کولکتومی چیست؟ نکاتی دربارهٔ جراحی سرطان کولون
در این مقاله
کولکتومی چیست؟
کولکتومی جراحی‌ای برای برداشتن تمام یا بخشی از کولونِ دارای تومور، بیمار یا آسیب‌دیده است.
برای مبتلایان به سرطان کولون و رکتوم گزینه‌ای درمانی است و ممکن است برداشتن غدد لنفاوی مجاور را نیز شامل شود.
سرطان کولون ممکن است از پولیپ‌های رودهٔ بزرگ یا رکتوم آغاز شود. کولونوسکوپی و روش‌های غربالگری مشابه ممکن است به تشخیص زودهنگام این پولیپ‌ها منجر شوند و تشخیص زودهنگام می‌تواند به بهبودی کامل بینجامد.
اما اگر سلول‌های سرطانی رشد کنند و در بدن فرد منتشر شوند، «متاستاز» داده‌اند و این وضعیت جدی‌تری ایجاد می‌کند.
آمار سرطان کولون
آمار سرطان ترکیه در سال 2020 نشان می‌دهد سرطان کولون در 12217 نفر و سرطان رکتوم در 8741 نفر تشخیص داده شد. به‌ترتیب 6545 و 4178 نفر بر اثر این سرطان‌ها جان باختند و سرطان‌های کولورکتال %8.5 از مرگ‌های ناشی از سرطان در کشور ما را تشکیل دادند.
در سال 2021، سرطان کولون % 8.7 از مرگ‌های ناشی از سرطان در آمریکا را تشکیل داد.
این نوشته انتظارات پیش از کولکتومی، حین آن و پس از آن را بررسی می‌کند. همچنین خطرها، عوارض و موضوعات دیگر را در بر می‌گیرد.
در زیر، برای درک بهتر کولکتومی، نمایی خلاصه از آناتومی کولون و رکتوم دیده می‌شود.
انواع کولکتومی چیست؟
کولکتومی روش درمانی ترجیحی در مراحل اولیهٔ سرطان کولون و رکتوم است.
چند نوع کولکتومی وجود دارد، از جمله موارد زیر (این موضوع در ادامه با جزئیات بیشتری بررسی می‌شود):
- کولکتومی جزئی یا ساب‌توتال
- کولکتومی کامل
- همی‌کولکتومی
- پروکتوکولکتومی کامل
استوما چیست؟
در برخی موارد، برای خروج مدفوع و دیگر مواد زائد از بدن، لازم است جراح بخشی از روده را از راه یک استوما (دهانه، سوراخ) دائمی یا موقت به پوست باز کند.
برای جمع‌آوری مدفوع، یک کیسهٔ کولوستومی به استوما متصل می‌شود.
کولکتومی با چه هدف‌هایی انجام می‌شود؟
جراحان عمومیِ انجام‌دهندهٔ این عمل ممکن است برای شرایط پزشکی زیر کولکتومی پیشنهاد کنند:
- کولیت اولسراتیو
- سرطان کولون
- بیماری Chron
معمولاً پیش از جراحی کولکتومی، کولونوسکوپی انجام می‌دهند. این کار شامل استفاده از نور و دوربین روی لوله‌ای باریک برای بررسی کولون است.
آمادگی برای جراحی کولکتومی
پیش از هر عمل جراحی، آزمایش‌هایی برای تمام بیماران انجام می‌شود، فواید و خطرهای احتمالی عمل توضیح داده می‌شود و رضایت آگاهانه گرفته می‌شود.
آزمایش‌ها
پیش از جراحی، بیمار آزمایش‌ها و معاینه‌های مختلفی خواهد داشت که ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- آزمایش خون
- عکس قفسهٔ سینه، سی‌تی‌اسکن (BT)، سونوگرافی، ام‌آر‌آی یا PET-BT از انواع تصویربرداری رادیولوژیک
- آزمایش ادرار
جراح باید تمام سابقهٔ پزشکی فرد، از جمله بیماری‌های فعلی یا بیماری‌های جدی گذشته را بداند. همچنین اطلاع از شکایت‌های فعلی بیمار و داروهای مصرفی او، به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون مانند آسپرین، مهم است.
متخصص سلامت ممکن است برای کاهش خطر عفونت ریه پس از جراحی، به افراد سیگاری توصیه کند پیش از عمل، ترک سیگار را امتحان کنند.
