تازه‌های درمان تومور مغزی ـ 2017 و 2018

در بزرگسالان، از میان تومورهای اولیه مغزشایع‌ترین نوع، گلیوبلاستوما مولتی‌فرم (GBM) است. تومورهای مغزی از سلول‌هایی منشأ می‌گیرند که پشتیبان اصلی مغز هستند و به عملکرد سلول‌های عصبی نیز کمک می‌کنند، یعنی سلول‌های گلیالدر مغز.

طبقه‌بندی تومورهای مغزی:

تومورهای درجه پایین

تومورهای گلیال درجه I و II نامیده می‌شوند.

تومورهای درجه بالا

• تومورهای درجه III: آستروسیتوم آناپلاستیک، الیگودندروگلیوم آناپلاستیک، الیگوآستروسیتوم آناپلاستیک، اپاندیموم آناپلاستیک 
• تومورهای درجه IV: گلیوبلاستوما (GBM یا GBM-IV نامیده می‌شود) دسته‌بندی می‌شوند.

درمان استاندارد GBM تازه‌تشخیص‌داده‌شده، جراحی تومور مغزی برای برداشتن حداکثر ممکن تومور و سپس کمکی (با هدف محافظتی) پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است. هرچند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی طول عمر مبتلایان به GBM را افزایش می‌دهند، در بیشتر بیماران GBM سرطان پس از درمان اولیه عود می‌کند. با وجود روش‌های درمانی امروزی، در GBM عودکرده موفقیت مطلوب به دست نیامده بود.

اگر به تازه‌ترین مطالعات تومورهای درجه بالا در این بیماران نگاه کنیم:

1. درمان میدان الکتریکی متناوب در گلیوبلاستومای تازه‌تشخیص‌داده‌شده کمک مهمی می‌کند (ژانویه 2018)

دستگاهی که اجرای درمان میدان الکتریکی را ممکن می‌کند، به نام Optune در اکتبر 2015 تأییدیه FDA گرفته است. Optune دستگاهی قابل‌حمل و بدون نیاز به اقدام تهاجمی است که بدون آسیب به بافت سالم مغز، تکثیر سلول سرطانی را با اثر ضدمیتوزیمهار و موجب مرگ آن می‌شود؛ این دستگاه جریان الکتریکی متناوب با شدت کم و فرکانس میانی ایجاد می‌کند. الکترودها برای هدف‌گیری تومور مستقیماً روی جمجمه قرار می‌گیرند و محلشان بر اساس MRI هر بیمار تعیین می‌شود تا اثر درمان بر تومور افزایش یابد.

در بیماران تشخیص‌گرفته با GBM، درمان محافظتی پس از جراحی شامل قرص شیمی‌درمانی تموزولوماید همراه پرتودرمانی است. در مطالعه نشان داده شد افزودن درمان Optune برای بخشی از دریافت‌کنندگان درمان استاندارد، 5 ماه دیگر به بقای کلی اضافه می‌کند.

گرچه افزودن سامانه Optune به درمان استاندارد GBM کمک معنی‌داری دارد، ضرورت حمل مداوم دستگاه روی بدن در سراسر درمان، دسترسی دشوار در کشورمان و هزینه زیاد ممکن است برای هر بیمار پذیرفتنی نباشد.

2. در گلیوبلاستومای عودکرده، بواسیزوماب مهارکننده رگ‌زایی به‌تنهایی کافی است (دسامبر 2017)

یکی از مهم‌ترین داروهای ما در GBM عودکرده، داروی هوشمند بواسیزوماب (نام تجاری Altuzan) با اثر جلوگیری از رگ‌زایی تومور (ضدانژیوژنی) است. استفاده از آن همراه داروی شیمی‌درمانی ایرینوتکان رویکرد درمان استاندارد ماست. لوموستین داروی شیمی‌درمانی دیگری برای این بیماران است و در گروه داروهای آلکیله‌کننده قرار دارد که با مختل‌کردن ساختار DNA سلول سرطانی اثر می‌کنند. با اینکه پژوهش فاز II آزمایش این دارو همراه بواسیزوماب به شکل مطالعه بالینیامیدوارکننده بود، در مطالعه فاز III با 400 بیمار نشان داده شد استفاده ترکیبی دو دارو بر مصرف به‌تنهایی برتری ندارد.

معتقدیم در GBM که زیر درمان عود کرده، انتخاب درمان تازه باید برای هر بیمار با توجه به وضعیت عمومی، درمان‌های قبلی و الگوی عوارض داروها شخصی‌سازی شود.

3. آمینولوولینیک اسید که جراحی تومور مغز را آسان می‌کند تأییدیه FDA گرفت

مهم‌ترین روش درمان تومور مغزی، جراحی خوب است. شناسایی وجود بافت سرطانی باقی‌مانده در جراحی بسیار مهم است. آمینولوولینیک اسید هیدروکلراید (Gleolan) ماده‌ای است که پس از مصرف خوراکی، توسط سلول‌های بدن جذب و سپس به مواد فلورسنت، به‌ویژه پروتوپورفیرین IX (PPIX)، تبدیل می‌شود. سلول‌های گلیوم این ماده را به‌شدت جذب و به پروتئین PPIX تبدیل می‌کنند. زیر نور آبی با طول موج مشخص، بافت سالم طبیعی مغز آبی دیده می‌شود، اما PPIX تومور به رنگ قرمز شدید می‌درخشد. این به جراح کمک می‌کند هنگام جراحی مغز تومور را واضح‌تر ببیند و با حفظ بافت سالم، آن را دقیق‌تر بردارد. پس از مطالعات بالینی و نشان‌دادن اثربخشی به‌ویژه در تومورهای درجه بالای مغز، با تأیید FDA وارد کاربرد بالینی شد.

- جزئیات مطالعه: آمینولوولینیک اسید که جراحی تومور مغز را آسان می‌کند تأییدیه FDA گرفت

4. ایمنی‌درمانی‌ها در تومور مغزی نویدبخش‌اند (سپتامبر 2017)

درمان‌هایی که با برداشتن سرکوب دستگاه ایمنی اثر می‌کنند، یعنی ایمنی‌درمانی‌ها در بسیاری از انواع سرطان اثربخشی نشان داده و وارد کاربرد بالینی شده‌اند. در تومورهای درجه بالای مغز نیز مطالعه می‌شوند.

در مطالعه نیوولوماب (نام تجاری Opdivo) پاسخ مطلوب به دست نیامد، اما در مطالعه پمبرولیزوماب (نام تجاری Keytruda) پس از شیمی‌درمانی خط دوم یا سوم، مدت کنترل بیماری (بقای بدون پیشرفت) با پمبرولیزوماب در 6 ماه %45 تعیین شد. در مطالعه دوروالوماب روی بیماران مشابه، میزان زندگی در 1 سال %44 بود.

مطالعات این داروها ادامه دارد؛ نکته اصلی یافتن بیمارانی با تومور درجه بالای مغز است که از ایمنی‌درمانی بیشتر سود می‌برند. می‌دانیم درمان شخصی‌سازی‌شده برای هر بیمار مفید خواهد بود.

- موضوع مرتبط: هدف تازه برای درمان تومور تهاجمی مغز، گلیوبلاستوما: پروتئین‌های تلومر!

5. واکسن تازه سرطان به نام pp65 برای گلیوبلاستوما امیدوارکننده است (مه 2017)

در سال‌های اخیر پیشرفت ایمنی‌درمانی‌ها، یعنی درمان‌های فعال‌کننده دستگاه دفاعی بدن علیه سرطان، سرگیجه‌آور بوده است. ایمنی‌درمانی می‌تواند با برداشتن سازوکارهای ترمز سلول‌های دفاعی بدن یا به شکل واکسن اختصاصی سرطان فرد باشد.

در مطالعات تازه نشان داده شد پروتئینی به نام pp65 توسط سیتومگالوویروس انسانی (CMV) نیز تولید می‌شود و مانع واکنش دستگاه ایمنی به CMV است. نشان داده شد این پروتئین در %90 سلول‌های گلیوبلاستوما نیز تولید می‌شود. پژوهشگران از pp65 برای ساخت واکسن سلول دندریتیک علیه GBM استفاده کردند. در این مطالعه فاز I با 11 بیمار، هم زمان تا عود و هم طول عمر افزایش یافت.

برای کاربرد در کار بالینی، باید منتظر مطالعات بعدی این پژوهش ماند که هنوز فاز I است و بیماران کمی را بررسی کرده است. 

- جزئیات مطالعه: امید تازه در درمان تومور مغزی گلیوبلاستوما: واکسن سرطان pp65