Xərçəng barədə şayiələrlə mübarizə üçün xəstələrə və həkimlərə tövsiyələr

Aşağıdakı yazımız dünyanın aparıcı onlayn sağlamlıq platformalarından biri olan Medscape-də 22 iyun 2018-ci ildə dərc edilmiş “Klinik praktikada xəstələrin xərçəng miflərini aradan qaldırmağın ən yaxşı yolları” adlı müsahibə əsasında hazırlanıb.

Dr H. Jack West: Salam. Mən Jack West, Sietldəki İsveç Xərçəng İnstitutunda ağciyər xərçəngi proqramının tibbi direktoruyam. Medscape Oncology Insights-a xoş gəlmisiniz. Bu gün Hope of Hope-dan böyrək xərçəngi proqramının direktoru Dr. Sumanta Kumar Pal və Cleveland Klinik Taussig Xərçəng İnstitutundan dosent Timothy Gilligan bizimlədir. Bizə qoşulduğunuz üçün çox sağ olun. Son on ildə həkimlərlə xəstələrin ünsiyyətində bir çox dəyişiklik baş verib. Bunların ən çox diqqət çəkəni isə onlayn məlumatların artıq həkim-xəstə münasibətində üçüncü tərəfə çevrilməsidir. Bu vəziyyət həkimləri narahat edir, çünki potensial yanlış məlumatların illərlə əmək və diqqətlə formalaşdırılmış tibbi biliklərlə qarışma ehtimalı var. Bu barədə fikirlərinizi öyrənə bilərəmmi? Sizcə bu, nə qədər narahatedicidir?

Dr Sumanta Pal: Bu, mənim iş həyatımda mütləq şəkildə önə çıxan mövzudur. Xərçəng müalicələrində ən çox çaşqınlıq yaradan məsələlərdən biri bəzi xəstələrin istisna olaraq xərçəng müalicələrinə çox yaxşı cavab verməsidir. Mən onları müstəsna cavab verənlər (exceptional responder) adlandırıram. Məsələn, ağciyər xərçənglərinin %3-4-ü bir ALK və ya ROS1 inhibitoruna çox yaxşı cavab verir və bu xəstələrin ömür müddəti digər ağciyər xərçəngi xəstələrinə nisbətən nəzərəçarpacaq dərəcədə uzundur. Bu, nisbətən yeni anlayış olan dəqiq onkologiyaya bir nümunədir. Eyni xərçəng növü olan xəstələrin müalicəyə fərqli cavab verməsi xəstələri çaşdıran mövzudur. Bunda immun sistemlə şiş arasındakı əlaqənin insandan insana dəyişməsinin də təsiri var. Bu mövzuya xeyli vaxt ayırmışam. Yeni və dəqiq onkologiya müalicələri klassik kimyaterapiyalardan fərqli effektivlik və yan təsir profilinə malikdir. Bu müalicələr barədə bəzən çox faydalı onlayn məlumatlar tapılsa da, bəzən də şişirdilmiş və ya həqiqətə zidd məlumatlar olur.

West: Gördüyüm ən böyük çətinlik laboratoriya və klinik məlumatların fərqini çatdırmaq, sonra elmi bilikləri səhiyyə mütəxəssisi olmayan insanların anlaya biləcəyi şəkildə sadələşdirməkdir. Qarşılaşdığımız başqa bir çətinlik ilkin elmi tədqiqatın media tərəfindən sensasiyaya çevrilməsidir. Tez-tez “möcüzəvi müalicə” və ya “böyük sıçrayış” sözlərinin işlədildiyini görürük. Əlbəttə, hər elmi inkişaf çox dəyərlidir, lakin bu cür şişirdilmiş ifadələrin klinik praktikada qarşılığını tapmadan tez-tez işlədilməsi elmə inamı da sarsıdır. Məsələn, “Mən canlı dərman CAR-T hüceyrə müalicəsinin nə qədər həyəcanverici olduğunu anlayıram, amma hazırda bu müalicə klinikada yalnız çox az xəstə üçün uyğundur. Tim, sizin və digər klinisistlərin xəstələrlə bağlı qarşılaşdığı böyük çətinliklər barədə başqa nə düşünürsünüz? Axı bu, bir dərmanın hər xəstəyə uyğun gələcəyi və faydalı olacağı demək deyil.

