متاستاز لپتومننژی چیست؟ ایمنی‌درمانی چقدر مؤثر است؟

پمبرولیزومب ماده مؤثر نوعی ایمنی‌درمانیاست که طبق پژوهش فاز 2 بالینیدر متاستاز لپتومننژی امیدبخش است.

متاستاز لپتومننژی چیست؟

متاستاز لپتومننژی (LM) در سرطان‌هایی مانند پستان، ریه و ملانوم ، سلول‌های سرطانی به مننژها (پرده مغز)، مایع مغزی‌نخاعی (BOS) یا هر دو گسترش می‌یابند و این متاستاز را ایجاد می‌کنند.

• لپتومننژها پرده‌های پوشاننده و محافظ مغز و نخاع‌اند؛ گاهی ژاکت یا پوشش توصیف می‌شوند.
• مایع مغزی‌نخاعی در مغز تولید و میان این پرده‌ها قرار می‌گیرد. مانند کیسه هوا در برابر ضربه محافظت و مواد مغذی و شیمیایی را در مغز و نخاع جابه‌جا می‌کند.

لپتومننژی متاستازها مننژیت کارسینوماتوز، بیماری لپتومننژی، کارسینوماتوز لپتومننژی و مننژیت نئوپلاستیک هم نامیده می‌شوند.

سلول سرطانی از دیگر نقاط با خون، مستقیم از استخوان ستون فقرات یا مسیر عصبی به لپتومننژ می‌رسد. پس از ورود به BOS در نقطه‌ای از مغز و/یا نخاع مستقر و بزرگ می‌شود.

در بطن‌های مغز پیوسته BOS از خون ساخته می‌شود؛ از مرکز به پشت مغز، پایین نخاع و دوباره بالا می‌رود، از سطح مغز عبور و به خون بازمی‌گردد. بدن روزی چند بار آن را کامل تجدید می‌کند. اگر سلول تومور وارد شود و زنده بماند، در دستگاه عصبی مرکزی پخش و مشکل عصبی ایجاد می‌کند.

علائم متاستاز لپتومننژی چیست؟

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• سردرگمی و کاهش وضوح هوشیاری،
• سردرد،
• تهوع،
• استفراغ،
• دوبینی،
• ضعف،
• از دست دادن کنترل ادرار و
• دشواری راه رفتن.

اما بسته به محل درگیری، تقریباً هر مشکل عصبی ممکن است ایجاد شود.

نمونه بیماری متاستاتیک لپتومننژی

بالا، تصویر با حاجب وزن‌دار T1 از بیمار با سابقه پستان، تصویربرداری تشدید مغناطیسی است. پیکان‌ها متاستاز را نشان می‌دهند.

در سرطان پیشرفته با علامت عصبی باید به متاستاز لپتومننژی فکر کرد!

متاستاز لپتومننژی در سرطان مرحله 4. در %1-15 بیماران تشخیص می‌گیرد؛ کالبدگشایی فراوانی بالاتری تا %20 بیماران سرطانی با شکایت عصبی نشان می‌دهد.

با پیشرفت درمان سیستمیک مراحل پیشرفته مانند شیمی‌درمانی، ایمنی‌درمانی و داروی هوشمند، فراوانی متاستاز لپتومننژی در دهه اخیر بیشتر شده؛ زمان بیشتری برای بروز این مشکل دیررس فراهم است. اما سیر بیماری در انتشار به BOS معمولاً نامطلوب با میانه بقای 2-6 ماه است.

درمان متاستاز لپتومننژی و پژوهش‌ها

برای درمان متاستاز لپتومننژی هنوز درمان استاندارد مشخصی وجود ندارد، زیرا دقیق نمی‌دانیم کدام درمان‌ها به‌خوبی به مایع مغزی‌نخاعی (BOS) نفوذ می‌کنند و در آنجا نتیجه مناسبی دارند.

هدف درمان در بیماران مبتلا به متاستاز لپتومننژی معمولاً کنترل رشد سرطان و کاهش علائم و شکایت‌های ناشی از بیماری است.

درمان به محل آغاز سرطان اصلی، مانند پستان یا ریه، وابسته است و معمولاً شیمی‌درمانی، داروی هدفمند یا پرتودرمانی دارد.

پژوهش درمان بر موارد زیر متمرکز است:

• ترکیب شیمی‌درمانی
• داروهای هدفمند نسل جدید سرطان
• داروی کمک‌کننده ایمنی به مبارزه با سرطان، یعنی ایمنی‌درمانی.

