Xərçəng xəstələri Covid-19 peyvəndi vurdura bilərmi?

Yeni koronavirusa (SARS-CoV-2) qarşı peyvənd hazırlanmasında alimlər dünyanı məyus etmədi və dövlətlər imkanlarına, səhiyyə strategiyalarına uyğun cəmiyyətlərini peyvəndləyirlər. Bu günlərdə xərçəng xəstələrinin və yaxınlarının ən çox verdiyi suallar belədir: “Peyvənd olunmalıdırmı, hansını vurdurmalıdır, işləyəcəkmi və qısa-uzunmüddətli yan təsirlər nə olacaq?”

Peyvəndlər nəhayət xərçəng xəstələrinə çatmağa başladıqda xəstələrin və həkimlərin bilməli olduğu alt mövzuları burada sadaladıq.

Qısa xülasə (ABŞ Milli Kompleks Xərçəng Şəbəkəsi / NCCN tövsiyələri)

Hematopoetik hüceyrə transplantasiyası və ya hüceyrə müalicəsi alan xəstələr

COVID-19 peyvəndinin, hematopoetik hüceyrə transplantasiyasından (allogen və ya autoloji) və ya hüceyrə müalicəsindən (məsələn, Ximerik antigen reseptorlu [CAR] T hüceyrə terapiyası) ən azı 3 ay sonra vurulması tövsiyə olunur.

Hematoloji (qan və sümük iliyi) xərçəngli xəstələr

İntensiv kimyaterapiya alanlarda COVID-19 peyvəndi mütləq neytrofil sayı düzələnədək təxirə salınmalıdır.

Xəstəlik və ya müalicədən qaynaqlanan, məhdud bərpa göstərəcəyi və ya heç bərpa olmayacağı gözlənilən xəstələrə, eləcə də uzunmüddətli saxlayıcı müalicə alanlara COVID-19 peyvəndi əlçatan olduqda vurulmalıdır.

Solid-orqan xərçəngli xəstələr

Kimyaterapiya, hədəfli müalicə, nəzarət nöqtəsi inhibitoru, digər immunoterapiya və ya şüa müalicəsi alanlara COVID-19 peyvəndi əlçatan olduqda vurulmalıdır.

Böyük cərrahi əməliyyat keçirənlərdə COVID-19 peyvəndi əməliyyatdan ən azı bir neçə gün sonraya saxlanmalıdır.

Xərçəng xəstələrinin koronavirus peyvəndlərinə cavab verəcəyini gözləyirik

Əvvəllər xərçəng xəstələrinin peyvəndlərə qarşı immun cavab yarada bilməyəcəyi (peyvəndin tutmayacağı) fikri var idi. Lakin digər virus peyvəndlərinin məlumatları əksini göstərib. Məsələn, xərçəng xəstələrində qrip peyvəndi işlərinin uzun tarixi var və ümumilikdə bunlar qoruyur (yəni peyvənd tutur). Eyni şey xərçəng xəstələrinin adətən almalı olduğu pnevmokok peyvəndinə də aiddir; həm qrip, həm pnevmokok peyvəndini tövsiyə edirik.

İstisnalara immun sisteminin həddindən artıq zəiflədiyi və dərin immun basqılanmasının yarandığı hematoloji (qan və sümük iliyi mənşəli) xərçənglər daxil ola bilər. İmmun sistemi “həddindən artıq” basdırılmış xəstələrdə peyvənd cavabı məlumatları azdır, lakin mövcud məlumatlar xərçəng xəstələrinin bu dövrü keçdikdən sonra uğurla peyvəndlənə biləcəyini göstərir.

• Əlaqəli mövzu: Qrip və sətəlcəm peyvəndi – Koronavirusdan qoruyurmu, kimə və nə vaxt vurulmalıdır? (Türkçe) 

Peyvənd növü xərçəng xəstələri üçün vacibdirmi?

25 mart 2021 tarixinə insan klinik sınaqlarında 80 koronavirus peyvəndi var və 23-ü son mərhələlərə, yəni faza-III-ə çatıb. İndiyədək beynəlxalq təsdiqli 7 fərqli peyvənd var. Heyvanlarda ən azı 77 preklinik peyvənd fəal araşdırılır.