Dr. Timothy Gilligan: Sizinlə razıyam, hər zaman deyirəm ki, bu, bir dərmanın hər insanda faydalı olacağı demək deyil; yaxud siçan üzərində tədqiqat bu müalicənin insanda faydalı olacağı demək deyil; yaxud süd vəzi xərçəngində faydalıdırsa, eyni dərmanın prostat xərçəngində də faydalı olacağı demək deyil. Bəli, bu, həyəcanverici fikir ola bilər, amma bəzən xəstələri yanlış yönləndirən fikirlərdir. Bunu izah etməyi xəstə maarifləndirilməsinin bir məsuliyyəti hesab edirəm. Əmin olmaq üçün hər xəstəyə hörmətlə və çox diqqətlə yanaşmağa çalışıram. Xəstələr ciddi xəstəliklə mübarizə aparır və qorxurlar. Faydalı ola biləcəyini düşündükləri ən yaxşı müalicə üsullarını araşdırırlar və bəzən mənə faydalı yanaşma ilə gələ bilirlər. Lakin bu ətraflı məlumatlandırma işi vaxtın idarəsi baxımından çətin olur və stresli hal alır. Bəzən bəzi xəstələr əvvəllər görmədiyim məqalələrin çapını gətirirlər. Bunları oxumağa vaxt olmur və onları ciddiyə aldığınızı hiss etdirməklə verəcəyiniz müalicə arasında tarazlıq yaratmaq lazım gəlir. Bu, həqiqətən çətin prosesdir. Bəzilərimiz xəstəyə belə deməyi üstün tutur: “Mən tibb təhsili almışam və dediklərimə qulaq asmalısınız” lakin bu, çox vaxt faydalı dialoq forması olmur.

West: Həqiqətən belə olur. Xəstələr dostlarının dostlarından mövzuya aid və ya aidiyyəti olmayan çoxlu mənbəni elektron poçtla ala bilir və bu yazıların çapını bizə gətirirlər. Lakin təəssüf ki, bunların əksəriyyəti qəbuledilən məlumatlar deyil. Bu gün isə həkimlə onlayn vasitələrlə əlaqə saxlamaq daha asandır. Artıq işimiz yalnız klinikaya gələn xəstə ilə məhdudlaşmır; günün istənilən saatında xəstələr və ya yaxınları mesaj göndərə və tez cavab almağı gözləyə bilirlər. Bu, həqiqətən çətindir.

Gilligan: Mənim təcrübəmdə adətən xəstəni dinləyib müalicə etdikdən sonra “Bu, çox həyəcanvericidir, amma hələ sizin vəziyyətinizə uyğun deyil” deyirəm. Xəstələrin əksəriyyəti bunu eşidəndə bir qədər rahatlaşır. Sizcə çoxmu rədd cavabı verir və mübahisə edirsiniz? Təcrübələrinizi bilmək maraqlı olardı.

Pal: Səninlə tam razıyam. Müəyyən hörmət səviyyəsi ilə müalicə etsəniz və xəstəlikləri barədə bəzi sübutları göstərmək üçün vaxt ayırsanız, bu, adətən rahatladıcı olur.

West: Çətinliklərin bir hissəsinin sübut səviyyəsi və ümumi düşüncə tərzi olduğunu düşünürəm. Yeni müalicəni qəbul etmək və tövsiyə vermək üçün güclü klinik sübutlar görməli olduğumuzu müzakirə edirik. Əlbəttə, bir tətbiqin ənənəvi, tamamlayıcı və ya alternativ tibb kimi qəbul edilməsi üçün təsdiqlənmiş dərmanlar qədər diqqətli araşdırma aparılmır və bu tətbiqlər təsdiqlənmiş tibbi müalicələr qədər ciddi nəzarətə tabe tutulmur. Bununla belə, ənənəvi və tamamlayıcı müalicələr böyük maraq görür. İnsanlar həqiqətə əsaslanmayan məlumatları internetdə araşdırıb bir yanaşma formalaşdıra bilirlər. Bunun qarşısının necə alınacağı barədə cavabım yoxdur. Bu mövzuda məsələyə necə fərqli baxış bucağından yanaşmalı olduğumuzu xəstəyə öyrətmək, insanların muxtariyyətinə hörmət göstərmək üçün kömək etməyimiz yaxşı olar.

• Xərçəngdə tamamlayıcı və alternativ müalicələrə ehtiyac duyulmasının 7 səbəbi

Gilligan: Burada iki sahə barədə düşünməyin faydalı olacağını düşünürəm. Biri münasibət sahəsidir: Xəstə ilə aramda necə bir bağ var və mənim davranışımı onlar necə yaşayırlar? Digəri isə faktlar sahəsidir: Elm haqqında nə bilirik? Klinisistlər kimi bu elmi sahədə faktları və məlumatları müzakirə edirik. Xəstələrin ciddi xəstəliyə malik olduqlarını xatırlamaqda fayda var; onlar qorxur və çox seçim görmürlər. Yenidən eyni şəkildə hiss etsələr ki, onlara hörmətlə davranıram, onlara dəyər verirəm və kömək etmək üçün əlimdən gələni edirəm, o zaman elm barədə mesajı daha yaxşı qəbul edəcəklər. Söhbəti mübahisəyə çevirsəm, biliklərimlə yanlış düşüncələrə malik olduqlarını göstərə bilərəm, lakin bu vəziyyətə müqavimət göstərəcəklər. Belə hallarda ünsiyyətə diqqət yetirmək çox vacibdir.

• Xəstə, xəstənin yaxını və həkim arasında ünsiyyət necə olmalıdır?

West: (bu abzasın müsahibənin ən vacib hissəsi olduğunu düşünürük) Hər kəsin ön mühakimələri olduğunu qəbul etməliyik. Mən müasir tibb təhsili almış biri kimi sübuta əsaslanan tibbi müdafiə edirəm. Lakin hər kəs belə düşünməyə bilər və yanlış olsa da, hər kəsin istədiyi şəkildə qərar vermək hüququ var. Mənim işim xəstənin mümkün qədər məlumatlı olduğuna əmin olmaqdır. Xəstə və ya yaxını fərqli mühakimə yürüdərsə, bunun qəti yanlış olduğunu israrla demək olmaz. Mənim işim xəstəyə mümkün olan ən yaxşı məlumatı vermək və sonra qərar verməsini təmin etməkdir. Monty, başqa nə düşünürsən?

Pal: Yenə xeyr. Tim ilə eyni baxış bucağındayıq. Ənənəvi, tamamlayıcı və alternativ tibbi tətbiqləri danışarkən onkologiyanın mühüm sahələrinə də toxunuruq. Dərmanların müəyyən pH səviyyəsində verilib-verilməyəcəyini müəyyən etmək üçün klinik tədqiqatları araşdırmağımız kimi. Alternativ tibb barədə xəstələri xəbərdar etmək vəzifəmizin bir hissəsidir.

West: Yüksək dozalı C vitamininin və ya digər alternativ tibb tətbiqinin şişi kiçiltmə təsiri güclü elmi sübutlarla ortaya qoyulmayıb. Bu cür tətbiqlər standart xərçəng müalicələri ilə müqayisədə ya zəif qalıb, ya da yalnız plasebo qədər effektivlik göstərib. Bu da nə üçün klinik tədqiqatlar aparmalı olduğumuzu xatırladır. Eyni zamanda xəstələrimizə kommersiya yolu ilə əldə edə bildikləri yüksək dozalı vitaminlərin immun sistemlə yanaşı xərçəng hüceyrələrini də gücləndirmək riski daşıdığını xatırlatmalıyıq. Buna görə daha yaxşı qurulmuş, yəni immun sistemi gücləndirərkən xərçəng hüceyrələrinə töhfə verməyəcək immun müalicələrə ehtiyac var, eynilə yeni nəsil immunoterapiyalar kimi.

Monty və Tim, qatıldığınız üçün çox sağ olun. Bu, gözəl müzakirə oldu.

• Xərçəng yaratdığı güman edilən UYDURMA səbəblərə inamın yayılması narahatedicidir 
• Ağıllı və pullu olmağınız xərçəng müalicəsində düzgün yolu tapmaq üçün kifayət etməyə bilər!