Çəhrayı Oktyabr Süd Vəzi Xərçəngi Məlumatlılıq Ayı 2019

Çəhrayı Oktyabr Süd Vəzi Xərçəngi Məlumatlılıq Ayı mətbuat bəyanatı

Türk Xərçəng Tədqiqatları və Mübarizə Qurumunun Antalya şöbəsi adından;

• Prof. Dr. Mustafa Özdoğan
• Prof. Dr. Ömer Özkan

Antalya Süd Vəzi Xəstəlikləri Dərnəyi adından;

• Prof. Dr. Cumhur Arıcı

Hər il dünyada Oktyabr Süd Vəzi Xərçəngi Məlumatlandırma Ayı qəbul edilir və müxtəlif tədbirlərlə məlumatlılığı artırmağa çalışılır. Bu məqsədlə vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları, tibb işçiləri, süd vəzi xərçəngli xəstələr, mətbuat və cəmiyyət bir araya gələrək xərçəngin səbəbləri, qoruyucu amillər, erkən diaqnoz və müalicə yenilikləri barədə məlumatlılığın artmasını hədəfləyir.

Qadınlar arasında, xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə süd vəzi xərçəngindən ölüm göstəriciləri 1989-dan 2016-ya qədər % 40 azalmışdır. Bu mühüm inkişafda ən böyük pay süd vəzi xərçəngi skrininqləri və məlumatlılığın artması sayəsində erkən diaqnoza məxsusdur. Prioritetlərimizdən biri qadınları süd vəzi sağlamlığında proaktiv olmağa öyrətməkdir.

Süd vəzi xərçəngi statistikası

Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox görülən xərçəngdir; dünyada hər il 2,1 milyon qadına təsir edir və qadınlarda xərçəngə bağlı ölümlərin ən çox olduğu xərçəng növüdür. 2018-ci ildə 627.000 qadının süd vəzi xərçəngindən öldüyü təxmin edilir. Bu, qadınlar arasındakı bütün xərçəng ölümlərinin təxminən % 15-dir.

Yeni süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qadın sayı qlobal olaraq demək olar hər bölgədə artır. Hazırda ömür boyu hər 8 qadından biri (%13) süd vəzi xərçəngi riski, hər 38 qadından biri (%2.6) bu xərçəngə bağlı ölüm riski ilə üz-üzədir.

İnkişaf etmiş ölkələrdə süd vəzi xərçəngi barədə məlumatlılıq, skrininqə maraq və əlçatan müalicə seçimləri artdığı üçün 5 illik sağqalım, yəni xəstəlikdən qurtulma göstəriciləri demək olar %95 səviyyəsindədir. Ölkəmizdə ildə təxminən 20.000 qadının süd vəzi xərçəngindən təsirləndiyini bilirik və risk amillərini nəzərə alaraq diaqnoz qoyulan qadın sayının illər ərzində artacağını təxmin edirik.

Ölkəmiz üçün ən mühüm müşahidələrdən biri xəstəliyin daha erkən yaşlarda görülməsidir. Qərb ölkələrində 40 yaşdan aşağı süd vəzi xərçəngi aşkarlanması %5-7 olduğu halda ölkəmizdə bu göstərici %20 səviyyəsindədir. Süd vəzi xərçəngi daha çox yaşlılıq xəstəliyi olsa da, ölkəmizdə xəstələrin %50-si 50 yaşdan aşağıdır. Buna görə xüsusilə ölkəmiz üçün erkən yaşlarda süd vəzi xərçəngi məlumatlılığı və 40 yaşdan sonra mammoqrafiya skrininqləri son dərəcə dəyərlidir.

Unudulmamalıdır ki, süd vəzi xərçəngində erkən diaqnoz minimal cərrahiyyə ilə süd vəzinin kosmetik görünüşünün daha çox qorunmasına, daha az kimyaterapiyaya və əlaqəli müalicələrə az məruzqalmaya, xəstə və ailəsinin daha az yıpranmasına, ən əsası isə daha uzun ömrə səbəb olur.

Süd vəzi xərçənginin risk amilləri

Çoxsaylı tədqiqatlar alkoqol qəbulunun qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskini gündə orta hesabla istehlak edilən hər qədəh üçün təxminən % 7-10 artırdığını təsdiqləmişdir. Gündə 2-3 alkoqollu içki içən qadınlarda içməyənlərdən yüzdə 20 çox süd vəzi xərçəngi riski var.

Piylənmə, menopauzadan sonra süd vəzi xərçəngi riskini artırır. Piylənməsi olan qadınlarda arıq qadınlara nisbətən süd vəzi xərçəngi riski təxminən 1,5 dəfə çoxdur.

Artan sübutlar müntəzəm fiziki fəaliyyət göstərən qadınların fəal olmayanlarla müqayisədə % 10 ilə % 25 daha aşağı süd vəzi xərçəngi riskinə malik olduğunu göstərir.

Məhdud, lakin toplanan tədqiqatlar siqaret çəkməyin xüsusilə uzunmüddətli, çox siqaret çəkən və ilk hamiləlikdən əvvəl çəkməyə başlayan qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskini artıra biləcəyini göstərir.

Süd vəzi xərçənginin əlamətləri

Döş giləsində və dərisində dəyişiklik, süd vəzisində asimmetriya, ağrılı və ya ağrısız əllə hiss olunan kütlə, gilədən axıntı tez-tez görülən əlamətlərdir. Heç bir əlamət vermədən də süd vəzi xərçəngi ola bilər. Buna görə əhali skrininqləri və mammoqrafiya son dərəcə vacibdir.

• Əlaqəli mövzu: Əllə hiss olunan kütlədən başqa süd vəzi xərçənginin əlamətləri nələrdir?

Süd vəzi xərçəngində erkən diaqnoz

Hər qadın 20 yaşdan sonra ayda bir dəfə güzgü qarşısında süd vəzisinə baxmalı, deformasiya, simmetriya itkisi, dəri və gilədə dəyişiklik olub-olmadığını yoxlamalıdır. 40 yaşdan sonra ildə bir dəfə müntəzəm mammoqrafiya etdirməlidir.

Süd vəzi xərçəngində biopsiya və cərrahiyyə

Son illərdə süd vəzi xərçəngi cərrahiyyəsində minimal cərrahi yanaşma, xəstəyə ən az zərər verən müdaxilələr əhəmiyyət qazandı. Buna görə əməliyyatlar səriştəli həkimlər tərəfindən aparılmalı və planlaşdırmadan əvvəl mütləq süd vəzi biopsiyası aparılaraq şişin bioloji xüsusiyyətləri, xərçəng diaqnozu qoyulubsa şişin mərhələsi, yəni yayılma səviyyəsi müəyyən edilməlidir. Qoltuqaltına lazımsız geniş əməliyyatlardan mümkün qədər qaçılmalı, düzgün cərrahi plan üçün xəstələr ilk diaqnozdan etibarən mütləq multidissiplinar komandalar tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Son illərdə süd vəzi xərçəngi müalicəsində həddindən artıq cərrahiyyə ən böyük problemlərdəndir. Multidissiplinar komandalar tərəfindən qiymətləndirilmədikdə xəstənin narahatlığı artır və bu bəzən lazımsız olaraq hər iki süd vəzinin götürülməsi, süd vəzinin içinin tam boşaldılması ilə nəticələnir. Sentinel düyün adlandırılan gözətçi limfa düyününün müəyyən edilməsində natamam və səhv tətbiqlər səbəbindən qoltuqaltına həddindən artıq əməliyyatların sayında da artım müşahidə edilir. Süd vəzi xərçəngi yalnız səriştəli və multidissiplinar komandalar tərəfindən qiymətləndirilməli, xəstəyə ən uyğun müalicə planlaşdırılmalıdır.

Süd vəzi xərçəngi rekonstruksiyası

Süd vəzi xərçəngi cərrahiyyəsində plastik cərrahiyyənin yeri son dərəcə vacibdir. Qadının cinsi kimliyinin qorunması həyatının qorunması qədər mühümdür. Plastik cərrahiyyə texnikalarında artımın ən çox olduğu sahələrdən biri süd vəzi xərçəngidir. Hazırda plastik cərrahiyyə multidissiplinar süd vəzi xərçəngi müalicə komandasının ən mühüm üzvlərindəndir. Çoxocaqlı süd vəzi xərçəngi, böyük süd vəzi kütləsi və irsi olduğu sübut edilmiş süd vəzi xərçənglərində plastik cərrahi yanaşmalarla pis kosmetik görünüşlü əməliyyatlar demək olar tarixə qarışmışdır.

Süd vəzi xərçənginin tibbi müalicəsində mühüm inkişaflar

Son 10 ildə hədəfə yönəlmiş müalicələr və immunoterapiyalar daxil 12 yeni xərçəng dərmanı süd vəzi xərçəngi müalicəsində FDA (Amerika Qida və Dərman İdarəsi) təsdiqi almış və xəstələrin həyatlarına mühüm töhfələr vermişdir.

Bu həftə keçirilmiş Avropa Onkologiya Konqresində (ESMO 2019) süd vəzi xərçəngi müalicəsində çox mühüm tədqiqatların nəticələri açıqlanmış və xəstələrin sağqalım müddətlərinə mühüm töhfələr verilmişdir. ESMO 2019-da aqressiv süd vəzi xərçəngi növü olan, müalicə seçimlərimizin məhdud olduğu üçlü mənfi yerli irəliləmiş süd vəzi xərçəngində immunoterapiyaların kimyaterapiyaya əlavə edilməsi ilə patoloji tam cavab göstəricilərinin %51-dən %65-ə çıxdığı müşahidə edilmişdir. Hormona həssas metastatik süd vəzi xərçəngində CDK4/6 inhibitorlarının klassik hormonal müalicələrə əlavə edilməsi ilə sağqalım müddətinin demək olar 4 ili aşdığı müəyyən edilmişdir. Her2 müsbət süd vəzi xərçəngində çoxsaylı hədəfə yönəlmiş müalicə və kimyaterapiya kombinasiyası ilə bu çətin xəstəlik daha asan idarə olunur. İrsi keçən süd vəzi xərçəngi növləri üçün xüsusi hədəfə yönəlmiş müalicələrdən əldə edilən nəticələr ümidvericidir.

Konqresdə mühüm mövzulardan biri artan müalicə xərcləri və xərçəng xəstələrinin müalicəyə çıxışındakı çətinlik olmuşdur. Ölkəmizdə olduğu kimi bütün ölkələr artan müalicə xərcləri altında çətinlik yaşayır. Buna görə xəstələrimiz klinik tədqiqatlar barədə məlumatlandırılmalı, həkimlərin, səlahiyyətli qurumların və səhiyyə təşkilatlarının diqqəti bu istiqamətə çəkilməli, klinik tədqiqatların sayı artırılmalıdır. Ölkəmizdə süd vəzi xərçəngi üzrə aktiv beynəlxalq klinik tədqiqat sayı 14-dür. Yaxın illərdə bu sayın və klinik tədqiqatlara qatılan mərkəz sayının artması son dərəcə vacibdir.