Onkoloji investisiyaların gələcəyi – Xərçəngin diaqnostikası və müalicəsində biotexnoloji inqilab

Hər iki nəfərdən biri ömrü boyu xərçəngə tutulacaq. Lakin onkologiya inqilabın astanasındadır və bunun onkoloji investisiyalara təkan verəcəyi gözlənilir. Bu yazı biotexnologiya əsasında onkoloji inkişafları və investisiyaları xülasə edir.

Xərçəngin əhəmiyyəti

• Xərçəng ölüm səbəbləri arasında ikinci yerdədir.
• 2050-ci ilədək xərçəngin qlobal illik xərcinin 25,2 trilyon dollar olacağı təxmin edilir.
• Diaqnostika və müalicədə nəzərəçarpan irəliləyişlərin baş verdiyi dövrdən keçirik. Onkologiyada fəaliyyət göstərən, səhmləri birjada satılan şirkətlər üçün imkanlar artır. Bununla belə, onkologiya səmərəli istiqamətləndirmə üçün dərin ixtisaslaşma və bilik tələb edən yüksək mürəkkəbliyə malik sahə olaraq qalır.
• Son vaxtlar biotexnologiya sektorunun qiymətləndirmələrində mühüm azalma yaşanıb. İri dərman şirkətləri tezliklə müddəti bitəcək patentlərini yeniləmək və innovativ məhsul portfellərini qorumaq üçün tarixən birləşmə və satınalmalara yüksək əlavələr ödəməklə müraciət ediblər. Bu strategiya innovativ məhsul və xidmətlərini daim aktual saxlamağa imkan verib.
• İri dərman şirkətlərinin hazırda malik olduğu maliyyə vəsaitləri, yəni 'quru barıt' adlandırılan kapitalları biotexnologiya şirkətlərinin ümumi bazar dəyərinin təxminən 75%-inə bərabərdir. Bu, həmin şirkətlərin biotexnologiyaya mühüm investisiyalar qoymaq potensialını göstərir.
• Xüsusilə onkologiya böyümə sürəti, innovasiya və yayılma kimi müxtəlif meyarlara görə biotexnologiyanın ən önə çıxan seqmentlərindən biri sayılır.

Onkologiya nədir və niyə bu qədər böyük yükdür?

Onkologiya xərçəngi araşdıran tibb sahəsidir. Xərçəng orqanizmin bəzi hüceyrələrinin dəyişərək nəzarətsiz bölünməyə başlaması ilə səciyyələnən tək xəstəlik deyil, müxtəlif orqan və toxumaları zədələyə bilən geniş xəstəliklər qrupudur. Bu hüceyrələr orqanizmin öz hüceyrələri olduğundan çox vaxt immun sisteminin reaksiyasından yayına bilir. Xərçəng hüceyrələrinin sürətlə mutasiyaya uğraması mövcud müalicələrin xüsusilə irəliləmiş mərhələlərdə yalnız müəyyən müddət təsirli olmasına səbəb olur; zamanla hüceyrələr davamlılıq qazanaraq xəstəliyin irəliləməsinə gətirə bilər. Xərçəngdən ölümlərin böyük hissəsi (90%) metastaz adlı proseslə əlaqəlidir; bu zaman xərçəng hüceyrələri bədənin müxtəlif yerlərinə yayılaraq xəstəliyi ağırlaşdırır.

Hər iki nəfərdən biri həyatının hansısa mərhələsində xərçəngə tutulacaq. Bu xəstəliklər qrupu ölüm səbəbləri arasında ürək-damar xəstəliklərindən sonra ikinci yerdədir və 2020-ci ildən 2050-ci ilə qədər dünyada cəmiyyətə 25 trilyon dollardan çox xərc yaradacağı təxmin edilir.

