Meningioma nədir? Əlamətləri və müalicəsi necədir?

Meningioma kəllə ilə beyin arasında və ya onurğa ilə onurğa beyni arasında başlayan xərçəng növüdür; yəni mərkəzi sinir sistemini əhatə edən qişanın xərçəngidir. Beyin şişlərini də əhatə edən mərkəzi sinir sistemi xərçənglərinin ən geniş yayılmış növüdür. Meningiomalı şəxs üçün vəziyyət şişin ölçüsü daxil olmaqla bir çox amildən asılıdır. Müalicə adətən şişin əməliyyatla çıxarılmasını əhatə edir. Cərrahi əməliyyat seçim olmadıqda kimyaterapiya kimi digər yanaşmalar kömək edə bilər.

Meningioma nədir?

Meningioma meninkslərdə yerləşən beyin və ya onurğa beyni xərçənginin bir növüdür. Meninkslər beyin və onurğa beynini əhatə edən üçqatlı qişadır. Bu təbəqələr “dura mater”, “araxnoid mater” və “pia mater” adlanır. Meningioma ən geniş yayılmış birincili beyin xərçəngi növüdür. Beyin xərçənginin “primer (birincili)” olması xərçəngin mənbəyinin beyin olduğu mənasına gəlir. Meningiomalar meninkslərin ən xarici təbəqəsi olan dura mater boyunca böyüyür.

Dura materi əhatə edən hüceyrələr meningeal hüceyrələr adlanır. Bu hüceyrələr mutasiyaya uğradıqda genetik kodları dəyişir və bu da həmin hüceyrələrin funksiyalarına təsir edir. Nəticədə xərçəng hüceyrələrinə çevrilirlər. Xüsusilə uşaqlıq dövründə radiasiyaya məruz qalmaq meningioma üçün bilinən yeganə ətraf mühit amilidir. Neyrofibromatoz tip 2 adlanan genetik xəstəliklə yaşayan şəxslərin də meningioma inkişaf etdirmə riski daha yüksəkdir.

Meningiomanın növləri hansılardır?

Bəzi meningioma növləri yavaş böyüyüb yayılmadığı halda, bəziləri sürətlə yayılır və daha təhlükəlidir.

Meningiomaların üç növü və ya dərəcəsi var və bu vəziyyət aşağıdakı xüsusiyyətlərə görə qiymətləndirilir:

• Şişin yeri
• Şişin forması
• Yayılma dərəcəsi
• Genetik tapıntılar
• Şəxsin yaşı
• Əməliyyatdan sonra qalan şiş miqdarı

Yuxarıdakı amillərə əsasən şişə 1-dən 3-ə qədər dərəcə verilir:

• Birinci dərəcəli meningiomalar: Aşağı dərəcəli bu şişlər xoşxassəlidir və ən geniş yayılmış meningioma növüdür. Birinci dərəcəli meningiomada şiş hüceyrələri yavaş böyüyür.
• İkinci dərəcəli meningiomalar: Orta dərəcəli bu şiş "atipik" görünüşə malikdir və bu, daha aqressiv olduğu mənasına gəlir. Bu dərəcə şişlərin əməliyyatla götürüldükdən sonra təkrarlanma ehtimalının daha yüksək olduğunu göstərir. Alt növlərinə xoroid və şəffaf hüceyrəli meningiomalar daxildir.
• Üçüncü dərəcəli meningiomalar: Sağlam meningioma hüceyrələri ilə müqayisədə daha atipik görünüşə malikdirlər. Bu vəziyyət "anaplastik" görünüş kimi qiymətləndirilir və bədxassəlidir (xərçəngli). Bu, sürətlə böyüyən şişlər olduqları mənasına gəlir. Alt tiplərinə papilyar və rabdoid meningiomalar daxildir.

Aşağıda ABŞ meningioma statistikası görünür:

Atipik və anaplastik meningiomalar yayılırmı?

İkinci dərəcəli (atipik) və üçüncü dərəcəli (anaplastik) meningiomalar çox vaxt beyin-onurğa beyni mayesi adlanan və beyni əhatə edən maye yolu ilə yayılır. İkinci dərəcəli meningiomalar beyin və sümük toxumasını əhatə edən meninkslərdən metastaz verə bilər. Üçüncü dərəcəli meningiomalar isə beyinə və digər orqanlara yayıla bilər.

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunagörə meningioma daha çox qadınlarda görülür, lakin yüksək dərəcələri daha çox kişilərdə yaranır. Həmçinin ən çox qaradərili şəxslərdə və 60 yaş və yuxarı şəxslərdə görülür.

Meningioma üçün əlamət və tapıntılar

Meningioma əlamətləri meningiomanın yerindən asılıdır. Ümumiyyətlə meningioma əlamətləri bunlardır:

• Səhərlər daha güclü baş ağrısı
• Görmədə dəyişikliklər
• Eşitmə itkisi
• Qoxu hissinin itkisi
• Şüur qarışıqlığı
• Qıcolma tutmaları

Meningiomalı bəzi şəxslərdə heç bir əlamət olmaya bilər; buna görə diaqnoz üçün beyin və onurğa beyni müayinələri lazımdır.

Meningioma diaqnozu necə qoyulur?

Meningiomalı bəzi şəxslərdə heç bir əlamət görünmədiyi halda, digərlərində nevroloji problemlər və baş ağrısı ola bilər. Buna görə əvvəlcə xəstənin tibbi keçmişinə baxılır və hər hansı əlamət varsa qiymətləndirilir.