Həm Pfizer-BioNTech həm də Moderna Covid peyvəndləri mRNA tiplidir. Zülal əsaslı, adenovirus əsaslı virus vektorlu və inaktivləşdirilmiş və ya zəiflədilmiş koronavirus peyvəndləri daxil bir çox başqa növ var (baxın koronavirusa qarşı hazırlanmış peyvənd növləri yazımız).

Zəiflədilmiş canlı virus peyvəndlərinin xərçəng xəstələri üçün yaxşı seçim olmaya biləcəyi narahatlığı var. Xüsusilə sürətlə irəliləyən xəstəlikdə və ya kimyaterapiya alanlarda zəiflədilmiş canlı viruslar yüngül infeksiya yarada bilər.

Ölkəmizdə ən geniş əlçatan olacaq Çin peyvəndi isə inaktivləşdirilmiş (ölü) koronavirus peyvəndidir. Bu peyvəndin əhatəli (faza-3) klinik nəticələri hələ elmi jurnalda dərc edilməyib, lakin hazırlayan Sinovac şirkəti rəsmi açıqlama verdi:

Sinovac peyvəndinin Braziliya nəticələrinə görə % 50.6, Türkiyə işlərinə görə % 91.2 qoruyuculuğu olduğu bildirildi.

• Əlaqəli mövzu: Çin peyvəndinin fərqli ölkələrdə fərqli nəticələr verməsi nə deməkdir?

Bu məlumatlarla Sinovac peyvəndini xərçəng xəstələrimiz üçün ümumilikdə tövsiyə edirik; əlbəttə, qərarlar xəstəyə görə verilməli və xəstələr onkoloqlarına müraciət etməlidir. İnaktiv peyvəndlərin xərçəng xəstələrində digər peyvəndlərə bənzər təhlükəsizlik xüsusiyyətləri ilə istifadə ediləcəyi düşünülür.

Bu arada həm Pfizer-BioNTech, həm də Moderna genetik peyvəndlərində və ya mRNA-da istifadə edilən texnologiya əvvəlcə xərçəng müalicəsi üçün hazırlanmışdı və işlər xəstələrin bu peyvənd növü ilə xərçənglə əlaqəli zülallara qarşı immun cavab yarada bildiyini göstərdi.

Bu genetik peyvəndlər xərçəng xəstələri, xüsusilə solid (orqan) şişi olanlar üçün ən təsirli ola bilər.

Xərçəng xəstələrində peyvəndlərin təsiri barədə məlumatımız məhduddur

Nə Pfizer-BioNTech, nə də Modernanın ilkin məlumatları xərçəng xəstələrini əhatə edir. Onlar üçün ən mühüm iki sual doza və gücləndirici (əlavə doza) planıdır. Limfosit funksiyasında mümkün qüsurlar fərqli başlanğıc dozaları və əlavə dozalar tələb edə bilər. Vaxt baxımından aktiv xərçəng müalicəsinin peyvəndə immun cavaba necə təsir etdiyi və peyvəndlərin xərçəng müalicəsi dövrlərinə uyğunlaşdırılmalı olub-olmadığı aydın deyil.

Peyvəndə çıxışda xərçəng xəstələrinə üstünlük verilməlidir

Ağır Covid-19 üçün yüksək risklilərin peyvəndə daha çox ehtiyacı var və xərçəng xəstələrinin yüksək riskini göstərən çox məlumat mövcuddur. Lakin onların qarışıq qrup olduğu unudulmamalıdır; risk erkən-irəliləmiş mərhələyə və ya xərçəng növünə görə dəyişir. Xərçəng hər xəstəyə eyni təsir etmir. Məsələn, ağciyər və qan xərçəngi xəstələrinin daha riskli olduğunu göstərən məlumatlar var.

Beləliklə, müalicə növü, şiş yeri və yanaşı xəstəliklər kimi fərdi risk amilləri xərçəng xəstələrində peyvənd barədə fərdi seçimləri formalaşdıra bilər.

Nəticədə ümumi vəziyyətləri uyğundursa, xərçəng diaqnozlu xəstələrimizə təsdiqli və əlçatan istənilən koronavirus peyvəndini tövsiyə edirik. Xəstələr xüsusi vəziyyətlərini və tərəddüdlərini onkologiya komandalarına bildirməlidir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Covid-19: Dünya və Türkiyə üzrə cari statistika
• Koronavirus haqqında son xəbərlər və elmi inkişaflar

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin