Kolektomiya nədir? Kolon xərçəngi əməliyyatı haqqında bilməli olduqlarınız

Kolektomiya nədir?

Kolektomiya şişli, xəstə və ya zədələnmiş kolonun hamısını və ya bir hissəsini çıxarmaq üçün aparılan əməliyyatdır.

Kolon və düz bağırsaq xərçəngi olan şəxslər üçün müalicə seçimidir və həmçinin yaxınlıqdakı limfa düyünlərinin çıxarılmasını da əhatə edə bilər.

Kolon xərçəngi yoğun bağırsaqda və ya düz bağırsağın daxilindəki poliplərdən başlaya bilər. Kolonoskopiya kimi skrininq üsulları bu poliplərin erkən diaqnozuna gətirə bilər və erkən diaqnoz tam sağalma ilə nəticələnə bilər.

Lakin xərçəng hüceyrələri böyüyüb şəxsin bədəninə yayılarsa, "metastaz vermiş" olur və bu, daha ciddi vəziyyət yaradır.

Kolon xərçəngi statistikası

2020 Türkiyə Xərçəng Statistikasına görə 12217 şəxs kolon, 8741 şəxs isə düz bağırsaq xərçəngi diaqnozu almışdır. Bu xərçənglərə görə müvafiq olaraq 6545 və 4178 şəxs həyatını itirmiş və kolorektal xərçənglər ölkəmizdə xərçəngə bağlı ölümlərin %8.5-ini təşkil etmişdir.

2021-ci ildə kolon xərçəngi ABŞ-da xərçəngə bağlı ölümlərin % 8.7-sini təşkil etmişdir.

Bu məqalə kolektomiyadan əvvəl, kolektomiya zamanı və sonra nələrin gözlənilə biləcəyini əhatə edir. Həmçinin riskləri, ağırlaşmaları və başqa məqamları da nəzərdən keçirir.

Aşağıda kolektomiyanı daha yaxşı anlamaq üçün kolon və düz bağırsağın qısa anatomiyası görünür.

Kolektomiya növləri hansılardır?

Kolektomiya erkən mərhələli kolon və düz bağırsaq xərçənglərində üstünlük verilən müalicə formasıdır.

Aşağıdakılar da daxil olmaqla bir neçə kolektomiya növü var (bu mövzu aşağıda daha ətraflı araşdırılır):

• qismən və ya subtotal kolektomiya
• total kolektomiya
• hemikolektomiya
• total proktokolektomiya

Stoma nədir?

Bəzi hallarda nəcis və digər tullantıların bədəndən çıxmasına imkan vermək üçün cərrah bağırsağın bir hissəsini daimi və ya müvəqqəti stoma (ağız, açıqlıq) ilə dəriyə açmalı olacaq.

Nəcisi toplamaq üçün stomaya kolostomiya torbası taxılır.

Kolektomiya əməliyyatı hansı məqsədlərlə aparılır?

Bu əməliyyatı aparan ümumi cərrahlar aşağıdakı tibbi vəziyyətlər üçün kolektomiya tövsiyə edə bilər:

• Xoralı kolit
• Kolon xərçəngi
• Chron xəstəliyi

Kolektomiya əməliyyatından əvvəl adətən kolonoskopiya proseduru aparacaqlar. Bu, kolonu araşdırmaq üçün nazik boru üzərindəki işıq və kameradan istifadəni əhatə edir.

Kolektomiya əməliyyatına hazırlıq

Hər hansı cərrahi prosedurdan əvvəl bütün xəstələrə bəzi testlər aparılır, əməliyyatın faydaları və mümkün riskləri izah edilir və məlumatlandırılmış razılıq alınır.

Testlər

Əməliyyatdan əvvəl xəstə aşağıdakıları əhatə edə biləcək müxtəlif test və müayinələrdən keçəcək:

• Qan analizi
• Ağciyər rentgeni, kompüter tomoqrafiyası (BT), ultrasəs, maqnit rezonans və ya PET-BT kimi radioloji görüntüləmələr
• Sidik analizi

Cərrah mövcud xəstəliklər və keçmiş ciddi xəstəliklər də daxil olmaqla şəxsin bütün tibbi keçmişini bilməlidir. Həmçinin xəstənin mövcud şikayətlərini və istifadə etdiyi dərmanları (xüsusilə aspirin kimi qan durulducuları) bilmək vacibdir.

Tibb mütəxəssisi əməliyyatdan sonra ağciyər infeksiyası riskini azaltmaq üçün siqaret çəkən şəxslərə əməliyyatdan əvvəl siqareti tərgitməyi sınamağı tövsiyə edə bilər.

Dərmanlar

Cərrah prosedurdan sonra hansı ağrıkəsici dərmanların istifadə ediləcəyini və kəsik baxımının necə aparılacağını izah edəcək. Onun tövsiyələri sağalmanı, anesteziyaya cavabı və ya qan laxtalanmasını təsir edə biləcək hər hansı dərmanın necə azaldılmasını və ya dəyişdirilməsini əhatə edəcək.