Onkologiya xərçəngi müalicə etməyi hədəfləyən tibb sahəsidir. Bunun üçün xərçəngin əsas biologiyasını həm in vitro (sınaq şüşələrində), həm də in vivo (canlı orqanizmlərdə) ətraflı anlamağa çalışır. Son məqsəd xərçəngə daha təsirli diaqnoz qoyaraq profilaktik strategiyalar hazırlamaq və terapevtik (müalicəedici) üsullarla müalicəni yaxşılaşdırmaqdır. Bu proses xərçəngin daha erkən mərhələlərdə aşkarlanmasını və daha təsirli müalicələrin hazırlanmasını əhatə edir, beləliklə xərçənglə mübarizədə daha uğurlu nəticələr hədəflənir.

Xərçəng tədqiqatlarında dönüş yaradan inkişaflar hansılardır?

Bioloji inqilab xərçəngin diaqnostikası və müalicəsində mühüm irəliləyişlər yaradır.

DNA sekvensləməsindəki inqilab innovasiyanın əsas hərəkətverici qüvvəsidir

Bioloji inqilabın böyük hissəsi genom sekvensləməsindəki yeniliklərlə əlaqələndirilə bilər. 2003-cü ildə İnsan Genomu Layihəsinin uğurundan bəri insan genomunu sekvensləməyin qiyməti davamlı azalır. Moore qanunu hər iki ildə tranzistorların sayının ikiqat artmasının kompüter xərclərini yarıya endirəcəyini proqnozlaşdırdığı halda, genom sekvensləməsinin qiyməti daha sürətlə dəyişib.

Bu gün elmi anlayışa əvəzsiz töhfə verən insan genomunun sekvenslənməsi cəmi 600 dollar kimi nisbətən aşağı qiymətə mümkündür. Bu, son illərdə genom sekvensləməsinin qiymətinin mühüm dərəcədə azaldığını göstərir və genetik tədqiqatların, eləcə də fərdiləşdirilmiş tibbin geniş tətbiqini artırır. Bu ucuz sekvensləmə xəstəlikləri daha yaxşı anlamağa və müalicə üsulları hazırlamağa böyük töhfə verir.

CAR T-hüceyrə müalicəsi və gen redaktəsi

Elmi anlayışımızın inkişafı sayəsində bioloji proses və mexanizmlərdən faydalanmağa başlamışıq. Xüsusilə xəstənin T-hüceyrələri (immun sisteminin ovçu hüceyrələri) götürülərək xərçəng hüceyrələrini tanımaq üçün gen mühəndisliyi ilə dəyişdirilə, sonra xəstənin bədəninə qaytarıla bilər. Bu yanaşma xərçəng müalicəsində mühüm yenilik sayılır və immun sisteminin xərçəngə qarşı təsirini artırmaq üçün yeni yollar açır.

Novartis və Kite Pharmaceuticals (Gilead Sciences tərəfindən alınıb) kimi şirkətlərin hazırladığı bu innovativ müalicələr kimerik antigen reseptorlu (CAR) T-hüceyrə müalicələri adlanır. Onlar xəstənin öz T-hüceyrələrindən istifadə edərək xərçəngi hədəfləyir və gen mühəndisliyi ilə həmin hüceyrələri xərçənglə mübarizə aparacaq şəkildə dəyişdirir. CAR T-hüceyrə müalicələri xüsusilə limfoma və leykemiya kimi qan xərçənglərində böyük uğurlar göstərib və artıq bu müalicələr üçün təsdiq alıb. Bu gün digər hüceyrə müalicələri (məsələn, TİL müalicəsi) də sürətlə hazırlanır.

CRISPR gen redaktəsi texnologiyası hüceyrələrin DNA-sında çox dəqiq dəyişikliklərə imkan verərək növbəti nəsil hüceyrə müalicəsinin qapısını açmışdır. Bu texnologiya iki mühüm inkişafa imkan yaradıb:

1. Gen mühəndisliyi ilə hazırlanmış allogen T-hüceyrələri: Bu yanaşma xəstədən T-hüceyrələrinin götürülüb dəyişdirilməsi zərurətini aradan qaldırır. Allogen T-hüceyrələri əvvəlcədən gen mühəndisliyi ilə hazırlanaraq "rəflərdə hazır" ola bilər və xəstələrə daha sürətli, praktik şəkildə təqdim edilə bilər. Bu, xüsusilə təcili müalicə lazım olduqda mühüm üstünlükdür.
2. Solid şişlərdə hüceyrə müalicəsinin tətbiqləri: CRISPR və oxşar texnologiyalar solid (toxuma və ya orqan mənşəli) şişlərdə istifadə oluna biləcək hüceyrə müalicələrinin hazırlanmasını dəstəkləyir. Solid şişlər qan xərçənglərindən daha çox yayılıb və bu sahədə təsirli müalicələrin hazırlanması xərçənglə mübarizədə böyük irəliləyiş olacaq