Daha sonra MRG-yə (Maqnit Rezonans Görüntüləmə) və BT-yə (Kompüter Tomoqrafiyası) ehtiyac duyula bilər. Şəxsə venadan yeridilən xüsusi maye ilə çəkilən kontrastlı MRG daha çox üstünlük verilən üsuldur. Bu üsul müayinədə hər hansı şişin parlaq və daha aydın görünməsini təmin edir.

Meningiomadan şübhələnildikdə xərçəng hüceyrələrinin beynin digər hissələrinə və ya başqa orqanlara yayılıb-yayılmadığını göstərə bilən görüntüləmə üsulu olan MRG spektroskopiyası da istifadə oluna bilər.

Rəqəmsal subtraksiya angioqrafiyası kömək edə biləcək başqa görüntüləmə üsuludur. Bu üsul hansı qan damarlarının meningiomanı qidalandırdığını göstərir.

Şəkil: Beyindəki meningiomanın MRG görüntüsü.

Diaqnoz qoyulmazdan əvvəl neyropatoloqun xərçəngli hüceyrələri yoxlayacağı anormal toxuma parçası götürülə bilər. Bu, sonra şişin meningioma və ya başqa xərçəng növü olub-olmadığına qərar verməyə və şişin dərəcəsini qiymətləndirməyə də kömək edəcək.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəng diaqnozu necə qoyulur?

Meningioma necə müalicə edilir?

Xərçəng müalicəsinə ən effektiv yanaşma şişin xüsusiyyətlərindən və şəxsə məxsus amillərdən asılıdır. Heç bir əlamətə səbəb olmayan kiçik şişi olan şəxslərin müalicəyə ehtiyacı olmaya bilər. Bu halda ildə bir və ya iki dəfə şişin dəyişib-dəyişmədiyi və hələ əlamətə səbəb olub-olmadığı yoxlanmalıdır.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəngdə fərdiləşdirilmiş müalicə və ya ağıllı dərman nədir? Necə və nə vaxt tətbiq edilməlidir?

Əlamətlərə səbəb olan meningioma varsa, ilk üstünlük verilən müalicə adətən şişin əməliyyatla götürülməsidir. Bu, sürətlə böyüyən hər hansı meningioma üçün də keçərlidir. Əməliyyatdan sonra xərçəngin təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün bu əlavə müalicələr tövsiyə edilə bilər:

• Şüa müalicəsi (Radioterapiya)
• Kimyaterapiya
• İmmunoterapiya
• Hədəfli müalicə

Xəstə klinik tədqiqata daxil olarsa, meningioma üçün spesifik hədəfli müalicə və immunoterapiya ala bilər. Lakin tədqiqatçılar bu xərçəng növünün müalicəsində kimyaterapiya, immunoterapiya və hədəfli müalicənin rolunu hələ araşdırmağa davam edir. Meningiomalar üçün dərman əsaslı müalicələr hələ eksperimental mərhələdə olsa da, bu müalicələrin bəziləri başqa xərçəng növləri ilə aparılan klinik sınaqlarda ümidverici nəticələr göstərmişdir.

Xoşxassəli şiş müalicə edilməzsə nə olur?

Meningioma erkən aşkarlanıbsa və əlamətlərə səbəb olmursa, dərhal müalicə lazım olmaya bilər. Bu halda xoşxassəli şiş müntəzəm izlənməli və meningioma böyüyərsə və ya yayılarsa, müalicə seçimləri təqdim edilməlidir.

Şəxsin şişi əməliyyatla uğurla çıxarılarsa, 5 illik sağqalım şansı %90-dır. Lakin xüsusilə şişin dərəcəsi yüksəkdirsə, xərçəng təkrarlana bilər. Daha yüksək dərəcəli meningiomaların müalicəsi daha çətindir və bu xərçəng növü olan şəxslərin sağqalım göstəriciləri aşağıdır. Əməliyyatdan sonrakı şüa müalicəsi sağqalım göstəricilərinin yaxşılaşdırılmasına kömək edə və xərçəngin yenidən böyümə və yayılma ehtimalını azalda bilər.

Meningioma üçün sağqalım göstəricisi

Sağqalım göstəriciləri meningiomanın dərəcəsinə görə dəyişir. Ən yüksək sağqalım göstəricisi birinci dərəcəli şişi olan şəxslərdədir. İkinci və ya üçüncü dərəcəli meningiomalı şəxslər üçün 5 illik sağqalım göstəricisi demək olar ki, %64-dür. Bütün sağqalım göstəricilərinin keçmiş məlumatların orta qiymətlərinə əsaslandığını və diaqnoz və müalicədəki son irəliləyişlərin də nəzərə alınmadığını unutmamaq lazımdır.

Bundan əlavə, şəxsin xəstəlik gedişinə təsir edən bir çox fərqli amil də ola bilər:

• Şişin növü
• Şişin yeri
• Xərçəngin digər xüsusiyyətləri
• Şəxsin yaşı
• Şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyəti
• Müalicəyə verilən cavablar

Xülasə

Meningioma meninkslərdə — beyin və onurğa beynini əhatə edən üç qişa təbəqəsində — inkişaf edən xərçəng növüdür. Birinci dərəcəli meningiomalar müalicə tələb etməyə bilər. Bunun əvəzinə şəxsin şişi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti ildə bir və ya iki dəfə yoxlanmalıdır.

Müalicə lazım və mümkün olduqda şiş əməliyyatla çıxarıla bilər. Daha yüksək dərəcəli şişi olan bəzi şəxslər xərçəngin təkrarlanmasının və yayılmasının qarşısını almaq üçün əlavə müalicələrə ehtiyac duya bilər.

Əlaqəli mövzular:

- Dərman kəşfində ən son nöqtələrdən biri – Hədəfli anticisim və kimyaterapiya konjuqatları

- Xərçəng müalicəsində son nanotexnoloji irəliləyişlər