ინტერვალური შიმშილობა (intermittent fasting) და კიბო

დასავლეთში intermittent fasting სახელით ცნობილი ინტერვალური შიმშილობის დიეტა ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ კვების პროგრამად იქცევა. სხვა კვების ფორმებისგან განსხვავებით, მისი ყურადღების ცენტრში საკვები კი არა, კვების დროდგას. კვება კიბოსა და ქიმიოთერაპიის პერიოდშიც ძალიან მნიშვნელოვანია და ამ დროს ცვლილებები შეიძლება შეინიშნოს. შეიძლება ადრე საყვარელი საკვები აღარ მოგეწონოთ და სიაში ახალი საკვები აღარ დაამატოთ. უმადობა და გულისრევა დროდადრო საკვების მიღებას ზღუდავს. თუმცა ეს შესაძლოა ისეთი საზიანო არ იყოს, როგორც გვგონია. ახალი კვლევები მიანიშნებს, რომ მკურნალობისას უმადობა ყოველთვის უარყოფითად არ უნდა აღვიქვათ და შესაბამის პაციენტებში ხანდახან შიმშილობას დადებითი ეფექტიც შეიძლება ჰქონდეს.

ინტერვალური შიმშილობა კვების ფორმაა, რომლის დროსაც ადამიანები 16-48 საათის განმავლობაში ძალიან ცოტა ან საერთოდ არანაირ კალორიას იღებენ. სხვადასხვა მოდელი გამოიცდება: 8 საათი კვება და 16 საათი შიმშილობა; 2 საათი კვება და 21 საათი შიმშილობა. მას მარხვის დიეტას ან პერიოდულ შიმშილობასაც უწოდებენ.

შიმშილობის ეს მოდელები ძუძუმწოვრებში ფიზიკური და გონებრივი შედეგიანობის გასაზრდელად გამოიცდება. ინტერვალური შიმშილობისას კუნთოვანი მასის შენარჩუნებასთან ერთად სხეულის ცხიმის წილის შემცირება აღინიშნა. კვლევებმა წამოაყენა ვარაუდი, რომ კიბოს უჯრედები შეიძლება ქიმიოთერაპიის ან სხვა კიბოს საწინააღმდეგო მკურნალობების მიმართ უფრო მგრძნობიარე გახდეს. გარდა ამისა, სხვა კვლევებმა აჩვენა, რომ შიმშილობა აუტოფაგიას იწვევს და CD8 ციტოტოქსიკურ T უჯრედებსააქტიურებს, ხოლო T-მარეგულირებელ უჯრედებს თრგუნავს და ამგვარად იმუნურ სისტემას არეგულირებს. ასევე ხელი შეუწყო ინსულინის, ლეპტინისა და ადიპონექტინის მსგავსი ჰორმონების მოდულაციას. ინტერვალური შიმშილობა თავდაპირველად დიაბეტისა და პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომისკონტროლისთვის შეისწავლეს, ახლა კი კიბოს პრევენციის ან მკურნალობის პოტენციურ მიდგომად იქცევს ყურადღებას.

მღრღნელების კვლევებმა აჩვენა, რომ ქიმიოთერაპიამდე შიმშილობა გადარჩენას ახანგრძლივებს, მეტასტაზებს და ტოქსიკურობას (გვერდით მოვლენებს) ამცირებს. ანალოგიურად, ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორების მიცემამდე პერიოდულმა შიმშილობამ წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს ჩათვლით სხვადასხვა კიბოს უჯრედული ხაზის ზრდა შეაფერხა. 24-დან 72 საათამდე ინტერვალური შიმშილობა 8 კვლევაში შეისწავლეს. % 63-ში (8 კვლევიდან 5-ში) შიმშილობა სიმსივნის ზრდას თრგუნავდა; დანარჩენმა 3 კვლევამ ჩვეულებრივად ნაკვებ ცხოველებთან შედარებით მნიშვნელოვანი განსხვავება ვერ გამოავლინა.