Maye biopsiyaları

Xərçəng müalicəsində erkən diaqnozun əhəmiyyəti həyat qurtara bilər. GRAIL və Guardant Health kimi şirkətlərin uzun illər davam edən işləri sayəsində artıq invaziv olmayan qan testi ilə xərçəngə diaqnoz qoymaq imkanımız var. Bu innovativ yanaşma "maye biopsiyası" adlanır və qanda dövr edən xərçəngə aid genetik materialı aşkarlaya bilən yüksək həssaslıqlı diaqnostika üsuludur.

Bu maye biopsiyalarının ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri sağlam görünən insanlarda bir neçə xərçəng növünü aşkar etmək, hətta mənşəyini müəyyənləşdirmək imkanıdır. Bu, xərçəngi erkən mərhələdə aşkar edərək daha uğurla müalicə etməyə imkan verir. Xüsusilə metastatik və ya sürətlə irəliləyən xərçənglərdə erkən müdaxilə ölüm göstəricilərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Təkmil maye biopsiyası üsulları xərçəng müalicəsinin seçilməsində və remissiyadan sonrakı izləmədə mühüm rol oynaya bilər. Bu innovativ diaqnostika alətləri qanda xərçəng hüceyrələrinin genetik materialını aşkarlayaraq hansı müalicənin daha təsirli olacağı barədə dəyərli məlumat verir. Həmçinin bu diaqnostikadan alınan məlumatlar klinik tədqiqatların planlaşdırılması və hazırlanmasında istifadə oluna bilər.

İmmuno-onkologiya və immunoterapiyalar

Son on il immunologiyada mühüm yenilik olan və uğurla kommersiyalaşdırılmış anticisim əsaslı müalicələrin meydana çıxmasına şahidlik etdi. Bu yenilik immun nəzarət nöqtələrinə yönəlmişdir. İmmun nəzarət nöqtələri immun sisteminin həddindən artıq reaksiya verməməsi üçün mövcud olan tormoz mexanizmləridir. Xərçəng hüceyrələri yüksək mutasiya tezliyi ilə bu nöqtələrə təsir göstərərək immun sistemindən yayınır.

PD-1 anticisimləri kimi nəzarət nöqtəsi inhibitorlarından istifadə etməklə onkoloqlar xərçəng hüceyrələrini immun sistemindən gizlədən bu "örtüyü" aradan qaldıra bilərlər. Bu immunoterapiya növü bəzi xərçənglərdə, xüsusilə melanomada xəstələrin sağqalma göstəricilərini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Bu, bəzi xəstələrdə və bəzi xərçəng növlərində sağqalma əyrilərinin sıfıra çatmaması, yəni xəstəliyin tam nəzarətə alınması və potensial olaraq sağalması deməkdir.

İmmunoterapiyaların, xüsusilə Keytruda (Pembrolizumab) kimi dərmanların xərçəngdə birinci xətt müalicəsi kimi istifadəsi artıq rutin tətbiqə çevrilmişdir. Keytruda dünyada ən çox gəlir gətirən dərmandır və 2023-cü ildə dünyada 24 milyard dollarlıq satışının olacağı gözlənilir. Bu, xərçəng müalicəsində mühüm irəliləyişi ifadə edir.

Bu böyük irəliləyişə baxmayaraq, immunoterapiyalara xəstələrin yalnız təxminən 20%-nin cavab verdiyi müşahidə olunur. Bu, immuno-onkologiyada yeni yanaşmalar hazırlamaq üçün mühüm fürsət yaradır. Məsələn, Immunocore şirkətinin hazırladığı üsulla T-hüceyrələri xərçəng hüceyrələrinin daxilində müəyyən zülalları hədəfləyə bilir. Bu yanaşma solid şişlərə qarşı təsirli ola biləcək mühəndisliklə hazırlanmış T-hüceyrələrinin inkişafına imkan verərək xərçəng müalicəsində yeni üfüq açır.