داروها
جراح توضیح خواهد داد پس از عمل از چه داروهای مسکنی استفاده شود و مراقبت از برش چگونه باشد. توصیه‌ها شامل چگونگی کاهش یا تغییر هر دارویی خواهد بود که ممکن است بر بهبود، پاسخ به بیهوشی یا لخته شدن خون اثر بگذارد.
در روز جراحی کولکتومی چه اتفاقی می‌افتد؟
به‌طور کلی پزشک به بیمار توصیه می‌کند دست‌کم 6 ساعت پیش از جراحی از غذا خوردن خودداری کند.
همچنین توصیه می‌شود اشیای ارزشمند مانند جواهرات را در خانه بگذارید.
در روز عمل، فرد باید وسایل مشخصی را به بیمارستان یا مرکز پزشکی بیاورد. این وسایل ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- فهرست تمام داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، داروهای گیاهی و دیگر مکمل‌های مصرفی
- اطلاعات بیمه و مدارک شناسایی
- لباس راحت و گشاد
- کفشی که برای پوشیدنش نیازی به خم شدن نباشد
گفت‌وگو با متخصص بیهوشی در روز عمل باید شامل موارد زیر باشد:
- هرگونه حساسیت فرد
- بیماری‌های از پیش موجود
- دندان مصنوعی / پروتز فک
- هرگونه جزئیات مربوط به مصرف الکل یا مواد مخدر
در طول کولکتومی چه اتفاقی می‌افتد؟
کولکتومی با بیهوشی عمومی انجام می‌شود. این عمل ممکن است به‌صورت جراحی باز یا، چنان‌که امروزه بیشتر ترجیح داده می‌شود، با کمک لاپاروسکوپی انجام شود.
کولکتومی لاپاروسکوپی
در کولکتومی لاپاروسکوپی، جراح پورت‌ها یا لوله‌های کوچک و انعطاف‌پذیر را از برش‌های شکم وارد می‌کند. نور و دیگر ابزارهای جراحی از لوله‌های باریک قرارگرفته در این سوراخ‌های کوچکِ ایجادشده با برش وارد می‌شوند.
سپس می‌توانند بخش بیمار یا آسیب‌دیدهٔ کولون را بردارند و دو سر را به هم بدوزند یا استوما ایجاد کنند.
جراحی باز
در کولکتومی باز، جراح از طریق برشی در شکم به کولون دسترسی پیدا می‌کند و بخش دارای تومور یا بیمار آن را برمی‌دارد. ممکن است بخشی از بافت سالم اطراف را نیز بردارد.
سپس دو سر را به هم می‌دوزند که آناستوموز نام دارد، یا استوما ایجاد می‌کنند.
اگر جراحی کولکتومی باز برای درمان سرطان باشد، جراح ممکن است برخی غدد لنفاوی مجاور کولون را نیز برای بررسی میکروسکوپیِ سرطان بردارد.
انواع کولکتومی – توضیح تصویری
انتخاب روش جراحی کولکتومی به اندازهٔ ناحیهٔ دارای تومور / آسیب‌دیده و در نتیجه به مقدار کولونی که باید برداشته شود بستگی دارد.
جراح یکی از روش‌های زیر را انتخاب می‌کند:
- سیگموئیدکتومی: به برداشتن کولون سیگموئید، بخش خمیدهٔ کولون نزولی که به رکتوم متصل است، گفته می‌شود.
- همی‌کولکتومی راست: به برداشتن کولون راست یا صعودی گفته می‌شود.
- همی‌کولکتومی چپ: به برداشتن کولون چپ یا نزولی گفته می‌شود.
- رزکسیون سگمنتال: به برداشتن قطعات کوتاهی از کولون گفته می‌شود.
- کولکتومی کامل: به برداشتن تمام کولون گفته می‌شود. سپس جراح رودهٔ باریک را به رکتوم متصل خواهد کرد.
- رزکسیون قدامی پایین (low anterior، LAR): به برداشتن بخش بالایی رکتوم گفته می‌شود.
- کولکتومی عرضی: به برداشتن رودهٔ میانی یا کولون عرضی گفته می‌شود.
- رزکسیون شکمی‌پرینه‌ای: به برداشتن رکتوم، مقعد و کولون سیگموئید و افزودن کولوستومی دائمی گفته می‌شود.
- پروکتوکولکتومی کامل: به برداشتن تمام یا بخشی از کولون و رکتوم گفته می‌شود.
