Təkrarlanan (residiv) süd vəzi xərçəngində əməliyyat hansı hallarda seçilir?

Residiv süd vəzi xərçəngi nədir?

Erkən mərhələdə süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulub əməliyyat və qoruyucu müalicələrdən sonra xəstəliyin təkrarlanmasına residiv süd vəzi xərçəngi deyilir.

Residiv süd vəzi xərçəngi aşkar edilərsə, müalicə qərarından əvvəl hansı görüntüləmə üsulları tətbiq olunur?

Residiv süd vəzi xərçəngi aşkar edildikdə xəstəliyin orqanizmdə yayılmasını müəyyən etmək üçün müalicədən əvvəl PET-KT aparılır. Beyinlə bağlı şikayətlər və ya şübhəli qaraciyər əlamətləri olarsa, PET-KT beyin və qaraciyərin görüntülənməsində kifayət etməyə biləcəyindən beyin və/və ya qaraciyər MRT-si (maqnit-rezonans tomoqrafiyası) də tövsiyə oluna bilər. PET-KT və MRT-dən başqa, xəstəliyin yayılmasını müəyyən etmək üçün ultrasəs müayinəsi, sümük sintiqrafiyası və tomoqrafik üsullar da seçilə bilər.

Residiv süd vəzi xərçənginin müalicəsinə başlamazdan əvvəl biopsiya təkrarlanmalıdırmı?

Yerli residiv və/və ya metastaz aşkar edilmiş xəstələrdə xəstəliyin biologiyasında dəyişiklik olub-olmadığını anlamaq və düzgün müalicə planlaşdırmaq üçün çox vaxt biopsiyanın təkrarlanması tövsiyə olunur.

Xüsusilə qoruyucu müalicələr bitdikdən sonra erkən dövrdə, yəni ilk bir il ərzində təkrarlanmalarda şiş daha aqressiv biologiya ilə qarşımıza çıxarkən, müalicə tamamlandıqdan bir il və daha uzun müddət sonra təkrarlanan süd vəzi xərçəngləri daha mülayim gediş və daha yüksək hormonal həssaslıq göstərir.

Residiv süd vəzi xərçəngində müalicədən əvvəl şiş testləri, qanda dövr edən şiş hüceyrələri və şiş DNT-si araşdırılmalıdırmı?

Residiv süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə müalicədən əvvəl maye biopsiya ilə qanda dövr edən şiş hüceyrələri, CEA və Ca 15.3 kimi tanınan xərçəng markerləri üçün testlər istənilə bilər. Bu qan testlərinin nəticələri başlanğıcda yüksək olarsa, xəstəliyin gedişində və müalicələrdən sonra təkrarlanaraq dərmanlara cavab qiymətləndirilə bilər.

Qanda dövr edən şiş DNT-si araşdırılıb xərçəng hüceyrəsindəki mutasiyalar aşkar edilərək dəqiq tibb tətbiqləri, yəni şəxsə uyğun hədəflənmiş müalicələr də seçilə bilər. Qanda dövr edən şiş hüceyrələri və fərdiləşdirilmiş dəqiq tibb tətbiqləri üçün aparılan dövr edən şiş DNT-si testləri sosial təminat qurumları tərəfindən ödənilmir. Bu testlər seçilərsə, fayda və zərərləri xəstə ilə müzakirə edilərək zəruri hallarda xəstənin ödənişi öz üzərinə götürməsi şərti ilə aparıla bilər.

- Əlaqəli mövzu: Daha dəqiq tibbin vaxtı gəlməyibmi? Xərçəng və dəqiq tibb

Yerli residiv süd vəzi xərçəngi nədir?

Süd vəzi xərçəngi əməliyyatı nahiyəsində təkrarlanma aşkar edilmiş xəstəyə yerli residiv süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulur. Yerli residiv süd vəzi xərçəngində təkrarlanma süd vəzi qoruyucu əməliyyat aparılmış vəzinin daxilində, mastektomiya olunmuş, yəni süd vəzisi tam çıxarılmış nahiyədəki yumşaq toxumada, süd vəzi sahəsinin və/və ya qoltuqaltının dərisində, dərialtı yumşaq toxumada və/və ya qoltuqaltı limfa düyünlərində ola bilər.

Yerli residiv süd vəzi xərçəngində əməliyyat seçilməlidirmi?

Residiv xəstəlik yalnız əvvəlki əməliyyat nahiyəsində, məhdud sahədədirsə və aparılmış PET-KT-də digər orqanlarda metastaz yoxdursa, uyğun xəstələrdə şişin əməliyyatla çıxarılması seçilir.

Təkrarlanma süd vəzi qoruyucu əməliyyat edilmiş vəzidə aşkar olunarsa, çox vaxt mastektomiya, yəni süd vəzisinin tam çıxarılması seçilir. Qoltuqaltında əməliyyat aparılıb-aparılmamasına müayinə, görüntüləmə üsullarında qoltuqaltı limfa düyünlərinin vəziyyəti və ilk əməliyyatda bu düyünlərdə aparılmış cərrahiyyəyə görə qərar verilir.

Mastektomiya olunmuş, yəni süd vəzisi tam çıxarılmış xəstədə residiv şiş ətrafa yapışıbsa və onu arxada şiş hüceyrəsi saxlamadan əməliyyatla çıxarmaq çətindirsə, əvvəlcədən kimyaterapiya, hədəflənmiş dərman, hormonal müalicə, radioterapiya ilə eyni vaxtda hipertermiya (istiliklə müalicə) tövsiyə olunan müalicə üsullarındandır. İlkin diaqnoz zamanı aparılmış müalicələr bitdikdən bir neçə il sonra yerli residiv süd vəzi xərçəngi yaranan xəstələrdə ilk növbədə həyat qurtarma, yəni tam sağalma məqsədli müalicələr seçilir.

Residiv çoxsaylı metastatik süd vəzi xərçəngi nədir?

Residiv xəstəlik yalnız əvvəlki əməliyyat nahiyəsində ola bildiyi kimi, sümük, qaraciyər, ağciyər kimi digər orqanlarda da təkrarlanma (residiv), başqa sözlə metastaz ola bilər. Bir orqanda birdən çox metastazla və ya birdən çox orqanda metastazla təkrarlanan xəstəliyə çoxsaylı metastatik süd vəzi xərçəngi deyilir. Çoxsaylı metastazla təkrarlanan xəstələrdə xəstəliyin tam aradan qaldırılması məqsəd qoyulmur. Bu gün tam sağalma adlandırdığımız bu vəziyyət çoxsaylı metastatik süd vəzi xərçəngində mümkün deyil. Bu xəstələrdə ilk növbədə dərman müalicəsi seçilir və məqsəd xəstənin şikayətlərini azaltmaq, həyat keyfiyyətini artırmaqla yanaşı, ömrünü uzatmaqdır.

Residiv oliqometastatik süd vəzi xərçəngi nədir?

Residiv bir orqanda və ya birdən çox orqanda olsa da, metastaz sahələri böyük deyilsə və sayı 1-3 arasındadırsa, bu qrup residiv oliqometastatik süd vəzi xərçəngi adlandırılır. Bu xəstələr də əsasən çoxsaylı metastatik süd vəzi xərçəngi kimi müalicə alırlar. Residiv oliqometastatik süd vəzi xərçəngi olan və dərman müalicəsinə yaxşı cavab verən xəstələrdə 4-6 aylıq müalicədən sonra qalan, yəni kiçilmiş metastaz sahələrinə yerli müalicələr (əməliyyat, dəqiq hədəflənmiş radioterapiya SBRT, krioablasiya, RFA, mikrodalğa) tətbiq oluna bilər. Lakin bu müalicələrin xəstələrə verdiyi faydaya dair geniş tədqiqatlar yoxdur. Mövcud məlumatlar şəxsi təcrübəmiz və bu müalicələri alan xəstə seriyaları ilə məhduddur.

Residiv solitar metastatik süd vəzi xərçəngi nədir?