Hədəfə yönəlmiş onkologiya və dəqiq tibb tətbiqləri

Bu gün xərçəngi anlama və müalicə üsullarımız xəstə qruplarını daha ətraflı təsnif etməyə və demək olar ki, fərdiləşdirilmiş, hədəfli müalicələr təqdim etməyə imkan verən təkamüldən keçib. Bu müalicələr adətən şişin inkişafına təkan verən mutasiyaları hədəfləyir və bununla daha yüksək effektivlik və/və ya təhlükəsizlik təmin edir. Anticisim texnologiyasındakı irəliləyişlər dərmanları xərçəng toxumasına daha dəqiq və təsirli çatdırmağa imkan verib. Məsələn, Enhertu adlı dərman müəyyən süd vəzi xərçəngi sinfində proqressiyasız sağqalma müddətini az qala ikiqat artırmışdır.

Bu texnoloji irəliləyişlər xərçəngdə sağqalma göstəricilərini və həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaqla yanaşı, səhiyyə sənayesinin gəlirlərinin də artmasına səbəb olur. Bunlar xərçəng müalicəsi paradiqmasını dəyişdirir və xəstələrə daha təsirli, fərdiləşdirilmiş seçimlər təqdim edərək ümid yaradır.

Onkologiyada tədqiqat və inkişaf məhsuldarlığının sıçrayışı

Bu yeniliklər dərman tədqiqatı və inkişafında (Ar-Ge) müşahidə olunan məhsuldarlıq artımının mühüm hissəsidir. Xüsusilə ABŞ Qida və Dərman İdarəsinin (FDA) 2022-ci ildə təsdiqlədiyi yeni molekulyar vahidlərin sayı 2010-cu illə müqayisədə ikiqat artmışdır. Bu, onkologiyanın həmin təsdiqlərdən aldığı payın daim artdığını göstərir.

Yuxarıdakı qrafikə görə, onkologiyada dərman təsdiqləri digər terapevtik sahələrlə müqayisədə ən yüksək paya malikdir. Həmçinin 2021-ci ildə onkologiyada əvvəlki onillikdən (2010-2020) daha yüksək təsdiq payı görülür. Bu, xərçəng tədqiqatlarına və müalicələrin hazırlanmasına marağın, eləcə də investisiyaların artmasını əks etdirə bilər. Digər sahələrdə isə 2021-ci ilin təsdiq payları əvvəlki onillikdən daha aşağı və ya təxminən eynidir.

Onkoloji investisiyaların bu günü və gələcəyi

Onkologiyanın inkişafına bir neçə mühüm uzunmüddətli amil təsir edir. Onların hər biri xərçəng tədqiqatlarının və müalicələrinin gələcəyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Niyə onkologiya?

• Əhalinin yaşlanması: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BM) məlumatlarına görə, 2050-ci ilədək 60 və daha yuxarı yaşlıların sayının 2,5 dəfə artaraq təxminən 2,5 milyarda çatacağı gözlənilir. Əhalinin yaşlanması xərçəng riskinin artması deməkdir. Yaşlılar gənclərlə müqayisədə xərçəngə tutulma ehtimalı yüksək olan qrup sayılır. Bu, xərçəng hallarının artmasına səbəb ola bilər.

• Piylənmə və həyat tərzi amilləri: Piylənmə və digər həyat tərzi amilləri xərçəngin inkişafında mühüm risk amilləri sayılır. Bunların artması uzunmüddətli dövrdə xərçəng hallarını artıra bilər.
• Ətraf mühit amilləri: Sənaye çirklənməsi kimi ətraf mühit amilləri də xərçəngin insidensiyasının artmasında mühüm rol oynayır. Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin (EEA) hesabatına görə, Avropadakı xərçəng hallarının təxminən 10%-u çirklənmə ilə əlaqələndirilir.