استوما و کیسهٔ کولوستومی چه زمانی لازم است؟
اگر جراح نتواند دو سر جداشدهٔ روده را به هم بدوزد، ممکن است استوما لازم شود. در روشی که در زبان ما ایجاد کولوستومی نامیده می‌شود، کیسه‌ای برای جمع‌آوری مدفوع به دهانه‌ای در بیرون بدن متصل می‌شود (کیسهٔ کولوستومی).
کولوستومی ممکن است موقت باشد و جراح پس از بهبود بخش پایینی کولون، آن را ببندد (معمولاً ظرف 2-3 ماه). در جراحی دوم، کولون را دوباره درون بدن متصل می‌کنند. بااین‌حال، استوما می‌تواند دائمی نیز باشد.
خطرهای کولکتومی چیست؟
بیماران باید دربارهٔ فواید احتمالی، خطرها و عوارض کولکتومی با جراح عمومی خود گفت‌وگو کنند.
خطرها و عوارض شایع مرتبط با کولکتومی شامل موارد زیر است:
- نشت محتویات کولون به داخل شکم
- عفونت‌ها
- ذات‌الریه و دیگر مشکلات ریوی
- لخته شدن خون در رگ‌ها یا ریه‌ها
- خونریزی پس از عمل
- فیستول گوارشی (سوراخ شدن روده‌ها) یا ارتباطی غیرمعمول میان دو بخش بدن
- چسبندگی اندام‌ها یا بافت‌ها
- سکتهٔ مغزی یا حملهٔ قلبی
- مرگ
پس از کولکتومی
بیماران باید از پزشک خود بپرسند پس از جراحی چه زمانی به توصیه یا مراقبت پزشکی نیاز دارند.
به‌طور کلی، در صورت بروز هر یک از علائم زیر باید فوراً کمک پزشکی بگیرند:
- تهوع مداوم
- استفراغ
- نشت یا ترشح از زخم
- درد شدید
- گرفتگی شکم
- تب
- بوی بد یا ترشح از برش
- افزایش تورم یا قرمزی روی برش یا اطراف آن
- خون در مدفوع
- شکم متورم
- نداشتن اجابت مزاج برای 2-3 روز / یبوست طولانی
بهبود پس از جراحی کولکتومی چقدر طول می‌کشد؟
بیشتر افراد، در نبود عوارض، پس از کولکتومی باز یا با کمک لاپاروسکوپی، 3-4 روز در بیمارستان می‌مانند.
افراد دچار استفراغ، تهوع یا ناتوانی در ادرار کردن ممکن است به بستری طولانی‌تر نیاز داشته باشند.
پس از نخستین اجابت مزاج بعد از جراحی، فرد معمولاً می‌تواند ظرف 3-4 روز به غذای معمولی برگردد.
بسیاری از افراد 1-2 هفته پس از جراحی با کمک لاپاروسکوپی و 2-3 هفته پس از جراحی باز به فعالیت‌های معمول خود برمی‌گردند.
افراد باید 4-6 هفته پس از جراحی کولکتومی از فعالیت سنگین، ورزش و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنند.
درمان پس از کولکتومی
انکولوژیست پزشکی ممکن است پس از جراحی برای کاهش خطر عود سرطان، درمان‌های کمکی (مانند شیمی‌درمانی FOLFOX) پیشنهاد کند.
وضعیت فرد پس از جراحی کولکتومی به چند عامل، از جمله موارد زیر بستگی دارد:
- شدت یا درجهٔ بیماری یا آسیب کولون
- مقدار کولون و بافت اطراف که جراح برداشته است
- هر عارضه‌ای که هنگام جراحی یا پس از آن رخ داده باشد
- سلامت عمومی فرد
- سن فرد
مطالعه‌ای در افراد تحت کولکتومی برای کولیت اولسراتیو نشان داد پس از عمل، %84 از بیماران بهبود کیفیت زندگی خود را گزارش کردند.
در همان مطالعه، % 81 از بیماران پس از کولکتومی علائمی مانند کاهش تصویر بدنی، افسردگی، اضطراب، اختلال عملکرد جنسی و کاهش بهره‌وری کاری داشتند.
خلاصه
کولکتومی نوعی جراحی برای برداشتن تمام یا بخشی از کولونِ دارای تومور، بیمار یا آسیب‌دیده است.
بیشتر افراد پس از جراحی کولکتومی چند روز در بیمارستان می‌مانند، اما می‌توانند ظرف 1-4 هفته به بیشتر فعالیت‌های غیرسنگین برگردند.
برخی افراد ممکن است به کیسهٔ کولوستومی دائمی یا موقت نیاز داشته باشند.
*
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.