اثرات بلندمدت عفونت کووید-19 چیست؟ 50 نشانه
در این مقاله
کروناویروس 2 عامل سندرم حاد تنفسی شدید (SARS-CoV-2)، نخست در دسامبر 2019 در چین شناسایی شد. در یک سالی که از آن زمان گذشته، بیش از 100 میلیون نفر در جهان آلوده و بیش از 2 میلیون نفر بر اثر بیماری‌ای که «بیماری کروناویروس – 2019» نیز نامیده می‌شود، یعنی کووید-19جان خود را از دست دادند.
اگرچه جامعه علمی و پزشکی با تلاشی بی‌سابقه، تعیین توالی ژنتیکی ویروس SARS-CoV-2 (توالی‌یابی)، تشخیص، درمان و پیشگیری از آن با واکسن را مدیریت کرده است، هنوز اثرات بلندمدت بیماری بر افراد پس از مرحله حاد توضیح داده نشده است.
نشانه‌های مزمن پس از کووید-19 چیست؟
تا امروز، برای بیان این وضعیت پایدار در افرادی که پس از COVID-19 پیامدهای ماندگاردارند، (اختلال‌های باقی‌مانده از یک بیماری)، اصطلاح مشخصی تعیین نشده است. بااین‌حال، در مقاله‌های مختلف با اصطلاحات زیر به این وضعیت اشاره شده است؛
- کووید-19 طولانی
- افراد دارای علائم طولانی‌مدت
- کووید-19 پس از مرحله حاد
- Persistent COVID-19 Symptoms (نشانه‌های پایدار کووید-19)
- Post COVID-19 Manifestations (نشانه‌های پس از کووید-19)
- Long-term COVID-19 Effects (اثرات بلندمدت کووید-19)
- Post Covid-19 Syndrome (سندرم پس از کووید-19)
پس از پشت سر گذاشتن کووید-19 چه اتفاقی می‌افتد؟
بیماری کووید-19 ناشی از ویروس SARS-CoV-2 ممکن است در فاصله چند هفته تا چند ماه پس از بهبودی اولیه، پیامدها و دیگر عوارض پزشکی (مشکلات) موسوم به کووید طولانی یا کووید با علائم طولانی‌مدت را دربرگیرد. یعنی بازنگشتن کامل به وضعیت پایه سلامت پس از رهایی از کووید-19 و وجود نشانه‌ها، یافته‌ها یا تفاوت‌های بالینی غیرطبیعی پایدار، احتمال وجود اثرات بلندمدت بیماری را مطرح می‌کند.
مطالعه‌ای با مرور نظام‌مند و فراتحلیل (تحلیل داده‌های گذشته) انجام شده که هدف آن تعریف اثرات بلندمدت کووید-19 است. این مطالعه شامل بررسی مقاله‌های مرتبط برای تعیین فراوانی بروز همه نشانه‌ها، یافته‌ها یا پارامترهای آزمایشگاهی غیرطبیعی است که تا امروز فراتر از مرحله حاد کووید-19 ادامه یافته‌اند.
فراتحلیل چیست؟ فراتحلیل‌ها گسترده‌ترین پژوهش‌هایی هستند که نتایج چند مطالعه مستقل در موضوعی مشخص را ترکیب و یافته‌های حاصل را از نظر آماری تحلیل می‌کنند. نتایج فراتحلیل از نظر علمی قوی‌ترین شواهد هستند.
در مطالعه، مقاله‌هایی تا تاریخ 1 ژانویه 2021 جست‌وجو شدند که از کلیدواژه‌های مشخص (کووید طولانی، وضعیت‌های مزمن پس از کووید، عوارض، وضعیت‌های عودکننده، وضعیت‌های پایدار و روند بهبودی) استفاده کرده، دست‌کم 100 نفر را شامل شده، نشانه‌ها، یافته‌ها و پارامترها را گزارش کرده و به زبان انگلیسی در مجلات داوری‌شده منتشر شده بودند.
اثرات بلندمدت کووید-19 چیست؟
در مطالعه‌ای که 47,910 بیمار 17 – 87 ساله را دربرگرفت، مدت پیگیری پس از عفونت ویروسی بین 14 تا 110 روز متفاوت بود. بر اساس نتیجه مطالعه، برآورد می‌شود %80 بیماران یک یا چند نشانه بلندمدت پیدا کرده‌اند اما مشخص نشده است که آیا نشانه‌ها با جنسیت، سن، قومیت، بیماری زمینه‌ای، بار ویروسی یا پیشرفته بودن بیماری ارتباط دارند یا خیر. بیشتر این نشانه‌ها شبیه نشانه‌هایی هستند که در مرحله حاد کووید-19 ایجاد می‌شوند.
5 اثر بلندمدت شایع عفونت کروناویروس جدید عبارت‌اند از:
- خستگی (%58) (در زنان شایع‌تر است)
- سردرد (%44)
- اختلال توجه (%27)
- ریزش مو (%25)
- تنگی نفس (%24)
اگرچه این تغییرات بیشتر در افرادی گزارش شده که از کووید-19 شدید و بحرانی بهبود یافته‌اند، در افراد مبتلا به عفونت خفیف که نیازی به بستری نداشتند نیز به‌عنوان اثرات بلندمدت رخ داده‌اند.
سایر اثرات بلندمدت؛
اختلال‌های ریوی
- سرفه
- دردهای قفسه سینه
- کاهش ظرفیت انتشار ریوی (تبادل O2-CO2 در ریه)
- آپنه خواب
- فیبروز ریوی
اختلال‌های قلبی‌عروقی
- آریتمی‌ها (اختلال‌های ریتم قلب)
- میوکاردیت (التهاب عضله قلب)
اختلال‌های عصبی
- دمانس
- افسردگی
- اضطراب (نگرانی)
- اختلال توجه
- اختلال‌های وسواسی‌ـ‌اجباری (OCD)
علاوه بر این‌ها، نشانه‌هایی مانند ریزش مو، وزوز گوش و تعریق شبانه نیز وجود دارند که نمی‌توان آن‌ها را به علت مشخصی نسبت داد.
- شاید برایتان جالب باشد: آیا بیماران مبتلا به سرطان می‌توانند واکسن کووید-19 بزنند؟
خستگی
خستگی شایع‌ترین اثر بلندمدت مشاهده‌شده کووید-19 است (%58).
در بیماری‌هایی مانند سندرم دیسترس حاد تنفسی (ARDS)، حتی یک سال پس از بهبودی، نشانه‌های خستگی دارای اهمیت بالینی در بیش از دوسوم بیماران مشاهده شده است. افرادی نیز وجود دارند که حتی 100 روز پس از نخستین نشانه‌های کووید-19 حاد، همچنان خسته‌اند.
وجود نشانه‌هایی مانند خستگی نسبتاً شدید، درد، ناتوانی عصبی‌شناختی و بی‌خوابی در بیماران پس از کووید-19، به سندرم خستگی مزمن (CFS) شباهت دارد. از علل سندرم خستگی مزمن می‌توان به ویروس‌ها، اختلال عملکرد ایمنی (اختلال سیستم ایمنی)، اختلال عملکرد غدد درون‌ریز و متابولیسم، و عوامل عصبی‌روانی اشاره کرد. عوامل عفونی مرتبط با CFS شامل ویروس اپشتین‌بار، سیتومگالوویروس، انتروویروس و هرپس‌ویروس هستند. به همین دلیل تصور می‌شود SARS-CoV-2 نیز می‌تواند به فهرست ویروس‌های ایجادکننده CFS اضافه شود.
نشانه‌های عصبی: سردرد و اختلال توجه
از نشانه‌های عصبی، سردرد و اختلال توجه در میان پنج اثر بلندمدت شایع قرار دارند؛ آنوسمی (از دست دادن بویایی – %21) نیز اگرچه در میان پنج مورد نخست نیست، از نشانه‌های بلندمدت شایع است. علاوه بر این، هرچند در مقاله‌های مرورشده نبود، تصور می‌شود مه‌مغزی و نوروپاتی (از دست دادن حس و عملکرد حرکتی ناشی از آسیب عصبی) نیز ممکن است از اثرات بلندمدت کووید-19 باشند.