Bu amillərin birləşməsi onkologiya bazarının böyüməsinə töhfə verir. IQVIA-nın proqnozlarına görə, 2027-ci ilədək qlobal onkologiya bazarının 375 milyard dollara çatacağı gözlənilir.

Onkologiyaya investisiya imkanlarını araşdırmaq

Son on ildə onkologiyada innovasiya sıçrayışı və sağlam kapital bazarları bu sektordakı şirkətlərin sayını xeyli artırmışdır. Bu, xüsusilə yeni onkologiya şirkətlərinin ilkin kütləvi təklif (IPO) proseslərində aydın görünür. Təhlillər onkologiya şirkətlərinin birjaya çıxma tezliyinin son 10 ildə nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığını göstərir. Bu, investisiya və innovasiyanın nə qədər sürətlə artdığını, şirkət sayının necə çoxaldığını aydın göstərir.

Bu, ehtimal ki, daha böyük investisiya imkanları deməkdir.

Onkologiya biotexnologiyanın digər sahələrindən daha cəlbedicidirmi?

Nasdaq mütəxəssislərinin bu suala yaxşı cavabı var. Nasdaq dünyanın ikinci ən böyük birja bazarı, həm də ilk elektron birjasıdır və xüsusilə texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi platforma kimi tanınır. Nasdaq texnologiya, biotexnologiya, pərakəndə ticarət, sənaye və bir çox başqa sektordakı şirkətlər üçün mühüm ticarət və investisiya mərkəzidir. Platforma ilkin kütləvi təklif, səhm əməliyyatları və maliyyə məlumatlarının paylaşılması kimi çoxsaylı xidmətlər təqdim edir.

Onkologiyanın biotexnologiyada niyə ən yüksək seqment sayılmasına gəlincə, Nasdaq Biotechnology Index (NBI) və S&P Biotechnology Select Industry Index (SPSIBI) kimi indekslərin təhlili bunu izah etməyə kömək edə bilər:

1. İnnovativ və sürətlə böyüyən şirkətlər: Onkologiya innovativ və sürətlə böyüyən şirkətlərə investisiya qoymaq potensialı təqdim edir. Səbəb bu şirkətlərin yeni müalicə və texnologiyalar hazırlamaqda öncül olmasıdır. Bu innovativlik investorlar üçün cəlbedici böyümə potensialı yaradır.
2. NBI-də köklü aparıcı şirkətlərin üstünlüyü: NBI-də daha yavaş böyüyən, köklü və aparıcı şirkətlər üstünlük təşkil edir. Bu, onkologiyadakı dinamik və innovativ şirkətlərlə müqayisədə daha az böyümə potensialı verə bilər.
3. SPSIBI-də spekulyativ şirkətlərlə bağlı risk: SPSIBI investorları spekulyativ, pul vəsaitlərini sürətlə xərcləyən şirkətlərin riskinə məruz qoya bilər. Bu, investorlar üçün daha yüksək risk demək ola bilər.
4. Qeyri-terapevtik sahələrdə iştirakın olmaması: Onkologiya indeksləri diaqnostika kimi qeyri-terapevtik sahələrdə iştirakdan faydalandığı halda, ümumi biotexnologiya indeksləri belə sahələrə daha az yönələ bilər.
5. Keyfiyyət amillərinin nəzərə alınmaması: Biotexnologiya indeksləri şirkətlərin elmi uğurları və idarəetmə tarixçəsi kimi keyfiyyət amillərini nəzərə almaya bilər. Bu, investorları potensial olaraq daha aşağı keyfiyyətli şirkətlərin riskinə məruz qoya bilər.
6. Siyasi dəstək küləkləri: Biden–Harris administrasiyasının 2050-ci ilədək xərçəngdən ölüm göstəricisini yarıya endirmək hədəfi onkologiya üçün əlverişli siyasi mühit yaradır. Bu, onkologiya şirkətlərinə investisiyaları daha cəlbedici edə bilər.