რამდენიმე ცხოველური ექსპერიმენტის სისტემურმა მიმოხილვამ აჩვენა, რომ შიმშილობა მეტასტაზების სიხშირესა და სიმსივნის ზრდას ამცირებს. მიმოხილვის მიხედვით, ქიმიოთერაპიამდე ინტერვალური შიმშილობისას ცხოველებში ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გვერდითი მოვლენებისმნიშვნელოვანი შემცირებით ქიმიოთერაპიის უკეთ ატანა გამოვლინდა.

ადამიანებში კიბოს სიხშირეზე ინტერვალური შიმშილობის გავლენის შემფასებელი კვლევა ჯერ არ ჩატარებულა, ანუ უცნობია, იცავს თუ არა ეს კვება კიბოსგან. მრავალ ადამიანის კლინიკურ კვლევაშიშეაფასეს შიმშილობის გავლენა ქიმიოთერაპიის ეფექტიანობასა და უსაფრთხოებაზე. სისტემურ მიმოხილვაში რამდენიმე კვლევა შეისწავლეს 24-დან 180 საათამდე შიმშილობის ციკლებით. მათ ნაკლები გვერდითი მოვლენა აჩვენეს, მათ შორის ჰემატოლოგიური (სისხლსა და ძვლის ტვინთან დაკავშირებული), ინტერვალური შიმშილობის არმიმდევარ პაციენტებთან შედარებით.

2009 წელს გამოქვეყნებულ შემთხვევათა სერიაში ქიმიოთერაპიამდე ან შემდეგ 24-დან 72 საათამდე მოშიმშილე 6 პაციენტს აკვირდებოდნენ; შიმშილობისას გვერდითი მოვლენები ნაკლები იყო. სხვა კვლევაში ნეოადიუვანტური ან ადიუვანტური დოცეტაქსელის, დოქსორუბიცინის (ადრიამიცინის) და ციკლოფოსფამიდის მისაღებად დაგეგმილი HER2 უარყოფითი, II / III სტადიის ძუძუს კიბოს მქონე 13 პაციენტი 2 ჯგუფად განაწილდა: ქიმიოთერაპიამდე და შემდეგ ხანმოკლე შიმშილობა ან ჩვეულებრივი კვება. ქიმიოთერაპიიდან 7 დღის შემდეგ ხანმოკლე შიმშილობის 7-კაციან ჯგუფში მნიშვნელოვნად ნაკლები ჰემატოლოგიური გვერდითი მოვლენა და ჰემოგლობინისა და თრომბოციტების უფრო მაღალი საშუალო მაჩვენებლები გამოვლინდა. არაჰემატოლოგიურ მოვლენებში სხვაობა არ იყო. კვლევამ ასევე აღნიშნა, რომ მოშიმშილე პაციენტებში იმუნური უჯრედების DNA-ს დაზიანების აღდგენაუფრო სწრაფად ხდებოდა.

გინეკოლოგიური კიბოს მქონე 34 პაციენტში ჩატარებულმა რანდომიზებულმა კვლევამ, ქიმიოთერაპიამდე 36 საათისა და შემდეგ 24 საათის, სულ 60 საათის შიმშილობით, ცხოვრების ხარისხი შეაფასა. მოშიმშილეებს ნაკლები გვერდითი მოვლენა ჰქონდათ. კვლევისას სხეულის წონა მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა და შიმშილობამ ცხოვრების ხარისხი შეინარჩუნა.

დასკვნა

ადამიანთა არსებული მონაცემები მიანიშნებს, რომ მარხვის დიეტა ქიმიოთერაპიის შედეგებისთვის სასარგებლო შეიძლება იყოს, განსაკუთრებით გვერდითი მოვლენების შესამცირებლად. სათანადოდ შერჩეულ პაციენტებში ის უსაფრთხო ჩანს, შიმშილობასთან დაკავშირებული უარყოფითი ეფექტები კი დაბალი ხარისხისაა. თუმცა დიდი რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევები ჯერ არ ჩატარებულა და ამიტომ კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაში უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის შესახებ მტკიცე დასკვნები ამჟამად შეუძლებელია.