Kolektomiya əməliyyatı günü nə olur?

Ümumiyyətlə həkim xəstəyə əməliyyatdan ən azı 6 saat əvvəl yeməkdən çəkinməyi tövsiyə edir.

Həmçinin zinət əşyaları kimi qiymətli əşyaları evdə qoymaq tövsiyə olunur.

Əməliyyat günü şəxs müəyyən əşyaları xəstəxanaya və ya tibb mərkəzinə gətirməli olacaq. Bunlara aşağıdakılar daxil ola bilər:

• bütün reseptli dərmanların, reseptsiz satılan dərmanların, bitki mənşəli dərmanların və istifadə etdiyi digər əlavələrin siyahısı
• sığorta məlumatları və şəxsiyyət sənədləri
• rahat, geniş geyimlər
• geyinmək üçün əyilmək tələb etməyən ayaqqabılar

Əməliyyat günü anestezioloqla görüş aşağıdakı məqamları əhatə etməlidir:

• şəxsdə olan hər hansı allergiya
• əvvəldən mövcud sağlamlıq vəziyyətləri
• malik olduğu süni dişlər / damaq protezi
• alkoqol və ya narkotik istifadəsi ilə bağlı hər hansı təfərrüat

Kolektomiya zamanı nə olur?

Kolektomiyalar ümumi anesteziya altında aparılır. Bu əməliyyat ya açıq cərrahiyyə şəklində, ya da bu gün daha çox üstünlük verildiyi kimi laparoskopik yardımla həyata keçirilir.

Laparoskopik kolektomiya

Laparoskopik kolektomiya zamanı cərrah qarındakı kəsiklərdən kiçik elastik portlar və ya borular yerləşdirir. Kəsiklərlə yaradılan bu kiçik dəliklərə yerləşdirilmiş nazik borulardan işıqlar və digər cərrahi alətlər daxil edilir.

Daha sonra kolonun xəstə və ya zədələnmiş hissəsini çıxarıb iki ucu bir-birinə tikə və ya stoma yarada bilərlər.

Açıq əməliyyat

Açıq kolektomiyada cərrah qarındakı kəsik vasitəsilə kolona çatacaq və kolonun şişli və ya xəstə hissəsini çıxaracaq. Həmçinin ətrafdakı sağlam toxumanın bir hissəsini də çıxara bilərlər.

Sonra anastomoz kimi tanınan üsulla ucları bir-birinə tikəcək və ya stoma yaradacaqlar.

Açıq kolektomiya əməliyyatı xərçəng müalicəsi üçündürsə, cərrah xərçəngi yoxlamaq üçün kolonun yaxınlığındakı bəzi limfa düyünlərini də mikroskopik araşdırma məqsədilə çıxara bilər.

Kolektomiya növləri – şəkilli izah

Kolektomiya əməliyyatı üçün hansı üsulun seçiləcəyi şişli / zədələnmiş sahənin ölçüsündən və beləliklə kolonun nə qədərinin çıxarılmalı olmasından asılıdır.

Cərrah bu üsullardan birinə üstünlük verir:

• Siqmoidektomiya: Bu, enən kolonun düz bağırsağa birləşən əyri hissəsi olan siqmoid kolonun çıxarılmasını ifadə edir.
• Sağ hemikolektomiya: Bu, sağ və ya qalxan kolonun çıxarılmasını ifadə edir.
• Sol hemikolektomiya: Bu, sol və ya enən kolonun çıxarılmasını ifadə edir.
• Seqmental rezeksiya: Bu, kolonun qısa seqmentlərinin çıxarılmasını ifadə edir.
• Total kolektomiya: Bu, bütün kolonun çıxarılmasını ifadə edir. Cərrah daha sonra nazik bağırsağı düz bağırsağa birləşdirəcək.
• Aşağı ön (low anterior) rezeksiyalar (LAR): Bu, düz bağırsağın yuxarı hissəsinin çıxarılması mənasına gəlir.
• Transvers kolektomiya: Bu, orta bağırsağın və ya köndələn kolonun çıxarılması mənasına gəlir.
• Abdominal perineal rezeksiya: Bu, düz bağırsağın, anusun və siqmoid kolonun çıxarılması və daimi kolostomiyanın əlavə olunması mənasına gəlir.
• Total proktokolektomiya: Bu, kolonun və düz bağırsağın hamısının və ya bir hissəsinin çıxarılması mənasına gəlir.

Stoma və kolostomiya torbası nə vaxt lazımdır?

Cərrah bağırsağın iki ayrı ucunu bir-birinə tikə bilməzsə, stoma lazım ola bilər. Dilimizdə kolostomiya açmaq kimi tanınan tətbiqdə nəcisi toplamaq üçün bədənin xaricindəki açıqlığa torba bağlanır (kolostomiya torbası).