Bu iki dairəvi diaqram Tema CANC ETF (birjada ticarət olunan fond) portfelinin onkologiyadakı müxtəlif texnologiya və şirkət profilləri arasında necə balanslaşdırıldığını göstərir. Soldakı diaqramda portfeldəki investisiyaların texnologiyalara görə bölgüsü rəngli hissələrlə təqdim olunur. Bu müxtəliflik ETF-nin texnologiyalar baxımından onkologiyanın geniş spektrini əhatə etdiyini göstərir. Sağdakı diaqramda isə şirkət profillərinə görə bölgü var: "Təsis" mərhələsindəki şirkətlər, "Böyümə" mərhələsindəki müəssisələr və "Yeni inkişaf edən biofarma" şirkətləri. Bu bölgü fondun risk profilinin şirkətlərin yetkinlik səviyyəsinə görə balanslaşdırıldığını göstərir; yəni həm təsis mərhələsindəki möhkəm şirkətlərə, həm də yüksək potensiallı, yeni inkişaf edən biotexnologiya şirkətlərinə investisiya qoyulur.

Hazırkı şəraitdə niyə onkologiyaya investisiya qoymağı düşünməliyəm?

Nasdaq mütəxəssisləri biotexnologiya sektorunun hazırda müstəsna dəyər təklif etdiyinə inanırlar.

Biotexnologiya sektoru son iki ildə onilliklərin ən pis eniş dövrünü yaşayıb.

Bu qrafik biotexnologiya sektorunun eniş dövrlərini müxtəlif iqtisadi tsikllər üzrə müqayisə edir. Üfüqi ox ayları (0-37), şaquli ox isə indeks dəyərlərini (0,3-1,0) göstərir. 2001, 2008, 2015 və 2021-ci illərdə başlayan tsikllər müxtəlif rənglərlə göstərilib və bu dövrlərdə indekslərin zamanla necə dəyişdiyi görünür. 2001 (mavi xətt), 2008 (yaşıl xətt) və 2015 (bənövşəyi xətt) tsikllərində müəyyən müddətdən sonra indeks 1-ə (zirvə dəyərinə) çatdığı halda, 2021 tsikli (qırmızı xətt) davamlı eniş göstərib və indeks təxminən 0,5-ə düşüb. Bu, 2021-ci ildə biotexnologiya bazarının son onilliklərin ən pis dövrünü yaşadığını və kiçik biotexnologiya şirkətlərinin ticarət dəyərinin az qala 25%-inin nağd vəsait dəyərindən aşağı olduğunu göstərir.

Onların təhlilinə görə, kiçik biotexnologiya şirkətlərinin az qala 25%-i balanslarındakı xalis nağd vəsaitdən daha aşağı bazar dəyəri ilə, yəni mənfi müəssisə dəyərində ticarət olunur. Bəzilərinin tədqiqat və inkişaf proqramlarını tamamlamaq üçün maliyyə vəsaitinə ehtiyacı olsa da, bu, qiymətləndirmələrin nə qədər düşdüyünün diqqətçəkən göstəricisidir.

İri dərman şirkətləri gəlir axınlarını dəyişməyin yollarını tapmalı və buna qadir olmalıdır

Növbəti beş ildə iri dərman şirkətlərinin qarşılaşacağı çətinliklər və bunlara yönəlmiş strategiyalar çox əhəmiyyətlidir. Patent müddəti bitən məhsullardan təxminən 350 milyard dollarlıq gəlirin riskə düşməsi onlar üçün ciddi çətinlik yaradır. Belə şəraitdə iri dərman şirkətlərinin strateji addımları belə xülasə edilə bilər:

