Buzul Çağı'nda Yok Oluşun Eşiğinde Kanser: Mamutlar ve Mağara Ayıları Neden Hastalandı?
6. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Kanser tarihini konuşurken genellikle tek bir bireyin, bir hastanın hikayesine odaklanırız. Ancak bazen fosiller bize bireysel bir trajediden fazlasını, tüm bir türün sağlık krizini anlatır.
Yazılı tarihe, yani insan medeniyetine geçmeden önceki son durağımız: Buzul Çağı (Pleistosen Dönemi). Yaklaşık 20.000 yıl önce, kuzey yarımküre buzullarla kaplıyken, Yünlü Mamutlar ve Mağara Ayıları gibi devler hüküm sürüyordu.
Ancak bu devlerin son günleri, filmlerde gördüğümüz gibi sadece insanların mızraklarıyla savaşarak geçmedi; onlar aynı zamanda "içeriden" gelen düşmanlarla, ciddi tümörler ve genetik bozulmalarla da savaşıyorlardı. Bugün, yok oluşun sadece bir ölüm anı değil, genetik ve çevresel bir çöküş olduğunu gösteren kanıtları inceliyoruz.
"Hasta Devler" Hipotezi: Kemiklerin Söyledikleri
Rusya'nın Tomsk Devlet Üniversitesi'nden paleontolog Sergey Leshchinskiy, Sibirya, Avrupa ve Kuzey Rusya'daki "mamut mezarlıklarını" incelediğinde şok edici bir tabloyla karşılaştı. İncelenen 23.000'den fazla kemiğin neredeyse yarısında (%40-50) ciddi hastalık belirtileri vardı.
Normalde doğanın en güçlü tankları olması gereken bu devlerin kemikleri; erimiş, deforme olmuş, kırılganlaşmış ve tümörlerle doluydu. İşte bilim insanlarının tespit ettiği o kritik hastalıklar:
1. Kemiklerdeki Tümör: Osteoblastoma
Polonya'nın Krakow kentindeki Spadzista bölgesi, dünyanın en büyük mamut kemiği yığınlarından birine ev sahipliği yapar. Buradan çıkarılan bir mamut omurunda (torasik vertebra), Osteoblastoma adı verilen nadir bir tümör tespit edildi.
- Nedir? Kemik üreten hücrelerin kontrolsüzce çoğaldığı iyi huylu (benign) bir tümördür. Ancak "iyi huylu" olması, zararsız olduğu anlamına gelmez.
- Etkisi: Bu tümör, omuriliğe baskı yaparak hayvana muhtemelen dayanılmaz bir ağrı veriyor ve hareketlerini kısıtlıyordu. Vahşi doğada hareket edememek, ölüm fermanıdır.
2. Genetik Çöküşün İmzası: "Servikal Kaburga"
Belki de tümörlerden daha korkutucu olan bulgu, mamutların boynunda gizliydi. Memelilerin neredeyse tamamında (zürafadan fareye kadar) boyun omuru sayısı sabittir: 7 adet. Bu, evrimin çok sıkı korunan bir kuralıdır. Ancak Hollanda ve Kuzey Denizi'nden çıkarılan mamut fosillerinde, 7. boyun omurunda fazladan bir kaburga oluşumu (Servikal Kaburga) görüldü.
- Neden Önemli? Bu anomali, sadece basit bir kemik fazlalığı değildir. Genomdaki "Hox genleri"nin (vücut planını düzenleyen genler) bozulduğunun işaretidir. Modern tıpta bu durum, genellikle ölü doğumlar ve çocukluk çağı kanserleri ile ilişkilidir.
- Anlamı: Mamut popülasyonu azaldıkça, kalanlar kendi aralarında üremek zorunda kaldı (Inbreeding). Bu genetik daralma, kansere ve gelişimsel bozukluklara yatkınlığı artırdı.
3. Mineral Açlığı (Osteodystrophy)
Leshchinskiy'in teorisine göre, iklim değiştikçe toprak asitleşti ve bitkilerdeki mineraller azaldı. Mamutlar, devasa iskeletlerini besleyecek kalsiyum ve fosforu bulamıyorlardı. Bu "mineral açlığı", kemiklerin yumuşamasına (Osteomalazi) ve kırılmasına neden oldu. Mamutlar sadece açlıktan değil, kemikleri vücutlarını taşıyamadığı için de yok oldular.
- Leshchinskiy SV. Paleoecological investigation of mammoth remains from the Krakow Spadzista Street (B) site. Quaternary International. 2012;276:155-169.
- Reumer JW, et al. Extraordinary incidence of cervical ribs indicates vulnerable condition in Late Pleistocene mammoths. PeerJ. 2014;2:e318.
- Leshchinskiy SV. Enzootic diseases and extinction of mammoths as a reflection of deep geochemical changes in ecosystems of Northern Eurasia. Archaeological and Anthropological Sciences. 2015.
