊 Doz Aralığı ve Kullanım — 25 Gün
Giriş (1–3. gün): Her 2 saatte 1 tablet (günde 6). İlk 3 günde anlamlı etki yoksa kes; en az 2–3 ay sonra yeniden dene.
| Dönem | Alım Sıklığı | Günlük Toplam |
|---|---|---|
| 4–12. gün | Her 2,5 saatte 1 tablet | 5 tablet/gün |
| 13–16. gün | Her 3 saatte 1 tablet | 4 tablet/gün |
| 17–20. gün | Her 5 saatte 1 tablet | 3 tablet/gün |
| 21–25. gün | Her 6–8 saatte 1 tablet | 1–2 tablet/gün |
Önemli: 5. günde sigara tamamen bırakılmalıdır. Tabletler çiğnenmeden su ile yutulur.
🧩 Direnç/Yanıtsızlık Mekanizmaları
Sitisin için mikrobiyal direnç benzeri bir kavram yoktur. Yanıt farklılığı; bağımlılık düzeyi, davranışsal destek, tedaviye uyum ve eşlik eden psikiyatrik komorbiditeler gibi klinik etmenlerle ilişkilidir. Randomize çalışmalar ve derlemeler, sitisin/cytisinicline’ın plaseboya (ve bazı seçeneklere) üstün olabildiğini, ancak bireysel yanıtsızlığın görülebileceğini göstermektedir.
🔁 İlaç-Etki & İlaç-İlaç Etkileşimleri
- Sigara bırakmanın farmakokinetik etkisi: Sigara dumanına bağlı CYP1A2 indüksiyonu bırakmayla azalır → teofilin, takrin, klozapin, ropinirol gibi substratların düzeyi artabilir; doz/izlem gerekebilir.
- Hormonal kontraseptifler: Etkileşim olasılığı belirsiz; bariyer yöntem düşünülebilir.
- Alkol: Depresan etki artışı görülebilir.
- Not: Nikotin replasman ürünleriyle eş zamanlı kullanım, nikotin kaynaklı yan etkileri artırabilir.
🛡️ Kontrendikasyonlar ve Dikkat Edilmesi Gereken Özel Durumlar
Kontrendike
- Aşırı duyarlılık
- Yakın dönem MI, SVO (inme), stabil olmayan anjina, ciddi aritmi
- Gebelik ve emzirme
Dikkatle Kullanım
- İskemik kalp hastalığı, kalp yetmezliği, hipertansiyon
- Feokromositoma, ateroskleroz/periferik damar hastalığı
- Hipertiroidi, peptik ülser/GERD
- Diyabet, psikiyatrik hastalık öyküsü
- Karaciğer/böbrek yetmezliği (veri kısıtlı)
- Yaş: 18 yaş altı ve ≥65 yaş için yeterli veri yok
Tedavide sigaraya devam: Nikotin toksisitesi riski nedeniyle sigara kademeli azaltılmalı ve 5. günde tamamen bırakılmalıdır.
Özel not: Kronik akciğer enfeksiyonu (ör. tüberküloz) gibi durumlarda klinik başarı düşük olabilir; böyle olgularda alternatif yaklaşımlar/uzman görüşü tercih edilmelidir.
🙂 İstenmeyen Etkiler
- Çok yaygın: Ağız kuruluğu, bulantı, epigastrik ağrı, iştah/kilo artışı, sinirlilik, uyku bozuklukları (insomnia, anormal rüyalar/kabuslar), duygudurum değişiklikleri.
- Yaygın/Yaygın olmayan: Baş dönmesi/baş ağrısı, dispepsi/konstipasyon/ishal, taşikardi/bradikardi, hipertansiyon, zayıflık, dilde yanma, gaz; karaciğer enzim artışı, libido azalması, dispne/balgam artışı, hiperhidroz vb.
Acil: Anjiyoödem, dispne, yaygın döküntü gibi ciddi aşırı duyarlılık bulgularında derhal tıbbi yardım.
🧭 Klinik Pratik İpuçları
- Davranışsal destek (danışmanlık, SMS/uygulama hatırlatmaları) eklenince başarı artar.
- Quit günü: 5. gün itibarıyla tamamen bırakılacak şekilde net plan yap.
- Yanıt yoksa: 1–3. günlerde etki yoksa kes; 2–3 ay sonra yeniden kür.