Kolostomiya müvəqqəti ola bilər və cərrah alt kolon sağaldıqdan sonra onu bağlaya bilər (adətən 2-3 ay ərzində). İkinci əməliyyat zamanı kolonu yenidən bədən daxilinə birləşdirəcəklər. Lakin stoma daimi də ola bilər.

Kolektomiyanın riskləri nələrdir?

Xəstələr kolektomiyanın potensial faydalarını, risklərini və ağırlaşmalarını ümumi cərrahları ilə müzakirə etməlidirlər.

Kolektomiya ilə tez-tez əlaqələndirilən risk və ağırlaşmalara aşağıdakılar daxildir:

• kolon möhtəviyyatının qarın daxilinə sızması
• infeksiyalar
• pnevmoniya və digər ağciyər problemləri
• damarlarda və ya ağciyərlərdə qan laxtalanması
• əməliyyatdan sonrakı qanaxma
• mədə-bağırsaq fistulası (bağırsaqlarda deşilmə) və ya iki bədən hissəsi arasında qeyri-adi əlaqə
• orqan və ya toxuma bitişmələri
• insult və ya ürək tutması
• ölüm

Kolektomiyadan sonra

Xəstələr əməliyyatdan sonra nə vaxt tibbi məsləhət və ya yardım almalı olduqlarını həkimlərindən soruşmalıdırlar.

Ümumiyyətlə aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı birini yaşasalar, dərhal tibbi yardım almalıdırlar:

• davam edən ürəkbulanma
• qusma
• yaradan sızma və ya axıntı
• şiddətli ağrı
• qarın spazmaları
• qızdırma
• kəsikdən gələn pis qoxu və ya axıntı
• kəsik ətrafında və ya üzərində artan şişkinlik və ya qızartı
• nəcisdə qan
• şişmiş qarın
• 2-3 gün bağırsaq hərəkətinin olmaması / uzanan qəbizlik

Kolektomiya əməliyyatından sağalmaq nə qədər çəkir?

Əksər şəxslər ağırlaşmalar olmadıqda laparoskopik yardımlı və ya açıq kolektomiyalardan sonra 3-4 gün xəstəxanada qalır.

Qusma, ürəkbulanma və ya sidiyə çıxa bilməmə yaşayan şəxslərin xəstəxanada daha uzun qalması lazım ola bilər.

Şəxs əməliyyatdan sonra ilk bağırsaq hərəkətini etdikdən sonra, adətən 3-4 gün ərzində normal yeməyə qayıda bilər.

Bir çox şəxs laparoskopik yardımlı cərrahiyyədən 1-2 həftə, açıq cərrahiyyədən isə 2-3 həftə sonra normal fəaliyyətinə qayıdır.

Şəxslər kolektomiya əməliyyatından 4-6 həftə sonra yorucu fəaliyyətlərdən, idman etməkdən və ağır əşyalar qaldırmaqdan çəkinməlidirlər.

Kolektomiyadan sonrakı müalicə

Tibbi onkoloq əməliyyatdan sonra xərçəngin təkrarlanma riskini azaltmaq üçün adyuvant müalicələr (məsələn, FOLFOX kimyaterapiyası) tövsiyə edə bilər.

Kolektomiya əməliyyatından sonrakı vəziyyət aşağıdakılar da daxil olmaqla bir neçə amildən asılıdır:

• kolon xəstəliyinin və ya zədəsinin ciddiliyi və ya dərəcəsi
• Cərrahın kolon və ətraf toxumaların nə qədərini çıxardığı
• əməliyyat zamanı və ya sonra yaranan hər hansı ağırlaşma
• şəxsin ümumi sağlamlığı
• şəxsin yaşı

Xoralı kolit üçün kolektomiya keçirmiş şəxsləri əhatə edən tədqiqat bunu müəyyən etdi: prosedurdan sonra xəstələrin %84-ü həyat keyfiyyətlərinin yaxşılaşdığını bildirdi.

Eyni tədqiqatda xəstələrin % 81-i kolektomiyadan sonra bədən görünüşünü qavramada pisləşmə, depressiya, təşviş, cinsi funksiya pozğunluğu və azalan iş məhsuldarlığı kimi əlamətlər yaşadı.

Xülasə

Kolektomiya şişli, xəstə və ya zədələnmiş kolonun hamısını və ya bir hissəsini çıxarmaq üçün aparılan əməliyyat növüdür.

Əksər insanlar kolektomiya əməliyyatından sonra xəstəxanada bir neçə gün keçirir, lakin yorucu olmayan fəaliyyətlərin çoxuna 1-4 həftə ərzində qayıda bilər.

Bəzi şəxslərin daimi və ya müvəqqəti kolostomiya torbasından istifadə etməsi lazım ola bilər.

*