همچنین، بزرگسالان ممکن است پس از تشخیص کووید-19 در معرض خطر اختلال روان‌پزشکی جدید قرار گیرند. شایع‌ترین این اختلال‌ها اضطراب، بی‌خوابی (که می‌تواند به مشکلات روان‌پزشکی دیگری نیز منجر شود) و دمانس گزارش شده‌اند.
ریزش مو
ریزش مو پس از کووید-19 به‌عنوان تلوژن افلوویوم در نظر گرفته می‌شود که به ریزش مو پس از عفونت یا عاملی ایجادکننده استرس سیستمیک قابل‌توجه گفته می‌شود. این وضعیت از انتقال زودرس فولیکول‌ها از مرحله رشد فعال (آناژن) به مرحله استراحت (تلوژن) ناشی می‌شود. حدود 3 ماه طول می‌کشد، اما می‌تواند باعث ناراحتی عاطفی شود.
تنگی نفس
تنگی نفس در %24 و سرفه در %19 بیماران کووید-19 از نشانه‌ها هستند. حتی 60 تا 100 روز پس از تشخیص بیماری، در %35 بیماران، این وضعیت ادامه داشت و در سی‌تی (توموگرافی کامپیوتری) ریه اسکن‌ها همچنان اختلال دیده می‌شد. در %10 بیماران نیز اختلال‌های ریوی مانند کاهش ظرفیت انتشار ریوی وجود دارد.
در چین نیز پژوهشی روی بیماران بستری مبتلا به کووید-19 که بیماری شدید نداشتند، گزارش کرد که در دوسوم آن‌ها حتی 90 روز پس از ترخیص، تفاوت‌های رادیوگرافیک همچنان ادامه داشت.
اگرچه در مقاله‌های ارزیابی‌شده ذکر نشده، نشانه‌های زیر نیز در میان 50 اثر بلندمدت شناسایی‌شده قرار دارند؛
- کاهش وزن ناگهانی
- گوش‌درد
- مشکلات چشمی
- عطسه
- سردی بینی
- احساس سوزش در نای
- سرگیجه
- تپش قلب
- درد یا احساس سوزش در ریه‌ها
- درد بین استخوان‌های کتف
- سندرم سیکا (سندرم خشکی نیز نامیده می‌شود؛ خشکی دهان و چشم‌ها)
- سرگیجه چرخشی
- دردهای بدن
- کنفیوژن (تیرگی هوشیاری)
همچنین، در داده‌های حاصل از مطالعات، افزایش نشانگرهای زیر گزارش شده است؛
- دی‌دایمر (%20)
- NT-proBNP (%11)
- پروتئین واکنشی C (CRP) (%8)
- فریتین سرم (%8)
- پروکلسی‌تونین (PCT) (%4)
- IL-6 (%3)
چرا کووید-19 اثرات بلندمدت دارد؟
علت تجربه نشانه‌های طولانی‌مدت پس از COVID-19 در برخی بیماران مشخص نیست. این امر را می‌توان تا حدی با استعداد ژنتیکیو عوامل وابسته به میزبان که بر پیامد عفونت ویروسی اثر می‌گذارند توضیح داد؛ از جمله سن بیمار، مقدار و مسیر ورود عامل عفونت، ورود سلول‌های ضدالتهابی و پروتئین‌ها، وجود عفونت‌های هم‌زمان و مواجهه قبلی با مواد دارای واکنش متقاطع.
درباره SARS-CoV-2، در مقایسه با HIV, ویروس هپاتیت C (HCV)، ویروس هپاتیت B (HBV) و برخی هرپس‌ویروس‌ها که در آن‌ها ضایعات مزمن در دوران نقاهت مشاهده می‌شود، هنوز مشخص نیست که آیا می‌تواند آسیب بافتی قابل‌توجهی ایجاد کند که باعث شکل مزمن بیماری شود.
*
ویدیوی مرتبط: نشانه‌های کووید-19؟ در کدام روز چه نشانه‌هایی بروز می‌کنند؟
موضوعات مرتبط
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.