Yeni diaqnozlu 4. mərhələ prostat xərçəngində hansı müalicə seçilməlidir?

Yeni diaqnoz qoyulmuş və hormonal müalicə tətbiq edilməmiş metastatik prostat xərçəngi hormona həssas prostat xərçəngi adlanır. Bu qrupu sümük və digər orqanlara metastaz vermiş xəstələr və əvvəl prostat xərçənginə görə heç bir hormonal müalicə almadan əməliyyat və ya regional radioterapiya almış, sonra residiv (təkrar) aşkar edilmiş metastatik xəstələr təşkil edir.

Son illərdə hormonal müalicə almamış residiv və ya yeni diaqnozlu metastatik prostat xərçənginin müalicəsində iki vacib inkişaf oldu:

• ilki klassik hormonal müalicəyə dosetaksel kimyaterapiyasının əlavə edilməsi,
• digəri klassik hormonal müalicəyə abirateron asetat adlı yeni nəsil hormonal müalicənin əlavə edilməsidir.

Bu iki strategiyanın yüksək riskli xəstələrdə illərdir tətbiq olunan klassik hormonal müalicədən üstün olduğu göstərildi. İki yeni kəşf vacib sualı da gündəmə gətirdi.

-Əlaqəli mövzu: Prostat xərçənginin risk təsnifatı nədir?

Bu iki müalicədən hansı seçilməlidir?

Təxminən 80 ilə yaxındır androgen (testosteron) basqılayıcı müalicələr hormona həssas metastatik prostat xərçəngində standart qəbul edilib tətbiq olunur. Androgeni basqılamaq üçün beyindən xayaya gələn (hipotalamus, hipofiz və xaya oxu) siqnalı dayandıran dərmanlar istifadə edilir. GnRH analoqlarından və ya antaqonistlərindən biri seçilir. Xəstələrə üç ayda bir hormon müalicəsi ilə xayaların androgen istehsalı dayandırılır və bu üsula tibbi kastrasiya deyilir. Digər üsul xayaların cərrahi çıxarılmasıdır; psixoloji travma yaratdığı üçün çox seçilmir, əvəzinə oxşar təsirli tibbi kastrasiya edilir.

Tibbi kastrasiya ilə xəstələrin %80-90-ında cavab alınır. Lakin xəstəliyə nəzarət müddəti 2 il, median ömür 40-50 ay səviyyəsindədir. Metastaz yükü az və ya Gleson skoru aşağı xəstələrdə daha uzun, yüksək risklilərdə daha qısa ola bilər.

Xəstəliyin zamanla nəzarətdən çıxmasının əsas səbəbi prostat xərçəngi hüceyrələrinin kastrasiya adlanan hormon basqılama üsuluna qarşı yaratdığı davamlılıq-dır.

Tədqiqatlarda hormonal müalicəyə davamlılığın əsas səbəbi prostat xərçəngi hüceyrəsinin xayalardan kənarda çox az böyrəküstü vəzi androgeni ilə kifayətlənməyə başlamasıdır. Son illərdə iki vacib dərman qrupu ilə bu davamlılığı aşmağa çalışılıb və uğur əldə olunub. Yeni nəsil hormonal dərmanların ilki abiraterondur (bazar adı Zytiga). Böyrəküstü vəzidə xolesteroldan sintez olunan kortizol və androgen istehsalını dayandırır. Tibbi kastrasiya ilə istifadə olunduqda xərçəng hüceyrələrinin ehtiyac duyduğu androgen aradan qalxır. Abirateron yalnız böyrəküstü androgeni kəsmir, hüceyrənin zamanla müstəqillik qazanıb öz androgenini istehsal etməsini də önləyir. Aşağı dozalı kortizon birlikdə verilərək böyrəküstü vəzidə hazırlanmayan kortizol əvəzlənir və həyati çatışmazlıq giderilir.