Residiv yalnız bir orqanla məhdudlaşırsa və aparılmış PET-KT-dən sonra yalnız bir metastaz aşkar olunursa, buna süd vəzi xərçənginin solitar metastazı deyilir. Belə hallar çoxsaylı metastatik xəstəlikdən fərqli qiymətləndirilir. Xüsusilə bir ildən sonra təkrarlanan xəstələrdə metastaz nahiyəsindən asılı olaraq yerli müalicələr (əməliyyat, dəqiq hədəflənmiş radioterapiya SBRT, krioablasiya, RFA, mikrodalğa) seçilə bilər. Bu üsullarla yanaşı, bu qrup xəstələrdə yerli müalicələrə sistemik dərman müalicəsi də əlavə olunur.

Residiv süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrdən kimlərdə xilasetmə əməliyyatı aparılmalıdır?

1. Yerli residiv süd vəzi xərçəngi olan və residiv sahəsi geniş olmayan xəstələrə dərman müalicəsindən əvvəl və ya kiçildici müalicələrdən (dərmanla, radioterapiya, hipertermiya ilə eyni vaxtda radioterapiya) sonra xilasetmə məqsədli əməliyyat tövsiyə olunur. Çətin hallarda plastik cərrahiyyədən kömək alına bilər.
2. Residiv solitar metastatik süd vəzi xərçəngində əməliyyat tövsiyə oluna bilər. Tək metastaz sahəsi qaraciyər, ağciyər və ya beyin ola bilər. Müalicələr tamamlandıqdan sonra ilk bir il ərzində təkrarlanma olan xəstələrə ehtiyatla yanaşılmalı, təkrarlanan xərçəngin aqressiv biologiyaya malik olacağı nəzərə alınmalı və əməliyyat qərarından əvvəl hərtərəfli düşünülməli, mümkündürsə digər yerli müalicə üsulları seçilməlidir. Hormona həssas olan və qoruyucu müalicədən ən azı bir il sonra residiv verən solitar metastazlarda xəstə ilə fayda-zərər nisbəti ətraflı müzakirə olunaraq, komandanın təcrübə və bacarığı da nəzərə alınmaqla əməliyyat seçilə bilər.

Residiv süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdən kimlərdə palliativ və ya qoruyucu/profilaktik məqsədli əməliyyat aparılmalıdır?

1. Sümük metastazı olan və sınıq riski yüksək olan süd vəzi xərçəngi xəstələrində fəqərə, qol və ayaq sınıqlarının qarşısını alaraq xəstənin hərəkət qabiliyyətini qorumaq və yatağa bağlı qalmasının qarşısını almaq məqsədilə əməliyyat aparılır. Residiv metastatik süd vəzi xərçəngi aşkar edilmiş xəstələrdə, xüsusilə sümük metastazları varsa, həkimlərin sınıq riskini hərtərəfli qiymətləndirməsi son dərəcə vacibdir. Bu qrup xəstələrin müalicəsində məqsəd xəstəliyə bağlı şikayətləri azaltmaqla yanaşı, həyat keyfiyyətini və ömrünü artırmaqdır. Tam sağalma şansı olmayan bu xəstələri ayaq üstə saxlamaq və sümük sınıqlarına görə yatağa bağlı qalmalarının qarşısını almaq ən mühüm hədəflərimizdən olmalıdır. Sınıq riski olan sümük metastazlı xəstələrdə fəqərəyə sement yeridilməsi (vertebroplastika), metastaz sahələrinin şüalandırılması və sümük qoruyucu adlandırılan bisfosfonat qrupu dərmanların istifadəsi fayda verir.
2. Onurğa beyni sıxılması və/və ya beyində ciddi ödem yaradan residiv metastatik süd vəzi xərçəngi xəstələrində metastazların səbəb olduğu sıxılmanı aradan qaldırmaqla həyat keyfiyyətini artırmağa və iflicin qarşısını almağa çalışılır. Həmçinin bu xəstələrdə sistemik dərman müalicələrinə radioterapiya əlavə edilərək yerli yaranacaq problemlərin qarşısını almağa çalışılır.

Əlaqəli mövzu

Sümük metastazı nədir? Xərçənglər nə üçün sümüyə metastaz verir, necə müalicə olunur?