1. İnnovativ biotexnologiya şirkətlərinin alınması: İri dərman şirkətləri patent müddəti bitən məhsulların yaratdığı gəlir boşluğunu doldurmaq üçün daha kiçik, innovativ biotexnologiya şirkətlərini almağı seçə bilər. Bu, yeni və innovativ məhsullarla portfellərini genişləndirməyə imkan verir.
2. Mövcud "quru barıt" ehtiyatları: İri dərman şirkətlərinin belə satınalmalar üçün istifadə edilə bilən böyük kapitala ("quru barıt") malik olduğu bildirilir. Bu 838 milyard dollarlıq ehtiyat S&P biotexnologiya indeksinin ümumi bazar dəyərinin 74%-ünü təşkil edir. Bu, iri dərman şirkətlərinin mühüm satınalmalar etmək gücünə malik olduğunu göstərir.
3. Onkologiyaya diqqət: Onkologiya gələcək preparat portfelləri üçün əsas diqqət mərkəzi kimi önə çıxır. Bu, onkologiyanın daim inkişaf edən və innovativ müalicələrə ehtiyacına görə böyük potensial daşıdığını göstərir.
4. Son dövrdəki sövdələşmələr: Pfizerin Seageni alması kimi son sövdələşmələr iri dərman şirkətlərinin onkologiya şirkətlərinə marağını göstərir. Bu sövdələşmələr adətən bazar qiymətinə yüksək əlavə ödəməklə baş tutur. Təhlillərə görə, orta qiymət əlavəsi 98% olub.

Bu qrafik 2019-cu ildən 2023-cü ilə qədər onkologiya şirkətlərinin satınalmalarında ödənən qiymət əlavələrini göstərir. Hər şirkətin adı satınalma ilinə görə yerləşdirilib və üstündə alış qiymətinin həmin şirkətin bazar dəyərindən nə qədər yüksək olduğunu göstərən əlavə faiz qeyd olunub. Alınan şirkətlər arasında yüksək əlavə ödənənlərlə yanaşı nisbətən aşağı əlavələrlə alınanlar da var. Qrafikin yuxarı hissəsində kəsik xəttlə orta əlavə 98% göstərilib; bu da şirkətlərin bazar dəyərinin orta hesabla az qala iki qatı həcmində qiymət əlavəsi ilə alındığını göstərir.

Onkologiyaya investisiya qoymağın riskləri nələrdir?

İnvestorların onkologiya və biotexnologiyaya sərmayə qoyarkən nəzərə almalı olduğu risklər bu sahələrin mürəkkəb və dinamik quruluşundan yaranır. Onları idarə etmək investisiyanın uğuru üçün həlledicidir. Risklər və idarəetmə strategiyaları bunlardır:

• Məhsul riski:
• • Elmi risk: Bioloji hipotezin işləməməsi riski. Elmi məlumatları və hipotezləri diqqətlə təhlil etməklə bu risk azaldıla bilər.
  • Klinik risk: Məhsulun insanlarda gözlənilən təsiri göstərməməsi riski. Klinik məlumatların mütəxəssislər tərəfindən ətraflı təhlili bu riski minimuma endirə bilər.
  • Kommersiya riski: Məhsulun kifayət qədər gəlir yaratmaması riski. Bazarın ölçüsünü və potensialını üçüncü tərəfin kommersiya məlumatları ilə düzgün modelləşdirmək bu riski azalda bilər.
• Maliyyələşmə riski:
• • Bu risk biotexnologiya şirkətlərinin tədqiqat və inkişaf proqramlarını tamamlamaq üçün əlavə maliyyəyə ehtiyacından yaranır. Ciddi balans təhlili və investisiya mövqelərinin həcminin məhdudlaşdırılması bu riski idarə etmək üçün təsirli strategiyalardır.
• Tənzimləmə riski:
• • Səhiyyədə həmişə mövcud olan bu risk xüsusilə yeni qayda və siyasətlərə görə əhəmiyyətlidir. Məsələn, ABŞ-dakı Medicare qiymət tənzimləmələri və ya Türkiyədəki geriödəmə qaydaları kimi dəyişikliklər sənaye üçün idarəolunan risklər sayıla bilər. Xərçəng dərmanlarının qarşılanmamış böyük tibbi ehtiyaclara görə qorunan terapevtik kateqoriyalarda olması belə tənzimləmələrin mənfi təsirini yüngülləşdirə bilər.

Nəticə

Onkologiya inqilabı şirkətlər üçün genişlənən imkanlarla sürətlənir, lakin bu əlverişli şəraitdən faydalanacaq şirkətləri müəyyənləşdirmək və riski ciddi idarə etmək üçün ixtisaslaşma lazımdır.