1990-cı illərdə hazırlanmağa başlanan abirateron ilk uğurunu tibbi kastrasiyaya davamlı xəstələrdə kimyaterapiyadan sonra göstərib 2006-cı ildə FDA təsdiqi aldı. Sonra kastrasiyaya davamlı xəstələrdə kimyaterapiyadan əvvəl istifadə olundu, sonda LATİTUDE, STAMPEDE tədqiqatlarında hormona həssas metastatik prostat xərçəngində ilk sıra müalicə kimi sınandı.

İki tədqiqatın uğurlu nəticələri xüsusilə yüksək riskli hormona həssas xəstələrdə təxminən 80 illik tək hormonal müalicəni taxtdan endirəcək səviyyədə tapıldı. LATİTUDE-də abirateronla xəstəliyə nəzarət müddətində median 15 aya qarşı 33 ay, yəni iki dəfədən artıq uğur, ölüm riskində isə %37 əhəmiyyətli azalma əldə edildi.

Hormona həssas metastatik prostat xərçənginin abirateronla müalicə uğuru vacib sual yaratdı:

Ağızdan həb şəklində hormonal müalicə hormona həssas metastatik prostat xərçəngində kimyaterapiyanı əvəz edə bilərmi?

2014-dən sonra dosetakselin tibbi kastrasiyaya əlavə edilməsi tədqiqatlarında müsbət məlumat alındı. CHAARTED, STAMPEDE-də dosetaksel əlavə etməklə 10 aydan çox sağqalım artımı oldu. Beləliklə yeni diaqnozlu hormona həssas metastatik prostat xərçəngi xəstələrinin ömrü 60 aya, təxminən 5 ilə yaxınlaşdı. Şiş yükü çox olanlarda fərq daha aydın, metastazı az olanlarda daha az idi.

Hər iki strategiyanın fayda verdiyi qruplar yüksək risklilər idi və dolayı müqayisəli təhlillərdə effektivlik oxşar tapılsa da, fərqli yan təsir profilləri olduğu göstərildi.

Xəstə seçimində müalicəyə məxsus yan təsir profili istiqamət verə bilər.

Abirateron yaxşı dözülsə də ürək, qaraciyər və damar yan təsirləri artır; dosetakseldə qan göstəricilərinin azalması və infeksiya (neytropenik hərarət), əl və ayaqlarda sinir zədəsi (periferik neyropatiya) və nadir müalicəyə bağlı həyat itkisi ola bilər.

Dosetakselin xərci daha aşağıdır; abirateronun xərci ölkəyə görə dəyişsə də nəzərəçarpacaq yüksəkdir. Bununla belə Mart 2018-də JCO-da yayımlanan faza-2 klinik tədqiqatda, abirateron aşağı yağlı pəhrizlə qəbul olunduqda normal gündəlik 1000 mg (4 tablet) əvəzinə 250 mg (1 tablet) qəbul edilə bildiyi göstərilmişdir. Bu, tək pəhriz dəyişikliyi ilə xərcin 4-də 3 azaldılması deməkdir.

Dosetaksel və ya abirateron seçimində həkim təcrübəsi, xəstənin seçimi və ödəniş qurumlarının qarşılaması nəzərə alınmalı digər vacib amillərdir.

Bununla yanaşı müalicəyə çıxış, ailənin sosial dəstəyi, yanaşı xəstəliklərin nəzarətdə olub-olmaması seçimdə mühüm müəyyənedicidir.

Sevindirici olan metastatik prostat xərçəngi müalicəsində müsbət dəyişikliyin və seçim artımının təəccüblü səviyyədə olmasıdır.

Bu sahədəki bütün həkimlərin sürətlə dəyişən elmi məlumatı yaxından izləyib mənimsəməsi, xəstə və ailənin prosesə hakim müasir tibb mütəxəssisinə güvənməsi, seçim artımından xəbərdar olması çox vacibdir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

Prostat xərçənginin müalicəsində yeniliklər – 2017 və 2018

Aktinium alfa müalicəsi ilə 4. mərhələ prostat xərçəngində təsirli nəticələr

Testosteron çatışmazlığı əlamətləri, müalicəsi, andropauza və prostat xərçəngi

Yağlı pəhriz prostat xərçənginin yayılmasını necə tətikləyir?