نتایج مطالعه پمبرولیزومب در نشست سالانه 35. سالگرد انجمن ایمنی‌درمانی سرطان (SITC) گزارش شد.

درمان متاستاز لپتومننژی با پمبرولیزومب

نویسنده اصلی، دکتر جاروشکا نایدو، استادیار انکولوژی مرکز جامع سیدنی کیمل جانز هاپکینز بالتیمور و مشاور انکولوژی بیمارستان بومونت دوبلین، گفت: «متأسفانه مراجعه با بیماری لپتومننژی معمولاً سیر بدی دارد. میانه بقا 6-24 هفته است.»؛ این نظر او بود.

نایدو افزود: «با وجود برخی رویکردهای استاندارد، برای انواع تومور جامد، استاندارد بین‌المللی مؤثری در بیماری لپتومننژی نیست.»؛ این را اضافه کرد.

با این نگاه، او و همکاران پمبرولیزومب را در متاستاز لپتومننژی تومور جامد آزمودند.

مطالعه شامل 5 سرطان پستان، 3 گلیوم پُردرجه، 3 سرطان ریه غیرسلول‌کوچک، 1 کارسینوم سنگفرشی پوست و 1 سرطان سنگفرشی سر و گردن، مجموعاً 13 بیمار بود. نه بیمار (%69) دست‌کم دو خط درمان سیستمیک قبلی داشتند.

پاسخ، عوارض و نشانگرها

به گزارش نایدو، از 13 بیمار، 5 نفر (%38), در تصویربرداری تشدید مغناطیسیپاسخ رادیولوژیک، کاهش سلول سرطانی BOS و/یا پاسخ بالینی کاهش علائم عصبی داشتند.

دو بیمار پاسخ کامل دستگاه عصبی مرکزی داشتند: بیمار پوست که 3 سال است زنده است، و بیمار ریه غیرسلول‌کوچک که 9 ماه زنده ماند اما سرطان با متاستاز نقاط دیگر پیشرفت کرد.

در کل گروه، برای دستگاه عصبی مرکزی، میانه بقای بدون پیشرفت 2.9 ماه و میانه بقای کلی 4.9 ماه بود.

نایدو گفت: «این با مطالعات آینده‌نگر منتشرشده عوامل سیستمیک سازگار است. با وجود شمار کم، در هر دو منحنی بقا پدیده دُم می‌بینیم، همسو با پژوهش آینده‌نگر مهار نقاط وارسی ایمنی.» (بیمارانی با پاسخ طولانی‌تر از انتظار معمول).

عوارض جدی مرتبط با درمان، درجه 3. یا بیشتر، %15,4 بود و درجه 3 یا بالاترِ عارضه مرتبط با ایمنی وجود نداشت.

هر دو پاسخ‌دهنده کامل بالینی عارضه ایمنی داشتند.

تحلیل نشانگر زیستی مطالعه نشان داد آزمون آنئوپلوئیدی با DNA توموری BOS در تشخیص خوب است؛ در برابر حساسیت %53.8 سیتوپاتولوژی، روش ترجیحی فعلی، حساسیت آنئوپلوئیدی %84.6 بود.

تحلیل چندگانه سیتوکین BOS، نمای پایه مشابه در پاسخ‌پایدارها و تغییرات نمای مشابه در دو پاسخ کامل، به‌ویژه کاهش سیتوکین التهاب‌زا، نشان داد.

نیاز بزرگ برآورده‌نشده درمان متاستاز لپتومننژی

نایدو نتیجه گرفت: «با توجه به پاسخ BOS برابر %38، پمبرولیزومب باید در گروه بزرگ‌تر تأیید شود، اما گزینه بالقوه بیماری لپتومننژی تومور جامد است. تحمل خوب و اطمینان‌بخش آن در این گروه معمولاً بسیار ضعیف مهم است؛ درمان‌های استاندارد دیگر مانند متوترکسات پُردوز یا شیمی‌درمانی داخل‌تکال، تزریق مستقیم مایع نخاعی، عوارض بسیار بیشتری دارند.» این جمع‌بندی او بود.

اهمیت مطالعه در فعالیت ایمنی‌درمانی سیستمیک تنها، بدون شیمی‌درمانی داخل مایع مغزی‌نخاعی، و اطلاعات نشانگرهای مختلف است.

شاید در پژوهش بعدی ترکیب دو ایمنی‌درمانی بهتر از تک‌دارو باشد؛ می‌دانیم ترکیب دوگانه، که مشهورترین آن نیولومب + ایپیلیمومباست، در متاستاز مغز مؤثرتر است.